# Anadolu tarihi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_tarihi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Anadolu tarihi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Anadolu_tarihi (CC-BY-SA-4.0)

**Anadolu tarihi**, [Batı Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Asya) [yarımada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yar%C4%B1mada)sı [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) etrafında yerleşen birçok [millet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Millet)i, [devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet)i ve [uygarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygarl%C4%B1k) kapsamaktadır. Ayrıca [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince) adıdır. *Asia Minor*, "Ön Asya" olarak da isimlendirilir. Coğrafi olarak modern [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin, batıda [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'nden doğuda [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan) sınırındaki dağlara ve kuzeyde [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'den güneyde [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'e kadarki kısmını oluşturur.

[Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'daki ilk [uygarlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygarl%C4%B1k) izlerine [Orta](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7_Anadolu_B%C3%B6lgesi), [Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi) ve [Güneydoğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCneydo%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'daki [arkeoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeoloji)k bulgularda rastlamaktayız. Özellikle yakın zamanda [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin [Şanlıurfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa) ilinin sınırlarında bulunan "[Göbeklitepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6beklitepe)" yapısının keşfiyle birlikte Anadolu'nun hem arkeolojik hem de tarihi olarak ne denli önemli bir coğrafi bölge olduğu bir kez daha kanıtlanmıştır. Bunun yanı sıra; bazı eski halkların kökenlerindeki sırlar henüz bilinmemesine karşın, [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatti), [Akad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akad), [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular), [Luvi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luviler) ve [Hitit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) uygarlıklarının kalıntıları, halklarının günlük yaşamları ve ticaret hayatları ile ilgili pek çok örnek sunmaktadır.

[Hititler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler)in düşüşünden sonra Anadolu'nun [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu_%28istatistiki_b%C3%B6lge%29) yakasında [İyonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yonya)lılar, [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya)lılar ve [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya)lılar gibi medeniyetler sahneye çıktı. O dönemde onlar için tek tehdit olarak [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_%C4%B0ran)'daki [Pers Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar) görünüyordu. Lidyalıları yıkan [Persler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar) döneminde [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da da [liman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Liman) şehirleri gelişti ve zenginleşti. Zaman zaman isyanlar olsa da bu isyanlar çok büyük tehdit oluşturmadı.

Sonrasında [Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makedonya_%28antik_krall%C4%B1k%29) kralı [Büyük İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender) sahneye çıktı. İskender, [Ahameniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hükümdarı [III. Darius](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Darius)'a karşı kazandığı zaferlerle Anadolu ve İran'ın kontrolünü ele geçirdi. [İskender'in ölümü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender%27in_%C3%B6l%C3%BCm%C3%BC)nden sonra kazandığı topraklar, güvendiği generallerinden birçokları ve ayakta kalmayı başaran [Galya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galya), [Pergamon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pergamon), [Pontus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus) ve [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'daki diğer güçlü hükümdarlar arasında bölüşüldü. [Büyük İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender)'in payından en fazla dilimi alan [Seleukos İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seleukos_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Romalıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Roma) iştahını kabarttı ve Romalılar bölgeyi parça parça ele geçirdiler. [Romalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Roma) yerel yönetimlere büyük yetkiler tanıdılar ve askerî güç sağlayarak bölgeyi güçlendirdiler.

[Antik Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F)'ın en güçlü imparatorluklarından biri olan [Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), giderek gücünü ve birliğini kaybetti ve 395 senesinde Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı. Başkenti [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Roma) olan [Batı Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) 476'da yıkıldı. [I. Konstantin](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Konstantin) tarafından [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'te (günümüzde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)) kurulan [Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ise, [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)in İstanbul'u ele geçirdiği 1453 yılına kadar varlığını sürdürdü.

1071 yılında [Selçuklu Türklerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) Bizans İmparatorluğu'nu [mağlup etmesinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi) sonra Anadolu'ya Türk akınları başladı. 1077 yılında Anadolu'da, başkenti [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik) olmak üzere [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) kuruldu. [Birinci Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi) sırasında İznik şehri Bizans'ın eline geçmiş, Sultan [I. Kılıçarslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) da 1097 tarihinde başkenti [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'ya taşımıştır ve bu tarihten itibaren Konya, Selçuklu Devleti'nin başkenti olmuştur.

Türklerin Anadolu'ya girmesinden sonra [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Haçlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferleri), [Bizanslılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar), bu toprakları ele geçirmek için yoğun bir mücadele vermişlerdir. [Haçlı Seferleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferleri) düzenlenmiş, çeşitli [Moğol istilaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1) gerçekleşmiş ve Bizans ile Türkler arasında [savaşlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miryokefalon_Muharebesi) yapılmıştır. 1243 yılında Anadolu Selçuklu Devleti ile [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) arasında gerçekleşen [Kösedağ Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi) sonucunda Anadolu, Moğol hakimiyetine girmiştir ve Selçuklu Devleti zayıflayıp yerini Türk beyliklerine bırakmıştır. Bu beylikler arasında, [Söğüt](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6%C4%9F%C3%BCt%2C_Bilecik) ve [Bilecik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilecik_%28il%29) çevresinde kurulu olan [Osmanoğulları Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [13. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._y%C3%BCzy%C4%B1l)ın sonlarına doğru bağımsızlığını ilan etmiştir.

1453 yılında [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) padişahı [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) komutasındaki Osmanlı birlikleri [Konstantinopolis'i fethetti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi) ve 1058 yıllık [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), hem Anadolu hem de tarih sahnesinden silindi.

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), 1453'ten sonra uzun yıllar boyunca çok başarılı oldular ve ülkenin sınırlarını [Kuzey Afrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Afrika)'dan [Orta Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Avrupa)'ya kadar genişlettiler. 1683'te en geniş sınırlarına ulaştılar, 19. yüzyılda da duraklama sürecine girdiler. En sonunda [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Avusturya-Macaristan İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya-Macaristan_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun yanında [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'na katıldı. Savaştan yenilgiyle ayrıldıktan sonra devletin elinde sadece Anadolu toprakları kalmıştı. 1919 tarihinde başlayan [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1), 1922'de Türklerin zaferiyle sonuçlandı. [Yunanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar)ı yendikten sonra 1 Kasım 1922'de [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) tarafından 623 yıllık Osmanlı saltanatı [kaldırıldı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saltanat%C4%B1n_kald%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1), 29 Ekim 1923 tarihinde ise [Cumhuriyet ilan edilerek](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_cumhuriyetin_ilan%C4%B1) yeni Türk devleti kuruldu. O zamandan beridir [Türkiye Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye), Anadolu topraklarında varlığını modern bir ülke olarak sürdürmektedir.

