# Anadolu tarihi kronolojisi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_tarihi_kronolojisi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Anadolu tarihi kronolojisi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Anadolu_tarihi_kronolojisi (CC-BY-SA-4.0)

**Anadolu tarihi kronolojisi**, [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da yaşanan tarihi olayların zaman sırasına göre düzenlenmiş bir listesidir. Anadolu; Asya ile Avrupa'nın kesişme noktasında yer alması nedeniyle tarih öncesi çağlardan günümüze dek pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bu kronoloji [Paleolitik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Ta%C5%9F_%C3%87a%C4%9F%C4%B1)'ten [Türkiye Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin ilanına uzanan yaklaşık 1,2 milyon yıllık dönemi kapsamaktadır.

Ayrıca bakınız: [Türkiye tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_tarihi) · [Osmanlı padişahları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) · [Türkiye cumhurbaşkanları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_cumhurba%C5%9Fkanlar%C4%B1_listesi) · [Anadolu Selçuklu Devleti kronolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti_kronolojisi)

## Tarih Öncesi ve Neolitik Çağ

### Alt ve Orta Paleolitik (İÖ ~1.200.000 – 40.000)

- **İÖ ~1.200.000:** [Gediz Vadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gediz_Vadisi)'nde (Batı Anadolu) [Homo erectus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Homo_erectus)'a atfedilen en eski çakmaktaşı aletlerin bulunması. Anadolu, Afrika'dan Avrupa'ya uzanan paleolitik göç güzergâhlarından biri üzerindedir.
- **İÖ ~600.000:** [Karain Mağarası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karain_Ma%C4%9Faras%C4%B1) (Antalya yakınları) ilk kez iskân edilmeye başlanır; hayvan kemikleri ve yontma taş aletler bulunmuştur. Türkiye'nin en önemli paleolitik alanıdır.
- **İÖ ~400.000:** [Yarımburgaz Mağarası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yar%C4%B1mburgaz_Ma%C4%9Faras%C4%B1) (İstanbul yakınları) bu döneme ait Homo heidelbergensis izleri taşır; Avrupa'nın batı sınırına yakın en eski insan kalıntılarından biridir.

### Üst Paleolitik ve Epipalaeolitik (İÖ ~40.000 – 10.000)

- **İÖ ~40.000 – 10.000:** [Karain](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karain), [Beldibi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beldibi_Ma%C4%9Faras%C4%B1) ve [Belbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belba%C5%9F%C4%B1_Ma%C4%9Faras%C4%B1) mağaralarında geç [buzul dönemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buzul_d%C3%B6nemi) topluluklarının kalıntıları; kaya resimleri, kemik aletler ve hayvan figürinleri.
- **İÖ ~20.000 – 15.000:** Buzul Maksimumu döneminde Anadolu'nun iç kesimleri büyük ölçüde boşalır; kıyı mağaraları ve ova kenarları yoğunlaşma alanı haline gelir.
- **İÖ ~12.000:** [Zarzî kültürüne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zarz%C3%AE_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) ait mikrolitler ve yarı yerleşik av-toplayıcı topluluklar Güneydoğu Anadolu'da görülür; tarıma geçişin öncülleri olan yabani tahılların toplanması başlar.

### Neolitik Çağ (İÖ ~10.000 – 5.500)

- **İÖ ~9.600 – 8.200:** [Göbekli Tepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6beklitepe) (Şanlıurfa) inşa edilir. Henüz tarıma geçilmeden önce dev T-biçimli dikilitaşlardan oluşan tapınak kompleksi, dünyanın bilinen en eski anıtsal yapı topluluğudur. "Tarihin sıfır noktası" olarak da anılır; [UNESCO Dünya Mirası Listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_Miras%C4%B1_listesi)'ne 2018'de alınmıştır.
- **İÖ ~9.000 – 7.500:** [Çayönü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ay%C3%B6n%C3%BC) (Diyarbakır) ve [Nevali Çori](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nevali_%C3%87ori)'de çanak-çömleksiz Neolitik ([PPNA](https://turkipedia.org/tr/wiki/PPNA)/[PPNB](https://turkipedia.org/tr/wiki/PPNB)) yerleşimleri; einkorn buğdayı ve mercimeğin ilk kez evcilleştirilmesi, domuz ve koyunun evcilleştirilmesinin başlangıcı.
- **İÖ ~8.000:** [Aşıklı Höyük](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9F%C4%B1kl%C4%B1_H%C3%B6y%C3%BCk) (Aksaray) erken köy topluluğunun en eski örneklerinden birini oluşturur; obsidyen (volkanik cam) ticaretinin izleri görülür.
- **İÖ ~7.500 – 5.700:** [Çatalhöyük](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalh%C3%B6y%C3%BCk) (Konya Ovası) en parlak dönemini yaşar. 5.000-8.000 nüfuslu bu yerleşim, dünyanın en büyük erken kentsel topluluklarından biridir. Çatı girişli birbirine bitişik evler, gelişmiş duvar resimleri, [Ana Tanrıça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ana_Tanr%C4%B1%C3%A7a) heykelcikleri ve [bukranion](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bukranion) (boğa kafası) kültü dikkat çeker.
- **İÖ ~7.000 – 6.000:** [Hacılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1lar) (Burdur) Neolitik kültürünün olgunluk evresi; Anadolu'nun bilinen en erken boyalı çanak-çömleği burada bulunmuştur.
- **İÖ ~6.500 – 5.500:** [Can Hasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Can_Hasan) (Karaman) ve [Canhasan III](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canhasan) yerleşimleri; yoğun tarım, hayvan yetiştiriciliği ve ilk metallerin kullanımına dair erken kanıtlar.

