# Anadolu halkları > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_halklar%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Anadolu halkları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Anadolu_halklar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) **Anadolu halkları** veya [tarih öncesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih_%C3%B6ncesi) **Antik Anadolulular**, [Hint Avrupa dil ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_dil_ailesi)nin, [Anadolu dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_dilleri) grubunu konuşmuş, aynı zamanda, genel [Hint-Avrupa halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_halklar%C4%B1)nın ön köken evresi olan [Proto Hint-Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupal%C4%B1lar) topluluğundan çok daha erken bir dönemde ayrılmış, [arkaik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkaik) bir [Hint-Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_dil_ailesi) etno-dil grubu ve [Küçük Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) coğrafyasının tarihsel Hint-Avrupa halkıydı. ## Tarih ![MÖ 2. binyılda Anadolu halkları Mavi: Luviler, Sarı: Hititler, Kırmızı: Palalar.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Anatolian_Languages_in_2nd_millennium_BC.jpg) *MÖ 2. binyılda Anadolu halkları Mavi: Luviler, Sarı: Hititler, Kırmızı: Palalar. (Castagna, CC-BY-SA-3.0)* ### Kökenler Anadolu halklarının, Küçük Asya'ya girişinin kesin zamanı ve yönü bilinmemekle beraber, yaygın anlamda kabul gören [Kurgan hipotezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan_hipotezi) çerçevesinde, Doğuya göç eden [Proto-Toharlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toharlar) ile birlikte, erken Proto-Anadolu halkı'da, [Avrasya stepleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya_stepleri)n'den başlamış ve [Batı Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Avrupa)'dan, [Hint Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Asya)na kadar uzanan geniş bir coğrafyada gerçekleşmiş olan Hint-Avrupalı göç dalgalarının bilinen ilk kitlesini oluşturmuşlardır. Anadolu halkının, [MÖ 3000](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%96_30._y%C3%BCzy%C4%B1l) yıllarında [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar) veya [Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) üzerinden [Küçük Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) ve [Yakın Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yak%C4%B1n_Do%C4%9Fu)'ya ulaşmaları muhtemel olmakla beraber,[^1] bu göç yolu hareketi henüz [arkeolojik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeoloji) olarak belgelenmemiştir.[^2] Tekerlekli [araba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araba)ları olmasına rağmen, muhtemelen [Hint-Avrupalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupal%C4%B1lar) savaş için savaş arabalarını kullanmayı öğrenmeden önce göç ettiler.[Hitit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) tarım terimlerinin diğer Batı-Avrupa alt gruplarıyla karşılaştırılması, Anadolu halklarının ortak bir tarımsal adlandırma kurulmadan çok önce diğer Hint-Avrupa halklarından ayrıldıklarını gösteriyor, bu durum, [Yakın doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yak%C4%B1n_Do%C4%9Fu) bölgesine ortak bir yol ile birbirine bağlı bir halk olarak girdiklerini gösteriyor.[^3] Anadolu halkı, yerel halkın halihazırda şehirler ve okur-yazar bürokrasileri oluşturduğu, krallıklar ve saray kültleri kurduğu bir bölgenin davetsiz misafirleriydi. Bölgeye girdiklerinde, yerel halkların kültürleri özellikle [Hattiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattiler)) onları dilsel, politik ve dini açıdan önemli ölçüde etkilemiştir.[^4] Dilbilimci [Christopher I. Beckwith](https://turkipedia.org/tr/wiki/Christopher_I._Beckwith); Anadolu halklarının, Hattiler tarafından diğer işgalci Avrupa gruplarıyla savaşmak üzere savaşçılar olarak istihdam edilmelerinden sonra, Anadolu'da bir dayanak noktası kazandıklarını ileri sürmektedir, benzer bir şekilde Hint-Avrupa uzmanı Francisco Villar ise, erken Anadolu halklarının, kendilerini, itaatkar tarım üreticileri olan [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatti)lerin egemen oldukları kalelere, tünemiş askeri bir kast olarak dayattıklarını ifade etmektedir.[^5] Colin Renfrew tarafından ileri sürülen [Anadolu hipotezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_hipotezi) (1987) ise Anadolu'yu [Proto Hint-Avrupalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupal%C4%B1lar)'ın ve dolayısıylada Anadolu halklarının'da [asıl vatanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urheimat) olduğunu ileri sürer. Bu hipotez çoğunlukla arkeolojik alanda desteklenirken genelde dilbilimciler tarafından reddedilir.