## Taş Devri

![Çayönü (Ergani, Diyarbakır, Türkiye)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Cay%C3%B6n%C3%BC_-_Zellplangeb%C3%A4ude.jpg/1280px-Cay%C3%B6n%C3%BC_-_Zellplangeb%C3%A4ude.jpg)
*Çayönü (Ergani, Diyarbakır, Türkiye) (Krähenstein, CC-BY-SA-3.0)*

![Çatalhöyük (Çumra, Konya, Türkiye)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/%C3%87atalh%C3%B6y%C3%BCk%2C_7400_BC%2C_Konya%2C_Turkey_-_UNESCO_World_Heritage_Site%2C_08.jpg/1280px-%C3%87atalh%C3%B6y%C3%BCk%2C_7400_BC%2C_Konya%2C_Turkey_-_UNESCO_World_Heritage_Site%2C_08.jpg)
*Çatalhöyük (Çumra, Konya, Türkiye) (Murat Özsoy 1958, CC-BY-SA-4.0)*

### Yontma Taş Devri (Paleolitik)

Bu çağ [Buzul çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buzul_%C3%A7a%C4%9F%C4%B1)nın olduğu, insanların henüz üretime geçmedikleri, [mağara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C4%9Fara)larda ve ağaç kovuklarında barındıkları bir dönemdir. Bu dönemin Anadolu'daki izlerini, günümüzde [Göbeklitepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6beklitepe), [Karain](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karain_Ma%C4%9Faras%C4%B1), [Beldibi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beldibi_Ma%C4%9Faras%C4%B1) ve [Belbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belba%C5%9F%C4%B1) mağaralarında bulmak mümkündür.

### Cilalı Taş Devri (Neolitik)

[Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya) ve [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'nın stratejik kesişme bölgesinde olmasından dolayı Anadolu, tarih öncesi [Prehistorya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih_%C3%B6ncesi) çağlardan beri pek çok uygarlıklar için beşik olmuştur. [Çatalhöyük](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalh%C3%B6y%C3%BCk), [Çayönü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ay%C3%B6n%C3%BC), [Hacılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1lar%2C_Burdur), [Göbeklitepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6beklitepe) ve [Yumuktepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yumuktepe) bu uygarlıklardan bazılarının ilk yerleşim yerleri olmuştur.

## Göbeklitepe'nin Keşfi

![Göbeklitepe (Şanlıurfa, Türkiye)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/G%C3%B6beklitepe.jpg/1280px-G%C3%B6beklitepe.jpg)
*Göbeklitepe (Şanlıurfa, Türkiye) (Beytullah eles, CC-BY-SA-4.0)*

[Göbeklitepe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6beklitepe), [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin [Şanlıurfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa) il merkezinin 18 km kuzeydoğusunda, [Örencik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96rencik%2C_Haliliye) köyü yakınlarında yer alan dünyanın bilinen en eski [kült](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClt) yapılar topluluğudur. Bu yapıların ortak özelliği, T biçimindeki 10-12 dikilitaşın yuvarlak planda dizilmiş, aralarının ise taş duvarla örülmüş olmasıdır. Bu yapının merkezinde daha yüksek boyda iki dikilitaş karşılıklı olarak yerleştirilmiştir. Bu dikilitaşların çoğu üzerinde insan, el ve kol, çeşitli hayvan ve soyut semboller, kabartılarak veya oyularak betimlenmiştir. Söz konusu motifler yer yer bir süsleme olamayacak kadar yoğun olarak kullanılmıştır. Bu kompozisyonun bir öykü, bir anlatım veya bir mesaj ifade ettiği düşünülmektedir. Hayvan motiflerinde boğa, yaban domuzu, tilki, yılan, yaban ördeği ve akbaba en sık görülen motiflerdir. Bir yerleşim yeri değil, kült merkezi olarak tanımlanmaktadır. Buradaki kült yapıların [tarım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m) ve [hayvancılığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayvanc%C4%B1l%C4%B1k) yakın olan son avcı grupları tarafından inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Diğer anlatımla Göbeklitepe, çevredeki oldukça gelişmiş ve derinlik kazanmış bir inanç sistemine sahip olan [avcı-toplayıcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avc%C4%B1-toplay%C4%B1c%C4%B1) gruplar açısından önemli bir kült merkezidir. Bu durumda, bölgenin en erken kullanımının [Çanak Çömleksiz Neolitik Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cilal%C4%B1_Ta%C5%9F_Devri)'ın A evresine ([MÖ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anno_Domini) 9.600-7.300), yani günümüzden en az 11.600 yıl öncesine dayandığı ileri sürülmektedir.

Göbeklitepe, 1963 yılında [İstanbul Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi) ve [Chicago Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Chicago_%C3%9Cniversitesi)nce yürütülen “Güneydoğu Anadolu Tarih Öncesi Araştırmaları Projesi” (*Prehistoric Research in Southeastern Anatolia*) yüzey araştırmaları sırasında tespit edilmiştir.[^1]

Bütün bunlar ve kazılarda ortaya çıkarılan anıtsal mimari, Göbeklitepe'yi eşsiz ve özel yapmaktadır. Bu bağlamda [UNESCO](https://turkipedia.org/tr/wiki/UNESCO) tarafından 2011'de [Dünya Mirası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27deki_D%C3%BCnya_Miraslar%C4%B1_listesi) geçici listesine alındı ve 2018'de kalıcı listeye girdi.

Buradaki kazılarda çıkartılan bazı heykel ve taşlar, [Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa_Arkeoloji_ve_Mozaik_M%C3%BCzesi)'nde sergilenmektedir. Göbeklitepe, popüler kaynaklarda "tarihin sıfır noktası" nitelendirmesiyle de anılır.