### Kalkolitik (Bakır-Taş) Çağ (İÖ ~5.500 – 3.000)

- **İÖ ~5.500 – 4.000:** [Beycesultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beycesultan) (Denizli), [Kusura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kusura), [Hacılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hacilar) geç evrelerinde bakır işçiliğinin gelişimi; sosyal tabakalaşmanın belirginleşmesi.
- **İÖ ~4.200 – 3.500:** [Arslantepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melid) (Malatya) bölgesel bir güç merkezi haline gelir; Doğu Anadolu'nun Uruk kültürüyle bağlantısına işaret eden damga mühürleri ve erken devlet yapısına ilişkin kanıtlar ortaya çıkar.
- **İÖ ~3.500 – 3.000:** [Mersin-Yumuktepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mersin-Yumuktepe)'de ileri düzey çanak-çömlek ve dokuma teknolojisi; Anadolu genelinde bakır alet üretiminin yaygınlaşması.

## Tunç Çağı (İÖ ~3.000 – 1.200)

### Erken Tunç Çağı (İÖ ~3.000 – 2.000)

- **İÖ ~3.000 – 2.500:** [Troya I-II](https://turkipedia.org/tr/wiki/Troya) (Hisarlık, Çanakkale) inşa edilir; Ege ile Anadolu arasındaki yoğun deniz ticaretinin kanıtları bulunmuştur. Troya II'nin "Priam Hazinesi" dönemin zenginliğini yansıtır.
- **İÖ ~2.500 – 2.000:** Orta Anadolu'da [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatti) uygarlığı; [Alacahöyük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alacah%C3%B6y%C3%BCk) kraliyet mezarlarında altın, gümüş ve tunçtan yapılmış güneş diskleri, geyik heykelleri ve ritüel standartlar bulunmuştur. [Hititlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) kültürel mirasını oluşturacak yerli Anadolu geleneğinin çekirdeğidir.
- **İÖ ~2.500 – 2.000:** [Troya III-V](https://turkipedia.org/tr/wiki/Troya) dönemleri; yerleşim genişler, Ege bölgesiyle ticaret canlanır.

### Asur Ticaret Kolonileri Çağı (İÖ ~1.950 – 1.750)

- **İÖ ~1.950:** [Asurlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asur) tüccarlar [Kültepe (Kaniş/Neşa)](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCltepe) başta olmak üzere [Alişar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali%C5%9Far), [Boğazköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazk%C3%B6y), [Acemhöyük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acemh%C3%B6y%C3%BCk) gibi merkezlerde *karum* adı verilen ticaret kolonileri kurar.
- **İÖ ~1.950 – 1.750:** Anadolu'da [çivi yazısıyla](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ivi_yaz%C4%B1s%C4%B1) yazılmış ilk belgeler: kil tablet üzerine yazılmış ticaret kayıtları, borç senetleri ve kişisel mektuplar. Anadolu böylece tarih çağına girer.
- **İÖ ~1.750:** Asur ticaret kolonilerinin sona ermesi; yerli Anadolu kültürünün Hitit devlet yapısı içinde yeniden örgütlenmesi.

