# Argu grubu > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Argu_grubu > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Argu grubu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Argu_grubu (CC-BY-SA-4.0) - **Ailerengi:** Altay - **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi - **Alt grup:** Halaçça ![Tüm Türk dilleri konuşanların sayısı birbirini anlayabilen dillerden oluşan gruplara ayrıldığında böyle bir paylaşım ortaya çıkmaktadır](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2f/Birbirlerini_anlayabilen_T%C3%BCrk_gruplar.png) *Tüm Türk dilleri konuşanların sayısı birbirini anlayabilen dillerden oluşan gruplara ayrıldığında böyle bir paylaşım ortaya çıkmaktadır (Pinar at Türkçe Vikipedi, CC-BY-SA-3.0)* **Argu grubu** [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin [Genel Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaz_T%C3%BCrk%C3%A7esi) öbeğine giren bir koludur. Öbeğin diğer gruplarına kıyasla bu grup çok dilli değildir. Argu dili ve Halaçça bu grubun tek temsilcileridir.[^1][^2] Günümüzde sadece [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)(merkez il, [Kum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kum%2C_%C4%B0ran) ve Arak arasında) ve Afganistan'da 42.000 kişi tarafından konuşulan [Halaçça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a) yaşamaktadır. ## Sınıflandırma - Türk dilleri - Genel Türkçe - Argu Grubu - Arguca - Halaçça (Modern) ### Argular ve Arguca Argu ([*Karahanlı Türkçesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1_T%C3%BCrk%C3%A7esi): **اَرْغوُ**), [Kâşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud) tarafından iki dilli bir Türk topluluğu olarak kaydedilmiş boy grubudur.[^3] Bu dil ve topluluk ilk ve tek kez Kaşgarlı tarafından Divan'da kaydedilip incelenmiştir. Kaşgarlı Mahmud'a göre dağların aralarında yaşadıkları için onlara “arada” anlamında Argu denmektedir.[^4] Modern Halaççanın keşfedilmesiyle [*Dîvânu Lugâti't Türk'te*](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk) geçen Argucanın Halaççanın bir ata dili olduğu ortaya çıkmıştır.[^5] Argu boylarının konuştuğu dilin Halaççanın atası olduğunu kanıtlayan bazı dilbilimsel özellikler vardır:[^6] 1. [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e) söz sonunda *-ny(-)* sesi hem Halaççada hem de Argucada daima *-n(-)* sesine dönüşmüştür. 2. İki dilde de dudaksıllaşma vardır. (*Örn.* bardım, käldim *yerine* bardum, käldüm) 3. Kaşgarlıya göre, Argu boyları “değil” demek için ‘dag’ sözünü kullanır. Günümüzde yaşayan Türk dilleri içerisinde dag sözünü işleten tek dil Halaççadır. Diğer Türk dilleri \*degül ya da \*ermeŕ sözünden gelmiş sözleri kullanır. 4. Argucada z yerine *δ (peltek* d, /ð/) vardır. Bu Halaççada da görülür. #### Modern Halaçça Yaşayan tek Argu dilidir. Günümüzde İran'da konuşulmaktadır. Halaççanın ata dili, Arguca kabul edilir.[^7] ### Halaçlar ve dilleri Halaçlar (*Karahanlı Türkçesi:* **خَلَجْ**), Kaşgarlı Mahmut tarafından Divan'da Türkmen olarak kaydedilen boylardır. [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) 24 boydur, iki boyunu Halaçlar oluşturur. “...Türkmenler aslında 24 kabiledir. Lâkin iki kabileden ibaret olan Xalaçlılar bazı kere bunlardan ayrıldıkları için kendileri Oğuz sayılmaz, asıl olan budur.”[^8] Kaşgarlı Mahmut, Oğuz maddesinde 22 boy sıralamıştır ancak [Kızık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1k_boyu) ve [Karkın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kark%C4%B1n_boyu) boylarına yer vermemiştir.[^9] Halaçlar söz başındaki ق (q) sesini خ (x) yaparlar.[^10] ## Yayılımı Argu boyları [Talas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talas%2C_K%C4%B1rg%C4%B1zistan), [Balasagun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balasagun) ve [Sayram](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayram) bölgelerinde yaşamışlardı. Oğuz boylarına komşulardı. Kaşgarlı'ya göre bu sebepten Oğuz ve Arguların dilleri birbirinden etkilenmiştir.[^11] Halaç adı, Arap coğrafyacılar tarafından 9-10. yüzyıllarda Afganistan'daki Sır Derya ırmağı civarında kaydedilmiştir. Kışlaları Talas bölgesindedir. Divan'da Oğuz olmayan Arguların yaşadığı bölge de burasıdır. [Harezmi](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2rizm%C3%AE), Halaç Türklerini Eftalitlerden kalan boylar olarak gösterir. Halaçlar bugünkü İran'a daha sonra göç etmiş olmalıdır. İlk kaydedildikleri anavatanları Güney Orta Asya'dır.[^12] ## Dış bağlantılar - [Khalaj, Turkic](http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=klj) ISO 639-3: [klj](http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=klj) [^1]: Ölmez, Mehmet (1995). Halaçlar ve Halaçça. Çağdaş Türk Dili, 84, 15-22. [^2]: Doerfer, Gerhard. Khalaj Materials. Curzon, 1997, s. 171-181. [^3]: Atalay, Besim. Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. Türk Tarih Kurmu Basımevi, 1939–1943. [^4]: Zahidoglu, Vahid. Kaşgarlının Gözüyle Oğuz-Argu İlişkileri. Türk Dili ULUSLARARASI DEDE KORKUT BİLGİ ŞÖLENİ VE DELİ DÖNMEZ'E AD VÉRME ÇALIŞTAYI'NIÑ BİLDİRİLER BÉTİĞİ, 1 Ocak 2020. [^5]: Ölmez, Mehmet (1995). Halaçlar ve Halaçça. Çağdaş Türk Dili, 84, 15-22. [^6]: Doerfer, Gerhard. Khalaj Materials. Curzon, 1997, s. 171-181. [^7]: Ölmez, Mehmet (1995). Halaçlar ve Halaçça. Çağdaş Türk Dili, 84, 15-22. [^8]: Atalay, Besim. Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. Türk Tarih Kurmu Basımevi, 1939–1943, s. 218-219, 415. [^9]: Oğuz Boyları ve Kökenleri. [^10]: Atalay, Besim. Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. Türk Tarih Kurmu Basımevi, 1939–1943, s. 218-219, 415. [^11]: Zahidoglu, Vahid. Kaşgarlının Gözüyle Oğuz-Argu İlişkileri. Türk Dili ULUSLARARASI DEDE KORKUT BİLGİ ŞÖLENİ VE DELİ DÖNMEZ'E AD VÉRME ÇALIŞTAYI'NIÑ BİLDİRİLER BÉTİĞİ, 1 Ocak 2020. [^12]: Ölmez, Mehmet (1995). Halaçlar ve Halaçça. Çağdaş Türk Dili, 84, 15-22.