[^6] ### Bronz çağı Anadolu halklarının en eski dilbilimsel ve tarihsel tasviri, [Kaniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCltepe)'teki MÖ 19. yüzyıldan kalma [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular) ticari metinlerinde bahsedilen isimlerdir. Kaniş, o dönemde, Asur ve Anadolu devletleri arasındaki ticareti denetleyen Asur ticaret ağının merkeziydi ve kentte yaşayan Anadolu halklarının gücünü artıran bir etkendi. [Hititler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler), Anadolu halklarının en iyi bilinen grubudur. [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatti)'den ele geçirilen Kaniş'teki başkentlerinden sonra, kendilerini Nesiler olarak tanıtan Hititler, [Hattuşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattu%C5%9Fa)'nın başkentini ele geçirdiler ve sonrasında [Hitit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hitit%C3%A7e) dili, Anadolu'da baskın bir dil olarak [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattice) dilinin yerini aldı. Anadolu'daki birkaç bağımsız Hatti krallığını birleştiren Hititler, [MÖ 17. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%96_17._y%C3%BCzy%C4%B1l)da bir Ortadoğu imparatorluğu kurmaya başladılar. [Babil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babil)i istila edip, [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular) şehirlerini ele geçirdiler ve eski dünyanın en büyük ([Savaş arabası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sava%C5%9F_arabas%C4%B1)) savaşları olan [Kadeş Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kade%C5%9F_Muharebesi)'nde [Mısır İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_M%C4%B1s%C4%B1r) ile durma noktasına kadar savaştılar. İmparatorlukları, MÖ 12. yüzyılda [Bronz Çağı Çöküşü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz_%C3%87a%C4%9F%C4%B1_%C3%87%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BC)yle ortadan kalktı. Hitit dili, seçkinlerin dili olduğu için İmparatorluk ile birlikte ortadan kalktı. Bir diğer Anadolu halkı [Erken Tunç Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erken_Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1)'nda güneybatı Anadolu'ya göç etmiş olan [Luvi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luviler)lerdir.[^7] Hititçe'den farklı olarak [Luvi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luvice) dili, [Hatti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattice) dilinden ödünç kelimeler içermez ve bu durum başlangıcından itibaren [Batı Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Anadolu)'da konuşulduğunu gösterir. Luviler geniş bir alanda yaşadılar ve dilleri Hitit İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra konuşuldu. En az bilinen Anadolu halkları grubu ise, [Kuzey Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz_B%C3%B6lgesi)'daki Pala bölgesinde yaşayan ve [Palaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Palaca) dilini konuşmuş olan Palaik halklarıydı.[^8] Bu bölge muhtemelen daha önce Hattiler tarafından iskan edilmişti. Palaiklerin, MÖ 15. yüzyılda [Kaşkalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fkalar)'ın işgali ile tarih sahnesinde silinmeleri muhtemeldir.[^9] ### Demir Çağı [Tunç Çağı çöküşünün](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz_%C3%87a%C4%9F%C4%B1_%C3%87%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BC) ardından, bir dizi [Geç Hitit Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C3%A7_Hititler) MÖ 8. yüzyıla kadar ayakta kaldı. Daha sonra [Demir Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_%C3%87a%C4%9F%C4%B1)'nda [Anadolu dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_dilleri) Likyalılar, Lidyalılar, Karyalılar, Pisidyalılar ve diğerleri tarafından konuşuldu. Bu diller büyük ölçüde [Helenistik dönem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Helenistik_D%C3%B6nem)de, MÖ 3. yüzyılda yok olmuştu, ancak bazı kalıntıların daha geç dönemlere kadar kalması mümkündü ve [Luvice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luvice) ile bağlantılı olan [İsaurya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0saurya) dili, MS 5. yüzyılın sonlarına kadar, kayda geçmiş cenaze yazıtları ile [Geç Antik Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C3%A7_Antik_%C3%87a%C4%9F)'a kadar hayatta kalmış olabilir. ## Anadolu halkları ![David W. Anthony) At, Tekerlek ve Dil (2007), kitabındaki Hint-Avrupa