### Hitit Krallığı ve İmparatorluğu (İÖ ~1.750 – 1.180)

- **İÖ ~1.750 – 1.650:** [Eski Hitit Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler); [Labarna I](https://turkipedia.org/tr/wiki/Labarna_I) ve ardılları Neşa/Kaniş çevresinden hareketle Orta Anadolu'yu birleştirir; başkent [Hattusa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattusa) (bugünkü [Boğazköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazk%C3%B6y)) olur.
- **İÖ ~1.650 – 1.450:** [Hattusili I](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattusili_I) Güney Anadolu ve Kuzey Suriye'ye seferler düzenler. [Murşili I](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mur%C5%9Fili_I) İÖ ~1.595'te [Babil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babil)'i yakıp yıkarak [Birinci Babil Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Babil_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na son verir.
- **İÖ ~1.450 – 1.350:** [Orta Hitit Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Hitit_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1); iç karışıklıklar ve hanedanlık mücadeleleri. [Telipinu Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Telipinu_Ferman%C4%B1) ile taht veraset kuralları ilk kez yazıya geçirilir.
- **İÖ ~1.350 – 1.200:** [Hitit İmparatorluk Dönemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler); [Suppiluliuma I](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suppiluliuma_I) Suriye'yi kontrol altına alır, [Mitanni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mitanni) krallığını çökertir ve [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) ile rekabete girer.
- **İÖ 1.274:** [Kadeş Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kade%C5%9F_Muharebesi); [Muwatalli II](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muwatalli_II) ile [II. Ramses](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Ramses) arasında [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)'deki Kadeş (Qadesh) yakınlarında tarihin en büyük savaş arabası muharebelerinden biri yaşanır. Kesin bir sonuç çıkmaz.
- **İÖ ~1.269:** [Kadeş Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kade%C5%9F_Antla%C5%9Fmas%C4%B1); [III. Hattusili](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Hattusili) ile [II. Ramses](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Ramses) arasında imzalanan bu belge, tarihin bilinen **ilk yazılı barış antlaşmasıdır**. Hem Hitit hem Mısır dilinde düzenlenmiştir; kopyası [BM](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fmi%C5%9F_Milletler) delegasyonu ofisinde asılıdır.
- **İÖ ~1.250:** [Truva Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Truva_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın efsanevi dönemine karşılık gelen Troya VIIa tabakası; [Homeros](https://turkipedia.org/tr/wiki/Homeros)'un [İlyada](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lyada)'sına ilham verdiği düşünülen bu dönemde yerleşim tahrip izleri taşır.

### Tunç Çağı Çöküşü (İÖ ~1.200)

- **İÖ ~1.200:** "[Deniz Halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Kavimleri)" olarak bilinen göçmen grupların saldırıları, kuraklık ve iç çalkantılar sonucunda [Hitit İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) dahil pek çok Doğu Akdeniz uygarlığı eş zamanlı olarak çöker. Hattusa yakılıp yıkılır; çivi yazısı ve devlet örgütü unutulur.

## Demir Çağı ve Küçük Krallıklar (İÖ ~1.200 – 546)

- **İÖ ~1.200 – 700:** [Geç Hitit (Syro-Hitit) Beylikleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C3%A7_Hitit_Krall%C4%B1klar%C4%B1); [Karkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karkam%C4%B1%C5%9F), [Malitya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malitya_%28antik_%C5%9Fehir%29), [Kummuh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kummuh) ve diğer küçük prenslikler güney ve güneydoğu Anadolu'da Hitit kültürünü yaşatır. Hitit hiyeroglif yazısı bu bölgelerde kullanılmaya devam eder.
- **İÖ ~1.200 – 700:** [Frigya Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya); Balkanlar kökenli [Frigyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigler) Orta Anadolu'ya yerleşerek [Gordion](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gordion)'u başkent yapar. [Gordios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gordios) ve [Midas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midas) efsaneleri bu halktan kalmıştır. Frig müziği ve sanatı sonraki Yunan kültürünü derinden etkiler.
- **İÖ ~900 – 585:** [Urartu Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartular); [Van Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_G%C3%B6l%C3%BC) çevresinde güçlü bir merkezi devlet kuran Urartular, anıtsal kale mimarisi ([Van Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_Kalesi), [Çavuştepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87avu%C5%9Ftepe)), ileri sulama sistemleri ve gelişkin maden işçiliğiyle tanınır. [Ermenilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) atalarından biri kabul edilir.
- **İÖ ~800 – 585:** [Med İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medler)'nun Doğu Anadolu üzerindeki baskısı; [Kimmerliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kimmerliler) ve [İskitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler) Kuzeybatı ve Orta Anadolu'ya yıkıcı akınlar düzenler; Frigya Krallığı çöker.
- **İÖ ~700 – 547:** [Lidya Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya); [Gediz Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gediz_Nehri) havzasında başkenti [Sard (Sardes)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sart%2C_Salihli) olan Lidya, ticaret ve zenginliğiyle öne çıkar. [Gyges](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gyges), [Alyattes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alyattis) ve efsanevi [Kroisos (Karun)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karun) bu hanedana aittir.
- **İÖ ~650 – 600:** [Paranın (sikke) icadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maden%C3%AE_para); Lidya'da [elektrum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elektron_%28ala%C5%9F%C4%B1m%29) (altın-gümüş alaşımı) kullanılarak ilk standart sikkeler basılır. Bu buluş dünya ekonomisini ve ticaretini kökten dönüştürür.
- **İÖ ~750 – 500:** Ege kıyılarında [İyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yon) kolonileri; [Milet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milet), [Efes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes), [Smyrna](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir), [Foça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fo%C3%A7a) ve diğer şehirlerde büyük bir kültürel ve düşünce çiçeklenmesi yaşanır. [Tales](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thales), [Anaksimandros](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anaksimandros), [Herakleitos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Heraklitos), [Pisagor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pisagor) gibi ilk filozofların büyük çoğunluğu bu coğrafyadan çıkmıştır.
- **İÖ 546:** [Pers İmparatoru Büyük Kyros](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Kyros) Thymbra Muharebesi'nde Lidya Kralı Kroisos'u yenerek Sard'ı alır; Anadolu [Ahamenid İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [satraplık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Satrapl%C4%B1k) sistemine dahil edilir.