## Tunç Çağı

![Tunç Çağı'ndan kalma bir tunç gerdanlık (Muséum de Toulouse)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Collier_de_Penne.jpg/1280px-Collier_de_Penne.jpg)
*Tunç Çağı'ndan kalma bir tunç gerdanlık (Muséum de Toulouse) (Didier Descouens, CC-BY-SA-4.0)*

### İlk Tunç Çağı

Anadolu'da "[tunç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz)"un [metal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metal) olarak kullanılması, MÖ 4. binyılda [Karaz kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaz_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) etkisiyle oldu. Bölgeye [Akadlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akad_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) gelene kadar Anadolu, tarih öncesi çağlarını yaşıyordu. Üretim için çeşitli malzemeleri buradan sağlama amacındaki [Akad İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akad_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), MÖ 2.400 yılında [Büyük Sargon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sargon_%28Akad_kral%C4%B1%29) liderliğinde bölgeyi etkisi altına aldı.[^2] Anadolu'nun çok zengin [bakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C4%B1r) rezervleri olduğu hâlde [tunç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz) için gerekli [kalay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalay) yeterli miktarda bulunamıyordu.[^3] Akadlar, [Mezopotamya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mezopotamya)'daki iklim değişiklikleri ve ticareti olumsuz etkileyen insan gücünün azalması sonucu zayıfladı. Yaklaşık MÖ 2150'de Gutlar, Akad İmparatorluğu'na son verdi.[^4]

### Orta Tunç Çağı

Gutları yenen [Asurlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular), [gümüş](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9F) başta olmak üzere bölgedeki maden kaynaklarına sahip çıktı. Asurluların [Kaniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCltepe)'te bulunan [çivi yazısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ivi_yaz%C4%B1s%C4%B1) tabletlerinden, gelişmiş ticaret hayatına sahip oldukları anlaşılıyordu.[^5] Orta Tunç Çağı'nın sonlarına doğru [I. Hattuşili](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Hattu%C5%9Fili) önderliğindeki [Eski Hitit Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler), Hattuşaş'ı ele geçirdi ve başkent yaptı. (MÖ 17. yüzyıl)

[Knossos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Knossos)'da yapılan [arkeolojik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeoloji) kazılar Anadolu'daki Tunç Çağı'nın [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'teki [Minos Uygarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minos_medeniyeti)'nı da etkilediğini gösterdi.[^6]

### Son Tunç Çağı

![Bir Hitit töreni betimlemeli çivi yazısı tableti (Boğazkale, Türkiye)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/ProcessionBogazkale.JPG)
*Bir Hitit töreni betimlemeli çivi yazısı tableti (Boğazkale, Türkiye) (public-domain)*

MÖ 14. yüzyılda [Hitit İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) gücünün zirvesine ulaştı; Orta Anadolu, [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)'nin kuzeybatısı ve yukarı Mezopotamya'ya kadar yayıldı. [Kizzuvatna Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kizzuvatna), ticaret yolları açısından önemli bir bölge olan [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatti)'yi Suriye'den ayırarak ele geçirdi. İki devlet arasında barış anlaşmaları imzalandı, sınırlar korundu, ta ki Hitit Kralı [I. Şuppiluliuma](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C5%9Euppiluliuma), [Kizzuvatna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kizzuvatna)'yı tamamen ele geçirinceye kadar. Her ne kadar [Kizzuvatna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kizzuvatna) Uygarlığı bitse de Hititler, [Comona](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ear) ve [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya)'da onların kültürlerini korumalarına izin vermiştir.[^7]

MÖ 1180'den sonra [Levant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levant) bölgesine [deniz kavimleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Kavimleri)nin gelmesiyle imparatorluk dağıldı ve bir kısmı MÖ 8. yüzyıla kadar ayakta duracak olan küçük şehir devletleri ([Geç Hititler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C3%A7_Hititler)) ortaya çıktı.

## Demir Çağı

![En güçlü olduğu dönemde Frigya Krallığı (MÖ 9.-7. yüzyıl)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Map_of_the_Assyrian_Empire.svg/1280px-Map_of_the_Assyrian_Empire.svg.png)
*En güçlü olduğu dönemde Frigya Krallığı (MÖ 9.-7. yüzyıl) (Map of Assyria-pt.svg : Renato de carvalho ferreira Map of Assyria-es.svg : Rowanwindwhistler derivative work: Péter Gulyás, public-domain)*

[Hititler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler)in parçalanması sırasında [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)dan Anadolu'ya gelen [Frigyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigler) kısa bir süre içinde Anadolulaştılar, büyük oranda Hitit etkisi altında kalsalar da kendilerine özgü bir kültür oluşturdular.[^8] Başkentleri [Gordion](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gordion) idi. En tanınmış kralları olan [Kral Midas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midas) hakkında üretilen birçok efsane oldu; "eşek kulak"larıyla ya da "dokunduğu her şeyi altına çevirmesiyle" ünlendi. [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asur) kaynaklarında Frigyalılardan [Muşkiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9Fkiler), Midas'dan da Mita olarak bahsedilir. Asurlular, Midas'ı tehlikeli bir rakip olarak kabul ettiler ve Frigya ile MÖ 709'da barış anlaşması imzaladılar. Ancak bu anlaşmanın Kimmerler için bir anlamı yoktu ve [Kimmerler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kimmerler), yaptıkları akınlarla Frigya Krallığı'nı yıkıp Kral Midas'ı da öldürdüler (MÖ 696).[^9]

## Klasik Antik Çağ

![Antik Çağlarda Anadolu](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Map_Anatolia_ancient_regions-tr.svg/1280px-Map_Anatolia_ancient_regions-tr.svg.png)
*Antik Çağlarda Anadolu (Hedda Gabler, CC-BY-SA-4.0)*

### Lidya Krallığı

![Bir aslan ve boğanın tasvir edildiği ve elektrum alaşımından yapılan bir Lidya sikkesi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Moneycroesus.jpg)
*Bir aslan ve boğanın tasvir edildiği ve elektrum alaşımından yapılan bir Lidya sikkesi (public-domain)*

[Hint-Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_halklar%C4%B1) kökenli bir kavim olan ve doğudan [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya gelen Lidyalılar, önce [Hititler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler)in daha sonra da [Frigler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigler)in egemenliği altında yaşadılar. Dilleri, [Hitit dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hitit%C3%A7e) ile benzerlik gösterir.

