Ane Hatun Türbesi

Ane Hatun Türbesi, Erzurum kentinde bulunan tarihi bir türbedir.^{[1]Ane Hatun Türbesi. kulturenvanteri.com.} Türbe, sonradan Osmanlıların hizmetine girmiş olan Gürcü komutan Giorgi Saakadze'nin kızı Ana'ya (ანა) aittir. Türkçe "Ane Hatun" olarak anılan Ana, Giorgi Saakadze'nin Marehi'den (მარეხი) olan kızıdır. Doğum tarihi bilinememekle birlikte en geç, türbesinin inşa tarihi de olan 1649 yılında öldüğü söylenebilir.^{[2]"მარეხ ნუგზარის ასული ერისთავი" (Nugzar'ın kızı Mareh Ersitavi).[3]ანახანუმ გიორგის ასული სააკაძე ( Giorgi Kızı Anahanum Saakadze). ka.rodovid.org.}

Ane Hatun Türbesi, Murat Paşa Camii haziresinde 1649 yılında yaptırılmıştır.^{[4]Erzurum’da Anıt Eserlere Yansıyan Türk Kadını İmgesi. Dergipark, 2022.[5]Edebiyat Fakültesi Araştırma dergisi, 5-7. ciltler. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi yayını, 1974, s. 109.[6]Bulut, Sebahattin. Damla damla Erzurum. Erzurum Halk Oyunları-Halk Türküleri Derneği, 1989, s. 52.[7]Erzurum 1973 [bin dokuz yüz yetmiş üç] il yıllığı. Kervan Kitapçılık, 1974, s. 175.} Kesme taştan inşa edilmiş olan baldaken tarzındaki yapı, sivri kemerlerle birbirine bağlanan dört yığma sütun üzerine oturtulan bir kubbe ile örtülüdür. Dıştan basık pira­midal çatının orijinal kaplamaları tahrip olmuştur.^{[8]Erzurum Ansiklopedisi. erzurumansiklopedi.com.} Türbede biri büyük ikisi küçük olmak üzere üç sanduka mevcuttur. Büyük mezar, Ane Hanım’a aittir; diğer iki mezarın da aynı aileden kişilere ait olduğu söylenmekle birlikte, kitabeleri okunmaz hale geldiğinden isimleri ve kimlikleri tespit edilememiştir.^{[8]Erzurum Ansiklopedisi. erzurumansiklopedi.com.[9]Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve kitabeleri ile Erzurum tarihi, 2. cilt. Ercan Matbaasi, 1960, s. 386-387.} Bir başka söylenceye göre küçük sandukalar Ane Hanım'ın çocuklarına aittir.

Ane Hatun Türbesi, şehir halkının rağbet gösterdiği önemli bir ziyaret mekânıdır.^{[9]Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve kitabeleri ile Erzurum tarihi, 2. cilt. Ercan Matbaasi, 1960, s. 386-387.[10]Türk, Abdurrezzak. Erzurum Kandilleri-9-. erzurumgazetesi.com.tr, 3 Ağustos 2009.} Birçok Erzurumlu, kızlarına bu adı vermek suretiyle buradaki yatıra karşı olan saygılarını ifade etmek istemişlerdir.^{[9]Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve kitabeleri ile Erzurum tarihi, 2. cilt. Ercan Matbaasi, 1960, s. 386-387.} Anahanım ve türevleri isimler (Anahanım, Anahanim, Anahanem, Anehanım) Erzurum ve çevresinde kullanılan yerel bir ad olup 2015 yılı itibarıyla 18 yaşın üzerinde Erzurum nüfusuna kayıtlı 202 kişinin ismidir.^{[11]Anahanım kadın adının illere göre dağılımı. turkadlar.com.}

Kitabe

Türbenin kuzey tarafında, sol köşede yer alan 32,5 x 42 cm ölçülerindeki sülüs yazılı mermer kitabede Osmanlıca şöyle yazmaktadır:^{[9]Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve kitabeleri ile Erzurum tarihi, 2. cilt. Ercan Matbaasi, 1960, s. 386-387.}آه كيم بو قيزى موراو خانك - كتدى بر ندرۀ حسن ايدى شها

جنته عرض جمل ايتدكده - رشك ايدوب خدمتن ايتدى حورا

زعمى دير تاريخنى تيز اولدى - نازهنينم آنه خانم حيفا

سنه ۱۰۵۹

• Romanizasyon:

Ah kim bu kızı Murav Hanın – gitti bir nadire’i hüsn idi şeha

Cennete arz-i cemal etdikde – reşkedüp hıdmetin itti hûra

Zumî der tarihini tiz öldü – Nâzeninim Ane Hanım hayfa

Sene 1059 (Miladi 1649)