## Klasik ve Pers Dönemi (İÖ 546 – 334)

- **İÖ 499 – 494:** [İyon Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yonya_Ayaklanmas%C4%B1); [Milet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milet) önderliğinde Batı Anadolu'daki Yunan şehirleri Pers egemenliğine karşı ayaklanır. [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina)'nın desteklediği isyan kanlı biçimde bastırılır; Milet yakılır. Bu olay [Meden Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pers-Yunan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nın başlangıcıdır.
- **İÖ 480:** [Pers Büyük Kralı Kserkses](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Serhas) Anadolu üzerinden Yunanistan'a sefer düzenler; [Thermopylae](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thermopylae_Muharebesi) ve [Salamis Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salamis_Deniz_Muharebesi) bu dönemin simge olaylarıdır.
- **İÖ 449:** [Kallias Barışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kallias_Bar%C4%B1%C5%9F%C4%B1); Atina ile Perslerin anlaşmasıyla Batı Anadolu Yunan şehirlerinin özerkliği tanınır.
- **İÖ 387:** [Kral Barışı (Antalkidas Barışı)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kral_Bar%C4%B1%C5%9F%C4%B1_%28Antalkidas_Bar%C4%B1%C5%9F%C4%B1%29); Batı Anadolu İyon şehirleri yeniden Pers egemenliğine bırakılır.
- **İÖ ~377 – 353:** [Halikarnas Mozolesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halikarnas_Mozolesi); [Karya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karya) satraplığı hükümdarı [Mausolos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mausolos) için eşi [Artemisia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artemisia_II)'nın yaptırdığı anıt mezar, [Yedi Harika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedi_Harika)'dan biridir. "Mozole" kelimesi bu yapıdan türemiştir.

## Helenistik Dönem (İÖ 334 – 30)

- **İÖ 334:** [Büyük İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender), [Granikos Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Granikos_Muharebesi)'nde Pers kuvvetlerini yenerek Anadolu fethine başlar; kısa sürede batı ve iç Anadolu şehirleri ele geçirilir.
- **İÖ 333:** [İssos Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ssos_Muharebesi); İskender, Güneydoğu Anadolu'da [III. Darius](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Darius)'u ağır bir yenilgiye uğratır; Anadolu'nun fethini kesinleştirir.
- **İÖ 323:** İskender'in Babil'de ölümünün ardından imparatorluk [generalları (diadokhlar)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diadohoi) arasında paylaşılır; Anadolu başta [Lysimakhos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lisimahos) olmak üzere farklı yönetimler altında kalır.
- **İÖ ~281:** [Attalos hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pergamon_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Pergamon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bergama)'u merkez alarak bağımsız bir krallık kurar; kütüphanesi [İskenderiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skenderiye_K%C3%BCt%C3%BCphanesi)'den sonra antik dünyanın en büyük ikincisidir. [Parşömen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Par%C5%9F%C3%B6men) burada geliştirilmiştir.
- **İÖ 190:** [Magnesia Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Magnesia_Muharebesi); Roma ordusu [Antiokhos III](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Antiokhos)'ü yenerek Anadolu'ya müdahaleye başlar.
- **İÖ 133:** [III. Attalos](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Attalos) krallığını ve hazinesini ölüm döşeğinde Roma'ya vasiyet eder; Batı Anadolu Roma'nın [Asia eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asia_%28Roma_eyaleti%29) olur.
- **İÖ 88 – 63:** [VI. Mithradates](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mithradates_VI_Eupator) önderliğinde [Pontus Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Roma'ya karşı üç büyük savaş ([Mithradatik Savaşlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mithradatik_Sava%C5%9Flar)) açar; uzun mücadele [Pompeius](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pompeius)'un zaferiyle sonuçlanır (İÖ 63).
- **İÖ 47:** [Zela Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zela_Muharebesi); [Julius Caesar](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%BCl_Sezar) Kapadokya sınırındaki Zela'da (bugünkü [Zile](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zile), Tokat) Pontuslu Pharnakes'i yener; zaferi "*Veni, vidi, vici*" (Geldim, gördüm, yendim) sözüyle özetler.