Lidyalılar, [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu_%28istatistiki_b%C3%B6lge%29) bölgesindeki [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya)‘da yaşayan Anadolu insanlarıydı. Dil tarafından tanımlanan ve MÖ 2. binyıla kadar uzanan kökenleri hakkında ortaya atılan sorular, dil tarihçileri ve arkeologlar tarafından tartışılmaya devam ediyor. Lidyalıların başkenti “Sfard” veya [Sardis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis) idi.

Lidyalıların [para](https://turkipedia.org/tr/wiki/Para)yı bulan ilk uygarlık olduğu iddiaları olmakla birlikte, para kullanımı daha eski medeniyetler olan [Sümerler](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCmerler)de ve [Antik Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_M%C4%B1s%C4%B1r)'da da vardır. Resmi makamlarca onaylanmış gümüş gibi değerli metallerin ve belirli ölçekteki arpa gibi tahılların kullanımı ilk parasal ögeler sayılabilir.[^10] Ancak günümüzdeki anlamına yakın kullanım, Lidyalılara atfedilir. Yunan tarihçi [Herodot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herodot), Lidyalıların [gümüş](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9F) ve [altın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n) madeni parayı ilk defa kullandığını yazar.[^11] Başka bir deyişle Lidyalılar, zaten var olan para sisteminin aracı olarak altın ve gümüşü tercih eden ilk uygarlıktır.

Lidyalılar tarihte ilk [madeni para](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maden%C3%AE_para)yı icat edenlerdir. Lidyalılar tarafından paraya "sikke" deniliyordu. Sikke, eski uygarlıklardan kalmış bir para türüdür. [Altın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n), [gümüş](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9F), [bakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C4%B1r), [nikel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikel), [tunç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz) ve [alüminyum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C3%BCminyum) gibi [metal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metal) [alaşım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala%C5%9F%C4%B1m)ların karışımları ile üretilmiş olup, ilkel çağlarda ticarette kullanılan [takas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Takas) (değiş-tokuş) yöntemi yerine daha kullanışlı bir değişim aracı arayışlarının sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

MÖ 546 yılında [Ahameniş İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), Lidya Krallığı'nın başkenti [Sardes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis)'i ele geçirip Lidya Krallığı'na son vermişlerdir. Böylelikle Anadolu, 200 yıllık [Pers](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar) egemenliği dönemine girmiştir.

### Ahameniş İmparatorluğu

![Ahameniş İmparatorluğu'nun kurucusu olan II. Kiros'u tasvir eden bir gravür](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Illustrerad_Verldshistoria_band_I_Ill_058.jpg/1280px-Illustrerad_Verldshistoria_band_I_Ill_058.jpg)
*Ahameniş İmparatorluğu'nun kurucusu olan II. Kiros'u tasvir eden bir gravür (Ernst Wallis et al, public-domain)*

MÖ 550'de, bir yüzyıl zor bela ayakta durmayı başaran [Med İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medler), ani bir [Pers](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) isyanıyla yıkıldı. Serveti çok fazla olan [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya) Kralı [Krezüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kroisos), bu serveti [Pers](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar) Kralı [II. Kiros](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Kiros)'a saldırmak için kullandı. Bu hareketiyle ülkesinin sonunu getirdi ve Persler, MÖ 546'da Lidya başkenti [Sardes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sardis)'i yerle bir etti. [İyonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yonya) Krallığı ve Lidya'dan arta kalan şehirler, Pers buyruğuna girmeyi reddettiler, savaşmak için hazırlık yaptılar ve [Sparta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sparta)'dan yardım istediler. Sparta beklenilen yardımı yapmadı, Kiros'a sadece bir elçi göndererek onu uyardı. Sonuç olarak daha fazla direnemediler; [Phokaia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fokaia)'dakiler [Korsika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korsika)'ya, [Teos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teos)'dakiler de [Trakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trakya)'daki [Abdera](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdera%2C_Trakya) kentine kaçtılar. Geri kalanlar da Perslere teslim oldu. Kiros'tan sonra tahta geçen [I. Darius](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Darius) yönetiminde de imparatorluk genişlemeye devam etti. Genişleyen toprakları etkin idare için I. Darius, [satraplık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Satrapl%C4%B1k) sistemini kurdu.

MÖ 502'de [Girit Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'nda Perslere karşı başlayan İyonya İsyanı'na [Milet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milet) satrapı [Aristagoras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aristagoras), önce Perslere yardım etmek üzere Girit (Nakse) Adası'na hücum etmekle başladı; fakat isyanı bastırmada başarılı olamayınca o da isyancılara katıldı ve hatta daha sonra onlara liderlik de etti. [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina)lıların da yardımlarıyla bir süre Anadolu'ya yayılan isyancılar, [Efes Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efes_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda yenildiler. Bu yenilgiyi MÖ 493'te [Lade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lade_Deniz_Muharebesi)'deki yenilgi takip etti ve Persler isyana son noktayı koydular.[^12] Her ne kadar [Karya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karya), Pers İmparatorluğu'na bağlı bir satraplık olsa da, oraya atanan [Hekatomnus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hekatomnos_An%C4%B1t_Mezar%C4%B1) kendine avantaj sağlamayı bildi. Bir taraftan Perslere düzenli haraç verirken diğer taraftan bölgeyi kontrolü altına aldı. Hekatomnus'un oğlu Mosolus başkenti [Milas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milas)'tan [Halikarnas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halikarnas)'a taşıdı. Güçlü bir donanma kurdu ve bu gücünü kurnazca bir plan dahilinde [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z), [Kos](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stank%C3%B6y) ve [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos) adalarını [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina)'dan ayırmak için kullandı. Daha sonra bu adalar bağımsızlıklarını ilan ettiler. Mosolus planının başarıya ulaştığını göremeden öldü ve ülke yönetimini eşi [Artemis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artemis) devraldı. [Büyük İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender)'in sahneye çıkışına kadar bir yirmi yıl daha [Karya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karya) Hekatomnus'un ailesi tarafından yönetildi.[^13]

### Büyük İskender'in Fetihleri ve Helenistik Dönem

![Makedonya kralı Büyük İskender (Bu mozaik, onun yaşadığı dönemde yapılmıştır ve onun en gerçekçi yüz resmi olarak bilinir.)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Alexander_and_Bucephalus_-_Battle_of_Issus_mosaic_-_Museo_Archeologico_Nazionale_-_Naples_BW.jpg/1280px-Alexander_and_Bucephalus_-_Battle_of_Issus_mosaic_-_Museo_Archeologico_Nazionale_-_Naples_BW.jpg)
*Makedonya kralı Büyük İskender (Bu mozaik, onun yaşadığı dönemde yapılmıştır ve onun en gerçekçi yüz resmi olarak bilinir.) (public-domain)*