göçleri](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Indo-European_Migrations._Source_David_Anthony_%282007%29%2C_The_Horse%2C_The_Wheel_and_Language.jpg/1280px-Indo-European_Migrations._Source_David_Anthony_%282007%29%2C_The_Horse%2C_The_Wheel_and_Language.jpg) *David W. Anthony) At, Tekerlek ve Dil (2007), kitabındaki Hint-Avrupa göçleri (Joshua Jonathan, CC-BY-SA-4.0)* - ([Hititler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler)) - [Kapadokyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapadokya)? / [Beyaz Suriyeliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyaz_Suriyeliler) ? (Kapadokyalılar ve Beyaz Suriyeliler aynı insanlardı ve Kapadokya Farsça adıydı, Beyaz Suriyelilerin ([Grekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek%C3%A7e):Λευκόσυροι, *Leukosuroi* – Yunanca adıydı) (Kapadokyalılar, başlangıçta Kapadokya'nın bir parçası olan Batı [Pontus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus)'ta da yaşadılar. - Amiseniler?; Batı Pontus'daki [Themiskira](https://turkipedia.org/tr/wiki/Themiskira) bölgesinde yaşadılar. - Kasesler? - ([Luviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Luviler)) - [Karyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karyal%C4%B1lar) - Kataonia - Kataonyalılar) muhtemelen [Klasik Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_Antik_%C3%87a%C4%9F)'da Kapadokyalılar tarafından asimile edildiler. - [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya)lılar - Dananayim veya Danuna sakinleri ya da Denyen'ler; Kilikya'da [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) - *Adanya*) şehir ve bölgesinin sakinleri olabilir veya eski Mısırlılar tarafından 'Denyen' olarak adlandırılan [Deniz Halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Kavimleri)ndan insanlarda olabilir. - [Kommageneler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kommagene_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ? - [İsaurya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0saurya)lılar - Lelegesliler? - [Likaonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Likaonya)lılar - [Likyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Likyal%C4%B1lar) - [Lidyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidyal%C4%B1lar) / Maeonyalılar(Maíones) - Kaystroslular / Kaystrianoi - Kilboslular - Kilbianoi / Kilbiani - [Antik Filistinliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Filistinliler)? - [Pisidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pisidya)lılar - [Pamfilya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pamfilya)lılar (Pamfilyalılar kıyıda ve Pisidyalılar ise iç kesimlerde yaşadılar, aynı insanlardı ve aynı dili konuştular, fark ise Anadolu Pamfilyalıları Demir çağından bu yana Yunan etkileşimine girmiş olmalarıdır. (Pisidya dilinin bir parçası olan [Anadolu dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_dilleri) Pamfilya lehçesi ve [Helenleşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Helenle%C5%9Ftirme) derecesine bağlı olarak Antik Yunancanın bir parçası olan Pamfilya Yunanca lehçesi vardı.) - Homonadlar - [Side](https://turkipedia.org/tr/wiki/Side)liler - Milyaslılar - Solimler) - Telhinesliler? - [Truvalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Troya) - ([Palalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Palaca)) - [Paflagonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paflagonya)lılar? - Kaukonesliler? - Enetler ve Henetiler? **Olası Anadolu Hint-Avrupa halkları** - [Misyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Misyal%C4%B1lar); (muhtemelen daha çok [Frigler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frigler)le ilgiliydiler ve Anadolu grubundan olmayan bir Hint-Avrupa halkıydılar, Misya aynı zamanda [*Phrygia Hellespontica*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Misya) olarak da biliniyordu ve muhtemelen [Lidya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lidya)lılara daha yakın bir Anadolu halkıyla, eski yazarların çelişkili ifadelerini açıklayacak bir karışım yaşadılar. - Milatai [^1]: Anatolian languages. Encyclopædia Britannica. [^2]: Anatolian languages. Encyclopædia Britannica. [^3]: Anatolian languages. Encyclopædia Britannica. [^4]: Anatolian languages. Encyclopædia Britannica. [^5]: Francisco Villar, The Indo-Europeans and the origins of Europe, s. 343-348.. [^6]: Francisco Villar, The Indo-Europeans and the origins of Europe, s. 343-348.. [^7]: Anatolia: The rise and fall of the Hittites. Encyclopædia Britannica. [^8]: Anatolia: The rise and fall of the Hittites. Encyclopædia Britannica. [^9]: Ramat, Anna Giacalone. The Indo-European Languages. Routledge, 2015, s. 172.