## Roma Dönemi (İÖ 30 – İS 395)

- **İÖ 30 – İS 14:** [Augustus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Augustus) döneminde [Pax Romana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pax_Romana)'nın başlamasıyla birlikte Anadolu eyaletlerinde uzun bir barış ve imar dönemi yaşanır; [Efes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes), [Smyrna](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir), [Antakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya), [Nikaia](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik) büyük kentsel atılımlar yapar.
- **İS ~47 – 57:** [Aziz Pavlus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pavlus_%28Aziz%29)'un [misyonerlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Misyonerlik) seyahatleri; Tarsus doğumlu Pavlus Anadolu'nun pek çok şehrine defalarca giderek [Hristiyanlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k)'ı yayar. Efes, Korint, Antakya ve Galatya bu yolculukların odağıdır.
- **İS ~100:** [Efes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes), yaklaşık 200.000–300.000 nüfusuyla imparatorluğun en büyük kentlerinden biridir; [Artemis Tapınağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artemis_Tap%C4%B1na%C4%9F%C4%B1), [Celsus Kütüphanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Celsus_K%C3%BCt%C3%BCphanesi) ve büyük tiyatrosu bu dönemin yapıtlarıdır.
- **İS 113 – 117:** [İmparator Traianus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trajan) Doğu seferleri sırasında Anadolu'yu üs olarak kullanır ve imparatorluğun en geniş sınırlarına ulaşır.
- **İS 284 – 305:** [Diocletianus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diocletianus) [Tetrarşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tetrar%C5%9Fi) sistemini kurar; [Nikomedia (İzmit)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikomedia) doğu tetrarşisinin başkenti haline gelir.
- **İS 313:** [Milano Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milano_Ferman%C4%B1); [İmparator Konstantinos](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Konstantinos) ve [Likinius](https://turkipedia.org/tr/wiki/Likinius) din özgürlüğü fermanını ilan eder; Hristiyanlık imparatorluk tarafından tanınan bir din statüsü kazanır.
- **İS 325:** [Birinci İznik Konsili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_%C4%B0znik_Konsili); Konstantinos'un girişimiyle [Nikaia](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik)'da toplanan ilk ekümenik konsil [Nikaia Kredosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikaia_Credosu)'nu belirler; [Aryanizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aryanizm) sapkınlık sayılır.
- **İS 330:** [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'in kuruluşu; [Büyük Konstantinos](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Konstantinos) [Boğaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazi%C3%A7i)'ın Avrupa yakasındaki eski Bizans şehri üzerine yeni başkent inşa eder; şehir hızla büyüyerek imparatorluğun merkezi olur.
- **İS 363:** [İmparator Iulianus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iulianus_%28%C4%B0mparator%29) (Dönek) pagan inancı yeniden canlandırmaya çalışır; kısa saltanatının ardından Mezopotamya seferinde ölür.
- **İS 380:** [Selanik Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik_Ferman%C4%B1); [I. Theodosius](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Theodosius) Hristiyanlığı imparatorluğun resmi dini ilan eder; pagan tapınakları kapatılır.
- **İS 395:** [I. Theodosius](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Theodosius)'un ölümünün ardından imparatorluk kalıcı olarak ikiye bölünür: [Batı Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Doğu Roma (Bizans)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu). Anadolu Bizans'ın çekirdeği olur.