#### Büyük İskender

MÖ 336'da [Makedonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makedonya_%28antik_krall%C4%B1k%29) kralı [II. Filip](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Filip), beklenmedik bir şekilde öldürülünce Makedonya tahtına, o dönem çok meşhur olan ve bayağı genç olan oğlu İskender geçti. Perslerle savaşmaya yetecek büyüklükte bir ordu ve onların güçlü donanmaları karşısında dayanacak bir donanma kurmak için hemen çalışmaya koyuldu. Perslerle ilk olarak [Biga Çayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Biga_%C3%87ay%C4%B1)'nın yakınlarındaki Granicus Savaşı'nda karşılaştı ve onları bozguna uğrattı. Zaferin ivmesiyle Batı kıyılarına yöneldi, [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya) ve [İyonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0yonya)'yı sırayla bağımsızlıklarına kavuşturdu. [Milet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milet)'in de alınması, Makedon donanmasının işini diğer şehirler alınırken kolaylaştırdı. Bu bölgedeki kontrolü sağladıktan sonra [İskender](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skender), Anadolu içlerine yöneldi; [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya), [Kapadokya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapadokya) ve en son [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya)'ya kadar ulaştı. Ardından, gerçekleşen [İssos](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ssos_Muharebesi) ve [Gaugamela](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaugamela_Muharebesi) muharebelerinde [Ahameniş İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hükümdarı [III. Darius](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Darius)'u perişan etti. Daha sonra [Pers](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Kralı [III. Darius](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Darius)'u devirdi ve [Ahameniş İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu tamamen fethetti. Büyük bir yenilgiye uğrayan [III. Darius](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Darius), [Fırat](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1rat)'ın doğusuna kadar sürüldü ve böylece Anadolu'daki Pers hakimiyeti son bulmuş oldu.

Gelinen son noktada Büyük İskender'in imparatorluğu, bilinen dünyanın çok büyük bir bölümünü elinde bulunduruyordu. Büyük İskender, yaptığı bu seferlerle adını tarihe altın harflerle yazdırdı.

![Büyük İskender, meşhur Gordion Düğümü'nü kesiyor.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Alexander_cuts_the_Gordian_Knot.jpg/1280px-Alexander_cuts_the_Gordian_Knot.jpg)
*Büyük İskender, meşhur Gordion Düğümü'nü kesiyor. (Jean Simon Berthélemy, public-domain)*

#### Büyük İskender'in İmparatorluğu'nun Parçalanması

İskender, MÖ 326'da [Hydaspes Muharabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hidaspes_Muharebesi)'nde önemli bir zafer kazanarak [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'ı işgal etti. Sonrasında, vatan hasreti çeken birliklerinin yoğun talepleri üzerine buradan geri döndü ve MÖ 323'te başkent olarak ilan etmeyi planladığı [Babil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babil)'de, [Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'ın işgalini tasarladığı seferlerini hayata geçiremeden hastalandı ve öldü.

İskender'in ani ölümü, ardında geniş bir imparatorluk ve yönetim boşluğu bıraktı. Tahtın varisi, yarı üvey kardeşi Arrhidaeus, ülkeyi yönetecek bir güce sahip değildi. Toprakları paylaşmak için generalleri arasında savaşlar çıktı. Süvarilerin başındaki Pertikas, ardından [Frigya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigya) satrapı Antigonus bir süre topraklara egemen oldular.[^14] Mısır Valisi Ptolemi ile İskender'in güçlü generalleri, [Lysimakhos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lisimahos) ve [Selevkos](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Seleukos), İpsus Savaşı'ndan sonra ortak düşmanları Antigonus'a karşı güç birliğine gittiler. Çekişmeler sonucu İskender'in İmparatorluğu dört parçaya bölündü. [Ptolemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ptolemaios) Mısır, [Levant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levant)'ın büyük bir kısmı ve Anadolu'nun güneyini; [Lysimakhos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lisimahos) Anadolu ve Trakya'yı; [Selevkos](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Seleukos) ise Anadolu'nun geri kalanını aldı ve [Selevkos İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seleukos_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu kurdu. Bu arada [Pontus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus) Kralı [I. Mithridatis Ktistes](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mithridatis_%28Pontus_kral%C4%B1%29) de ülkesinin bağımsızlığını ilan etti.[^15]

#### Selefkî İmparatorluğu

![Selefkî İmparatorluğu (MÖ 323)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/85/Seleucid-empire-323BCE.png)
*Selefkî İmparatorluğu (MÖ 323) (self, based on WP locator maps Category:Locator maps, CC-BY-SA-3.0)*

İmparatorluğun kurucusu [I. Selevkos Nikator](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Seleukos), babası Antiokus'un adını vererek [Antakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya) şehrini kurdu ve burayı başkent yaptı. Orduya çok önem veren Selevkos, yönetimi kolaylaştırmak için ülkeyi 72 ayrı [satraplığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Satrapl%C4%B1k) böldü. Eski arkadaşı [Lysimakhos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lisimahos)'la aralarında anlaşmazlık çıkınca MÖ 281'de Selevkus ona karşı savaş açtı ve [Korupedyon Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korupedyon_Muharebesi)'nda Lysimakhos'u yenerek topraklarını ele geçirdi. Ancak gelecekteki Makedon Kralı Ptolemi Keranus tarafından suikastle öldürüldü.[^16]

Selevkos'un ölümünden sonra, imparatorluk içerden ve dışarıdan birçok saldırıya maruz kaldı. Selevkos'un oğlu I. Antiokus [Galatlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galatlar)ın saldırılarını savuşturduysa da [Pergamon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pergamon) Kralı Eumenes'i yenemedi ve MÖ 262'de [Pergamon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pergamon)'a bağımsızlık vermek zorunda kaldı.[^17]

## Orta Çağ

![İslam dininin 7. ve 8. yüzyıllardaki yayılışı ve Anadolu'ya etkisi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Map_of_expansion_of_Caliphate.svg/1280px-Map_of_expansion_of_Caliphate.svg.png)
*İslam dininin 7. ve 8. yüzyıllardaki yayılışı ve Anadolu'ya etkisi (DieBuche, public-domain)*