## Bizans Dönemi (395 – 1071)

- **İS 431:** [Efes Konsili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes_Konsili); [Meryem Ana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meryem)'nın "Tanrı'nın Annesi" ([Theotokos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Theotokos)) unvanı resmîleştirilir; [Nestoryusçuluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nestoryus%C3%A7uluk) sapkınlık ilan edilir.
- **İS 451:** [Khalkedon (Kadıköy) Konsili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalkedon_Konsili); [Monofizitizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Monofizitizm) sapkınlık sayılır; Hristiyan ilahiyatı standart formülasyonuna kavuşur.
- **İS 527 – 565:** [İmparator I. Jüstinyen](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Justinus) dönemi; Kuzey Afrika ve İtalya'nın yeniden fethi, [Roma hukukunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Corpus_Iuris_Civilis) yeniden derlenmesi ve [Ayasofya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayasofya)'nın yeniden inşası (537). Ancak 541-549 [Jüstinyen Vebası](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%BCstinyen_Vebas%C4%B1) nüfusu büyük ölçüde azaltır.
- **İS 614 – 628:** [Sasani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sasani_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) işgali; [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) alınır ve [Gerçek Haç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ger%C3%A7ek_Ha%C3%A7) götürülür. [İmparator Herakleios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herakleios) uzun savaşlar sonunda Persleri Anadolu'dan çıkarmayı başarır (628), ancak her iki taraf da tükenmişlik içindedir.
- **İS 636 – 642:** [Yermük Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerm%C3%BCk_Muharebesi)'nden sonra İslam orduları Suriye ve Mısır'ı fetheder; Anadolu'nun güney sınırları ve [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya) yoğun akınlara maruz kalır.
- **İS 673 – 678:** İstanbul'un [ilk Arap kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Arap_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%28674-678%29); Bizans'ın "[Yunan ateşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_ate%C5%9Fi)" silahı sayesinde püskürtülür.
- **İS 717 – 718:** [Konstantinopolis'in ikinci Arap kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Arap_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%28717-718%29); [III. Leon](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Leon) komutasında yeniden savuşturulur; bu başarısızlık [Emevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) Batı yayılımının batı sınırını belirler.
- **İS 726 – 843:** [İkonoklazm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0konoklazm) (Tasvir-kırıcılık) tartışmaları Bizans toplumunu yüzyıl boyunca ikiye böler; [İkinci İznik Konsili](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_%C4%B0znik_Konsili) (787) ikonaları yeniden meşrulaştırır; 843'te ikonoklazm nihayet reddedilir.
- **İS 867 – 1025:** [Makedonyalılar Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makedonya_Hanedan%C4%B1)'nın yükselişi; [I. Basileios](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Basileios) ile başlayan bu dönemde Bizans güç ve ihtişamının zirvesine ulaşır. Kilikya ve Kuzey Suriye geri alınır; [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis) Avrupa'nın en büyük ve en zengin şehridir.
- **İS 1054:** [Büyük Schizma](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Schizma); [Konstantinopolis Patriği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi) [Mikhail Kerullarios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mikhail_Kerullarios) ile [Papa IX. Leo](https://turkipedia.org/tr/wiki/IX._Leo)'nun karşılıklı aforoz kararları Hristiyan kilisesini [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi) ve [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) olarak kalıcı biçimde ikiye böler.
- **İS 1071:** [Malazgirt Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi); [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) Sultanı [Alp Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alp_Arslan), [Bizans İmparatoru IV. Romanos Diogenes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romen_Diyojen)'i Malazgirt (Muş yakınları) ovasında bozguna uğratıp esir alır. Bu tarih Türklerin Anadolu'yu kalıcı yurt edinme sürecinin dönüm noktası kabul edilir.

## Selçuklu ve Türk Beylikleri Dönemi (1071 – 1299)

- **1071 – 1077:** [Malazgirt Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi)'nin ardından Selçuklu beyleri ve [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) aşiretleri Anadolu'nun iç bölgelerine yayılır; hızla değişen nüfus dengesiyle birlikte Anadolu'nun demografik ve kültürel dönüşümü başlar.
- **1072:** [Danişmentliler Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2ni%C5%9Fmendliler_Beyli%C4%9Fi)'nin kuruluşu (Sivas/Tokat çevresi); Büyük Selçuklu'ya bağlı Türkmen devletçiklerinin ilki.
- **1077:** [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin kuruluşu; [Süleyman Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_%C5%9Eah_%28Anadolu_Sel%C3%A7uklu%29) başkenti [Nikaia (İznik)](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik) olan devleti kurar. İleride başkent [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'ya taşınacaktır.
- **1081:** [Çaka Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aka_Bey)'nin Ege kıyılarında donanma inşası; ilk Türk deniz gücünün temelleri atılır.
- **1096 – 1099:** [Birinci Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi); Haçlı kuvvetleri Konstantinopolis üzerinden Anadolu'ya girer, İznik'i Selçuklulardan alır (1097) ve [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs)'ü fetheder. Anadolu Selçuklu başkenti Konya'ya taşınır.
- **1107 – 1116:** [Sultan I. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) Danişmentlileri ve [Büyük Selçukluyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) geçici olarak geri planda bırakarak Anadolu Selçuklu'nun siyasi ağırlığını artırır.
- **1147 – 1149:** [İkinci Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi); Alman kolu Anadolu Selçukluları tarafından Eskişehir ve Ladik'te büyük yenilgilere uğratılır.
- **1176:** [Myriokephalon Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Myriokephalon_Muharebesi); [Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Manuel_Komnenos)'un Selçukluları ezme girişimi Denizli yakınlarında ağır bir yenilgiyle sonuçlanır; Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu fiilen sona erer.
- **1190'lar – 1240'lar:** Anadolu Selçuklu'nun en parlak dönemi; [I. Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Keykubad) döneminde [Sinop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop) ve [Antalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antalya) fethedilir, [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'da ticaret üsleri kurulur. Anıtsal medreseler, kervansaraylar ve köprüler inşa edilir. [Mevlana Celaleddin Rumi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevl%C3%A2n%C3%A2_Cel%C3%A2ledd%C3%AEn-i_R%C3%BBm%C3%AE) bu dönemde [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'ya gelir; [Mevlevilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlev%C3%AElik) tarikatının temelleri atılır.
- **1204:** [IV. Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6rd%C3%BCnc%C3%BC_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi)'nde Konstantinopolis Haçlılar tarafından işgal ve yağma edilir (1204-1261 [Latin İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)). [Nikaia İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikaia_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Bizans'ın sürgün hükûmeti olarak İznik'te kurulur.
- **1243:** [Kösedağ Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi); Moğol komutanı [Baycu Noyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baycu_Noyan) Anadolu Selçuklu ordusunu Sivas yakınlarında ağır bir yenilgiye uğratır. Anadolu Selçuklu Devleti [İlhanlı Moğollarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar) vassalı durumuna düşer.
- **1261:** [VIII. Mikhail Palaiologos](https://turkipedia.org/tr/wiki/VIII._Mikhail_Palaiologos) Latin İmparatorluğu'nu sona erdirerek Konstantinopolis'i geri alır; ancak Bizans artık eskinin gölgesidir.
- **1277:** [Karamanoğlu Mehmet Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karamano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi) Konya'yı geçici olarak ele geçirerek Türkçeyi resmî dil ilan eder; bu sembolik adım Türkçenin Anadolu'daki güçlenen konumunun ifadesidir.
- **1299:** [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin kuruluşu; [Osman Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_I), [Söğüt](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6%C4%9F%C3%BCt) ve Eskişehir çevresinde küçük bir uç beyliği kurar. Bu tarih geleneksel olarak Osmanlı Devleti'nin kuruluş yılı kabul edilir.

## Osmanlı Dönemi (1299 – 1923)

### Kuruluş ve Yükseliş Dönemi (1299 – 1453)

- **1326:** [Orhan Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Gazi) Bursa'yı fetheder; Bursa Osmanlı'nın ilk büyük başkenti olur. İpek Yolu üzerindeki ticaret şehre büyük servet getirir; ilk Osmanlı camii, hanları ve hamamları inşa edilir.
- **1354:** Osmanlı kuvvetleri [Gelibolu Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'na yerleşerek Avrupa'ya geçişin kalıcı köprüsünü kurar; Rumeli fetihlerinin başlangıcı.
- **1361 / 1369:** [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'nin fethi; Osmanlı başkenti Edirne'ye taşınır.
- **1389:** [I. Kosova Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Kosova_Muharebesi); [Sultan I. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Murad)'ın komutasındaki Osmanlı ordusu [Sırp](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rbistan_Prensli%C4%9Fi_%28Orta_%C3%87a%C4%9F%29) önderliğindeki Balkan koalisyonunu yener. Sultan I. Murad savaş sırasında suikaste kurban gider; Anadolu ve Balkanlar'daki Osmanlı hâkimiyeti pekişir.
- **1396:** [Niğbolu Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C4%9Fbolu_Muharebesi); [Sultan Yıldırım Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bayezid) Niğbolu'da Haçlı koalisyonunu büyük bir yenilgiye uğratır.
- **1402:** [Ankara Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Muharebesi); [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur) (Tamerlane) Ankara yakınlarında Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid'i yenip esir alır. [Fetret Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fetret_Devri) (1402-1413) başlar; şehzadeler arasındaki taht kavgası yaklaşık on yıl sürer.
- **1413:** [Çelebi Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mehmed)'in rakiplerini yenerek Osmanlı tahtını yeniden birleştirmesi; Fetret Devri'nin sona ermesi.
- **1444:** [Varna Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna_Muharebesi); [Sultan II. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Murad) Haçlı koalisyonunu Varna'da yenerek Balkan hâkimiyetini sağlamlaştırır.

### İstanbul'un Fethi ve Klasik Dönem (1453 – 1566)

- **29 Mayıs 1453:** [İstanbul'un fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi); [Sultan II. Mehmed (Fatih)](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) 54 günlük bir kuşatmanın ardından Konstantinopolis'i fetheder. Son [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) İmparatoru [XI. Konstantinos](https://turkipedia.org/tr/wiki/XI._Konstantinos) muharebede hayatını kaybeder. Bu tarih [Doğu Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun ve genel kabule göre [Ortaçağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F)'ın sembolik sonudur.
- **1453 – 1481:** [Fatih Sultan Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) dönemi; Anadolu beylikleri, Trabzon Rum İmparatorluğu (1461), Bosna ve Arnavutluk'un fethi; İstanbul yeni başkent olarak imar edilir.
- **1514:** [Çaldıran Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ald%C4%B1ran_Muharebesi); [Yavuz Sultan Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) [Safevileri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) Çaldıran'da yenerek Doğu Anadolu ve Kürdistan'ı Osmanlı topraklarına katar.
- **1516 – 1517:** [Memlüklerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti) [Mercidabık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mercid%C3%A2b%C4%B1k_Muharebesi) (1516) ve [Ridaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rid%C3%A2niye_Muharebesi)'de (1517) yenilmesiyle Mısır ve Kutsal topraklar ([Mekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke), [Medine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medine)) Osmanlı'ya bağlanır; halifelik sembolik olarak Osmanlı hanedanına devredilir.
- **1520 – 1566:** [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) dönemi; [Belgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad) (1521), [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos) (1522), [Macaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) (1526) ve [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir)'in fethi; Viyana'nın ilk kuşatması (1529); [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan) başyapıtlarını ([Süleymaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye_Camii) ve [Selimiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selimiye_Camii)) inşa eder. Bu dönem Osmanlı tarihinin "Altın Çağı" sayılır.