### İslam'ın Yayılışı

[Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F)'da Anadolu'ya çoğunlukla [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hakim olmuştu. 632 yılında, [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)'in ölümünün ardından gerçekleşen [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) [Arap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar) fetihleri Anadolu'ya da sıçramıştır. [Halife Ömer](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer) döneminde [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye), [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r), [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak) ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) gibi önemli bölgeler [İslam İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na dahil olmuş ve bu bölgelerle komşu durumunda olan [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) da, bu fetihlerden kültürel ve [din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din)i açıdan etkilenmiştir. Daha sonraki yıllarda Anadolu'ya yapılan Müslüman [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) akınları ve burada kurulan devletler, Anadolu'nun [İslamlaşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCmanla%C5%9Fma) sürecini başlatacaktı. Özellikle [Selçuklu Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) döneminde Anadolu, hem kültürel hem de mimari yönden bir İslam diyarı hâline gelecekti.

### Türklerin Anadolu'ya Gelişi

![Anadolu'da kurulan ilk beyliklerden biri olan Mengücekliler tarafından inşa edilen Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas, Türkiye)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1d/DivrigiUluCamiportal_%282006%29.jpg)
*Anadolu'da kurulan ilk beyliklerden biri olan Mengücekliler tarafından inşa edilen Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas, Türkiye) (Avniyazici~commonswiki, CC-BY-SA-3.0)*

[Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), çeşitli sebeplerden ötürü ana vatanları olan [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'dan göç etmek zorunda kalmışlar ve kendilerine yeni bir vatan aramaya başlamışlardır. Bu yüzden [Selçuklu Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1), çevre bölgelere akınlar düzenlemeye başlamışlardır. Örneğin [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya yapılan ilk akınlar, 1015-1018 yılları arasında gerçekleşmiştir. [Büyük Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), 1040 yılındaki [Dandanakan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dandanakan_Muharebesi) ile [Gazneliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazneliler)i mağlup etmiş ve bağımsız olmuşlardır. Selçukluların bağımsız olmasıyla beraber çevre bölgelere yapılan akınlar daha sistemli hâle gelmiştir. Nitekim bu akınlar sonucunda Anadolu'nun uygun bir bölge olduğu anlaşılmıştır. Anadolu hakimiyeti için, [Büyük Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile Anadolu'yu elinde bulunduran [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) arasındaki ilk savaş, 1048 yılında gerçekleşmiş ve [Pasinler Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pasinler_Muharebesi) olarak bilinen bu savaşla beraber Anadolu hakimiyeti için yapılan ilk savaş, Selçuklu zaferiyle noktalanmıştır.

Büyük Selçuklu Sultanı [Tuğrul Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Frul)'in ölümünün ardından Büyük Selçuklu tahtına [Alp Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alp_Arslan) oturmuş ve Anadolu üzerine yapılan akınları hızlandırmıştır. Bu dönemde [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) imparatoru olan [Romen Diyojen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romen_Diyojen) ise, Anadolu toprakları için oluşan bu büyük tehlikeyi bertaraf etmek için yaklaşık 200.000 kişilik ordusuyla başkenti [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'ten ayrılmış ve bugünkü [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin [Doğu Anadolu Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'ne doğru ilerlemeye başlamıştır. Sultan Alp Arslan, Bizans'ın büyük bir orduyla Doğu Anadolu'ya geldiğini öğrenince bu orduyu karşılamak için aynı bölgeye bir orduyla ilerlemiştir. Daha sonra iki ordu, 26 Ağustos 1071 tarihinde [Muş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C5%9F_%28il%29)'un [Malazgirt Ovası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt)'nda karşılaşmış ve [Malazgirt Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi), kesin Selçuklu zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu zaferle beraber [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran), [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan), [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29) gibi bölgelerde bulunan Türkler, kitleler hâlinde Anadolu'ya göç etmeye başlamıştır.

![Haşhaşi tarikatının merkezi olan Alamut Kalesi'nin günümüze kadar ulaşan tepesi (Kazvin, İran)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Alamut2.jpg)
*Haşhaşi tarikatının merkezi olan Alamut Kalesi'nin günümüze kadar ulaşan tepesi (Kazvin, İran) (http://en.wikipedia.org/wiki/User:Payampak, CC-BY-SA-3.0)*

Alp Arslan'dan sonra [Büyük Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tahtına geçen oğlu [Melikşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Melik%C5%9Fah), babasının izinden giderek devletin sınırlarını genişlettirdi ve bir [imparatorluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mparatorluk) durumuna geldi. Melikşah, devlete en parlak günlerini yaşattı. [İslam ilmi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_ilimleri) açısından da zirvede olan bu dönemde, vezir [Nizamülmülk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niz%C3%A2m%C3%BClm%C3%BClk) tarafından devletin farklı yerlerinde kurulan [Nizamiye Medreseleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nizamiye_medresesi) sayesinde de birçok ilim adamı, [filozof](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filozof) ve [müderris](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris) yetişmiştir. Bu medreselerin merkezi ve en büyüğü, [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'taki Nizamiye Medresesi olup [Amul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amul), [Basra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra), [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh), [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat), [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan), [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) ve [Nişabur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9Fabur)'da da benzerleri vardı. Nizamiye Medreseleri'nde esas olarak [din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din), [hukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hukuk) ve [dil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dil) öğretimi yapılmıştır. Ancak bunların yanında [astronomi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astronomi), matematik, kimya ve [felsefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felsefe) eğitimleri de mevcuttu. Nizamiye Medreseleri, devlet parasıyla yaptırılmıştır. Bu medreselerde okuyup mezun olan filozof ve ilim adamlarının en meşhuru, daha sonradan Bağdat'a müderris olarak atanan [Gazzâli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazz%C3%A2l%C3%AE)'dir.