### Duraklama ve Gerileme Dönemi (1566 – 1699)

- **1571:** [İnebahtı Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebaht%C4%B1_Deniz_Muharebesi); [Kutsal İttifak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_%C4%B0ttifak_%281571%29) donanması Osmanlı'yı ağır bir yenilgiye uğratır. Ancak Osmanlı kısa sürede toparlanarak Kuzey Afrika denetimini korur.
- **1683:** [İkinci Viyana Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Viyana_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1); [Merzifonlu Kara Mustafa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merzifonlu_Kara_Mustafa_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı ordusu Viyana'yı kuşatır; [Polonyalı Kral Sobieski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jan_III_Sobieski)'nin öncülük ettiği Kutsal İttifak kuvvetleri tarafından bozguna uğratılır. Bu tarih Osmanlı'nın Avrupa'daki genişlemesinin fiilen sona erdiği dönüm noktasıdır.
- **1699:** [Karlofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karlof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1); Osmanlı Macaristan, Transilvanya ve Mora'yı bırakır; "Büyük Gerileme"nin başlangıcı.

### Islahat ve Çöküş Dönemi (1699 – 1923)

- **1718:** [Pasarofça Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pasarof%C3%A7a_Antla%C5%9Fmas%C4%B1); Osmanlı'nın Avrupa'daki toprak kayıpları derinleşir; [Lale Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale_Devri) (1718-1730) başlar, Batı'ya açılma denemeleri yapılır.
- **1774:** [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1); [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) Karadeniz'e iner; Kırım Osmanlı'dan kopar (1783). Osmanlı'nın Rusya karşısındaki gerilemenin dönüm noktası.
- **1839:** [Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Şerifi)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1); [Sultan Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid_I) tüm Osmanlı vatandaşlarının eşitliğini, mülkiyet güvencesini ve adil yargılanma hakkını ilan eder; modernleşme sürecinin temel taşı.
- **1856:** [Islahat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Islahat_Ferman%C4%B1); gayrimüslim vatandaşlara eşit haklar genişletilir; [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1) sonrasında imzalanan [Paris Antlaşması (1856)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281856%29) ile Osmanlı Avrupa devletler sistemine dahil edilir.
- **1876:** İlk Osmanlı Anayasası ([Kanun-i Esasi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2n%C3%BBn-%C4%B1_Es%C3%A2s%C3%AE)) ilan edilir; [I. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Me%C5%9Frutiyet) başlar. Ancak [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) 1878'de anayasayı askıya alır.
- **1877 – 1878:** [Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi); ağır toprak kayıpları ve büyük göç dalgaları; [Ayastefanos Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayastefanos_Antla%C5%9Fmas%C4%B1) ve ardından [Berlin Antlaşması (1878)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281878%29) imzalanır.
- **1908:** [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet); [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'nin baskısıyla II. Abdülhamid 1876 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koyar; Jön Türkler iktidarı ele geçirir.
- **1912 – 1913:** [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1); Osmanlı Avrupa topraklarının büyük bölümünü kaybeder; yüz binlerce Müslüman Anadolu'ya göç eder.
- **1914 – 1918:** [Birinci Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1); Osmanlı [İttifak Devletlerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttifak_Devletleri) yanında savaşa girer. [Gelibolu Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu_Cephesi) (1915-1916), [Mezopotamya Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi), [Filistin Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye-Filistin_Cephesi) ve [Kafkas Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi) başlıca muharebe alanlarıdır.
- **1919 – 1922:** [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1); [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) önderliğinde Anadolu halkı Yunan, İngiliz, Fransız ve İtalyan işgal kuvvetlerine karşı direniş savaşı başlatır; [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi) (1921) ve [Büyük Taarruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Taarruz) (1922) belirleyici zaferlerdir.
- **24 Temmuz 1923:** [Lozan Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lozan_Antla%C5%9Fmas%C4%B1); Türkiye'nin uluslararası sınırları belirlenir; Anadolu ve Doğu Trakya Türk toprakları olarak tanınır.

## Ayrıca bakınız

- [Anadolu tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_tarihi)
- [Türkiye tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_tarihi)
- [Hitit İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler)
- [Bizans tarihi kronolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_tarihi_kronolojisi)
- [Anadolu Selçuklu Devleti kronolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti_kronolojisi)
- [Türk tarihi kronolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_tarihi_kronolojisi)
- [Osmanlı tarihi kronolojisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_tarihi_kronolojisi)

## Dış bağlantılar

- [Anadolu Medeniyetleri Müzesi](https://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/)
- [UNESCO – Göbekli Tepe Dünya Mirası](https://whc.unesco.org/en/list/1572)