1090 yılında [Hasan Sabbah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Sabbah) adındaki bir din adamının [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki [Alamut Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alamut_Kalesi)'ni ele geçirip Büyük Selçuklu topraklarına suikastler düzenlemesiyle devlet sarsılmıştır. 1092 yılında, sırasıyla vezir [Nizamülmülk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niz%C3%A2m%C3%BClm%C3%BClk)'ün suikaste uğraması ve [Melikşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Melik%C5%9Fah)'ın da zehir aracılığıyla ölmesi, devlette ani bir şok etkisi yarattı. Daha sonraki yıllarda devlet, tekrar eskisi gibi toparlanamadı ve kısa sürede dağıldı. Ancak daha önceden Anadolu'da, Büyük Selçuklu Devleti'ne tabi olmak şartıyla kurulmuş olan [Anadolu Selçuklu Sultanlığ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)ı, Selçuklu Hanedanlığı'nın izini sürdürmeye devam etti.

### Anadolu Selçuklu Devleti Dönemi

Selçuklu Hanedanı'ndan olan [Kutalmışoğlu Süleyman Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman_%C5%9Eah), [Marmara Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_B%C3%B6lgesi)'ndeki askeri faaliyetleri sonunda [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik)'i alıp başkent yaparak 1077 yılında Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurmuştur. [I. Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi) başlarında İznik şehrinin düşmesi üzerine Selçuklular Anadolu içlerine çekilmiş ve sonunda [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya) başkent olmak üzere ayakta kalmayı başarmıştır.

![Sultan I. Alaeddin Keykubad döneminde Anadolu Selçuklu Devleti sınırları](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Sultan_Kayqubad_Kaykubad_map_Seljuks_Rum_Anatolia.png/1280px-Sultan_Kayqubad_Kaykubad_map_Seljuks_Rum_Anatolia.png)
*Sultan I. Alaeddin Keykubad döneminde Anadolu Selçuklu Devleti sınırları (Bakayna, CC-BY-SA-3.0)*

[13. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._y%C3%BCzy%C4%B1l) başlarında Sultan [I. Alaeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Al%C3%A2eddin_Keykubad) ile Anadolu'nun en güçlü devleti hâline gelen Anadolu Selçuklu, Anadolu üzerindeki hakimiyetini iyice sağlamlaştırdı. Bu dönemde Anadolu'da ortaya çıkan [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_istilalar%C4%B1) tehdidinden dolayı birtakım önlemler alan Alaeddin Keykubad, bir dizi fetih gerçekleştirdi. 1230'da, [Yassıçemen Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yass%C4%B1%C3%A7emen_Muharebesi) ile [Harezmşahlar Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti) hükümdarı [Celaleddin Harezmşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2leddin_Harezm%C5%9Fah)'ı yenilgiye uğrattı ve Harezmşahların yıkılmasına neden oldu. Bu da Anadolu Selçuklu Devleti'ni [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile sınır komşusu hâline getirdi. Sultan Alaeddin, 1237 yılında [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri)'de zehirlenip aniden ölünce bunu fırsat bilen Moğollar, Anadolu içlerine kadar girdi.

![Kudüs'ün Haçlılar tarafından ele geçirilmesi (1099)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/1099jerusalem.jpg)
*Kudüs'ün Haçlılar tarafından ele geçirilmesi (1099) (public-domain)*

Anadolu Selçuklu Devleti, 1243 yılındaki [Kösedağ Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi)'nde [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)a yenilmesiyle beraber [İlhanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar)a yıllık haraç ödeyen tabi bir devlet hâline gelmiş ve bu vesileyle birlikte Anadolu'nun her tarafında kendince bağımsızlıklarını ilan eden çeşitli Türk beylikleri ortaya çıkmıştır. Moğolların Selçuklu'nun devlet yönetimine zaman içinde artan müdahalesi, devleti bir kukla durumuna düşürmüştür. Son Anadolu Selçuklu Sultanı [II. Mesud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mesud)'un 1308 yılındaki ölümüyle birlikte Anadolu Selçuklu Devleti de dağılmıştır.

### Haçlı Seferleri

[Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) Haçlılar, [Kutsal Topraklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Topraklar)'ı [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)lardan almak için belirli aralıklarla birtakım seferler düzenlemişlerdir. Bunlara "Haçlı Seferleri" denir. Toplamda 8 tane Haçlı seferi düzenlenmiştir. Bunlardan ilk dördü [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) toprakları üzerinde yapılmış, diğerleri ise farklı güzergâhlar kullanılarak yapılmıştır.

[I. Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi)'nde (1096-1099) Haçlılar başarılı olmuş, 1099 yılında [Kudüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) ele geçirilerek şehirdeki Müslümanlar ve beraberinde [Yahudiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahudiler) kılıçtan geçirilmiştir. Anadolu Selçuklu Sultanı [I. Kılıçarslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) da seferde müdahale etmiş, bunun sonucunda da başkent [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik) düşüp [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya) içlerine kadar çekilmiştir. Kudüs'ün yanı sıra Haçlılar; [Yafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yafa), [Urfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa) ve [Antakya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya) gibi önemli yerleri de ele geçirmiş ve buralarda devletler kurmuşlardır.

[Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) atabeyi [Nureddin Mahmud Zengi](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BBreddin_Mahmud_Zeng%C3%AE)'nin Urfa'yı Haçlılardan geri alması üzerine başlatılan [II. Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi) (1147-1149) başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

![Haçlı Ordusu'nun İstanbul'a girip şehri talan etmesini gösteren bir resim (F. V. Delacroix)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_Prise_de_Constantinople_par_les_crois%C3%A9s_%2812_avril_1204%29.jpg/1280px-Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_Prise_de_Constantinople_par_les_crois%C3%A9s_%2812_avril_1204%29.jpg)
*Haçlı Ordusu'nun İstanbul'a girip şehri talan etmesini gösteren bir resim (F. V. Delacroix) (Eugène Delacroix, public-domain)*

[Eyyubiler Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEler)'nin kurucusu olan [Kürt](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrtler) [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) kumandan [Selahaddin Eyyubi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selahaddin_Eyy%C3%BBb%C3%AE)'nin 1187 yılında, [Hıttin Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1ttin_Muharebesi) ile Kudüs'ü Hristiyanlardan geri alması üzerine derhâl başlatılan [III. Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi), Eyyubilerin önderliğinde püskürtüldü ve Kudüs, Müslümanların eline geçti.

[Eyyubiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEler) Devleti'nin başta Yafa olmak üzere [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) ve [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin_%28b%C3%B6lge%29)'de önemli yerleri Haçlılardan alması üzerine [IV. Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6rd%C3%BCnc%C3%BC_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi) düzenlenmiştir. Bu sırada [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), yaşadığı taht kavgaları nedeniyle Haçlı ordusunu [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'e davet etmiş, şehre giren Haçlılar da şehri yağmalamıştır. Konstantinopolis'te [Latin Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı kuran Haçlılar, şehirde birçok kişinin kanını akıtmıştır. Bizans sülalesinin bir kısmı İstanbul'dan kaçarak [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik)'e gitmiş ve [İznik Rum İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu kurmuştur. Bir kısmı da [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon)'a gitmiş ve orada [Trabzon Rum İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu kurmuştur.

### Anadolu Beylikleri

[Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin 1243 yılındaki [Kösedağ Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi)'nde [Moğollara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yenilmesiyle birlikte Anadolu'da ikinci beylikler dönemi başladı ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde Türk beylikleri kuruldu. Bu beyliklerden birisi olarak ön plana çıkan [Osmanoğulları Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Söğüt](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%B6%C4%9F%C3%BCt%2C_Bilecik) ve [Domaniç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Domani%C3%A7) civarında varlıklarını sürdürmekteydi. Beyliğin lideri olan [Osman Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Gazi), yaptığı birtakım fetihler sonucunda 13. yüzyılın sonunda, genel kabule göre 1299 yılında bağımsızlığını ilan etti.

### Osmanlı İmparatorluğu Dönemi

13. yüzyılın sonlarından itibaren [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu)'daki Türk beyliklerinden biri olarak ön plana çıkan ve bağımsızlık kazanan [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), 14. yüzyılda [Balkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar) topraklarında gerçekleştirdiği fetihlerle büyük bir güç ve devlet hâline geldi ve [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'daki diğer Türk beylikleri üzerinde de hakimiyet kurdu. [I. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bayezid) döneminde, 1402 yılında [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur) ile gerçekleştirilen [Ankara Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Muharebesi) mağlubiyetinin ardından Yıldırım Bayezid'in Timur'a esir düşmesi ve akabinde ölmesi, devleti sıkıntılı günlere götürdü. Devlet, 11 yıl kadar padişahsız kaldı. En sonunda kardeşlerini teker teker bertaraf edip tahta geçen [I. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mehmed) sayesinde devlet toparlandı.

1451 yılında Osmanlı tahtına geçen [II. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed), ilk iş olarak gözünü [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dikti. Yaklaşık iki aydır süren uzun ve yoğun bir kuşatmanın ardından, 29 Mayıs 1453 sabahında Osmanlılar şehri ele geçirdi ve [Bizanslılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile yoğun bir çatışma başladı. Osmanlılar şehri kontrolleri altına aldı. 1058 yıllık Bizans İmparatorluğu yıkıldı, Osmanlılar bir [imparatorluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mparatorluk) hâline geldi.

Anadolu'nun Türkler tarafından fethedilmesi ve Selçuklular İmparatorluğu'nun yükselmesi 11. yüzyılda başlar.[^18] Bu yavaş yavaş idi. Anadolu'nun tamamen fethi [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun İstanbul'u 1453 yılında elde etmesiyle kesinlik kazandı. Burada yaşayanlar [Musevilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahudilik), [Hristiyanlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) ve [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) gibi pek çok farklı inancı destekliyordu. Özellikle [İspanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0spanya) ve [Portekiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Portekiz)'den kovulan [Yahudiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahudiler) ve 1492 yılında İspanyolların yeniden fetih olayından sonra buradan kovulan Yahudi ve Müslüman göçmenler İstanbul'a yerleşti.[^19][^20][^21]

## Ayrıca bakınız

- [Orta Doğu tarihinin zaman yolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu_tarihinin_kronolojik_listesi)
- [Türkiye'de kurulmuş tarihi devletler listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_kurulmu%C5%9F_tarihi_devletler_listesi)

[^1]: TAY-Yerlesme Dönem Ayrıntıları. <http://www.tayproject.org/TAYages.fm$Retrieve?CagNo=1070&html=ages_detail_t.html&layout=web>
[^2]: Freeman, Charles. Egypt, Greece and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean. Oxford University Press, 1999.
[^3]: Trevor Bryce, The Kingdom of the Hittites, rev. ed, 2005:9.
[^4]: Saggs, H.W.F.. Babylonians. University of California Press, 2000. <https://archive.org/details/babylonians0000sagg>
[^5]: Freeman, Charles. Egypt, Greece and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean. Oxford University Press, 1999.
[^6]: C. Michael Hogan, Knossos fieldnotes, Modern Antiquarian (2007) <http://www.themodernantiquarian.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes>
[^7]: Hawkins, John David. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions. Walter de Gruyter, 2000.
[^8]: Garance Fiedler. Phrygia. <http://www.britannica.com/eb/article-9059836/Phrygia>
[^9]: Encyclopædia Britannica Online. The legends and the truth about King Midas. <http://www.phrygians.org/midas.html>
[^10]: The Reforms of Urukagina. 9 Ağustos 2011. <http://history-world.org/reforms_of_urukagina.htm>
[^11]: Herodot Tarihi, I, 94.
[^12]: The Works of Herodotus. <http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=8173275>
[^13]: Bury, John Bagnell. A History of Greece to the Death of Alexander the Great. Macmillan, 1913. <https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.148421>
[^14]: Freeman, Charles. Egypt, Greece and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean. Oxford University Press, 1999.
[^15]: Rawlinson, George. Ancient History: From the Earliest Times to the Fall of the Western Empire. The Colonial Press, 1900. <https://archive.org/details/ancienthistoryf01rawlgoog>
[^16]: Rawlinson, George. Ancient History: From the Earliest Times to the Fall of the Western Empire. The Colonial Press, 1900. <https://archive.org/details/ancienthistoryf01rawlgoog>
[^17]: Bevan, Edwyn Robert. The House of Seleucus. E. Arnold, 1902. <https://archive.org/details/houseseleucus02bevagoog>
[^18]: Brittanica map."Anatolia:Rum sultanate and Seljug empire, c.1080-1243". <http://www.britanica.com/eb/art-677/um-Seljuq-sultanate>
[^19]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.jewishgates.com/file.asp?File_ID=63>
[^20]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.jewishgates.com/file.asp?File_ID=63>
[^21]: Arşivlenmiş kopya. <http://www.jewishgates.com/file.asp?File_ID=63>
