# Anadolu beylikleri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_beylikleri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Anadolu beylikleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Anadolu_beylikleri (CC-BY-SA-4.0) **Anadolu Beylikleri**, [Anadolu Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri)nin 1071'deki [Malazgirt Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi)'ndan sonra [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da kurdukları devletlerdir. Savaşın hemen ardından, özellikle [Doğu Anadolu Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi) ve [Güneydoğu Anadolu Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCneydo%C4%9Fu_Anadolu_B%C3%B6lgesi)'nde kurulan devletlere **Birinci Dönem Anadolu Beylikleri** denir. Anadolu'nun batı ucunda [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik)'i başkent edinen, sonradan da [Haçlı Seferleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferleri) nedeniyle başkentini [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'ya taşıyarak Orta Anadolu merkezli olarak devam eden [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin zayıflaması ve yıkılmasından sonra kurulan devletler ise **İkinci Dönem Anadolu Beylikleri** olarak ifade edilir.[^1] ## Tarihçe ![Katalan Atlası'nda Anadolu Beylikleri (1375). Oturan hükümdarın yanındaki yazıda şöyle yazar: "Birçok şehir ve kalenin bulunduğu Küçük Asya'ya Türkiye de denir." Harita baş aşağı gösterilmiştir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Anatolian_Beyliks_in_the_Catalan_Atlas_%281375%29.jpg/1280px-Anatolian_Beyliks_in_the_Catalan_Atlas_%281375%29.jpg) *Katalan Atlası'nda Anadolu Beylikleri (1375). Oturan hükümdarın yanındaki yazıda şöyle yazar: "Birçok şehir ve kalenin bulunduğu Küçük Asya'ya Türkiye de denir." Harita baş aşağı gösterilmiştir. (Cresques Abraham, public-domain)* [Anadolu Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti), [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'daki [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) beylerini aşiretleriyle birlikte [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Kilikya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilikya) sınırlarına yerleştirmişlerdi. Böylece Anadolu Selçukluları hem devletin sınırlarını güvence altına alıyor, hem de Türkmen beylerini denetim altında tutuyorlardı. Ama 1243'teki [Kösedağ Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi)'nda [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)a yenilen [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin Türkmenler üzerindeki denetimi zayıfladı. Bu savaşın ardından, Moğolların bir kolu olan [İlhanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar) Anadolu'da denetimi ele geçirdiler. Bu süreçte uç beylikleri, önce İlhanlılara bağlı, sonra bağımsız devletlere dönüştüler. Bu beyliklerden biri olan [Osmanlı Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), zamanla bütün öbür beyliklerin topraklarını ele geçirdi ve bir imparatorluğa dönüştü. ## İkinci dönem Anadolu beylikleri ![II. dönem Anadolu Türk Beylikleri Haritası.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Beylicats_d%E2%80%99Anatolie_vers_1330-tr.svg/1280px-Beylicats_d%E2%80%99Anatolie_vers_1330-tr.svg.png) *II. dönem Anadolu Türk Beylikleri Haritası. (Lord Leatherface at tr.wikipedia — French translation by, übersetzung : Spartan 117 and Necrid Master and G CHP, CC-BY-SA-3.0)* ![Katalan Atlası'nda Anadolu Beylikleri (1375, detay)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/07/Anatolian_Beyliks_in_the_Catalan_Atlas_%281375%2C_detail%29.jpg) *Katalan Atlası'nda Anadolu Beylikleri (1375, detay) (Cresques Abraham, public-domain)* ## Beyliklerin yapısı ve ordu düzeni Anadolu beyliklerinin kurucuları aşiretlerdi. Anadolu Selçukluları bu aşiretleri özellikle Bizans sınırına yerleştirmişler ve bu toprakları aşiret beylerine **ikta** ([tımar](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1mar_%28arazi%29)) olarak vermişlerdi. İkta sisteminde, Türkmen beyleri kendilerine verilen toprağın karşılığında Anadolu Selçuklu sultanına savaş zamanlarında asker gönderiyordu. Toprağın mülkiyeti sultana aitti, beylerin ise bu toprağı işleme hakkına sahipti. Bu beyler sonradan bağımsızlıklarını ilan ettiklerinde Anadolu Selçuklu devlet yapısını kendilerine örnek aldılar. Anadolu beyliklerinde devlet yönetimi hanedanın elindeydi. Bu hanedanın en yaşlı ya da etkili kişisine [ulu bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulu_bey) denirdi. Ulu bey devlet merkezinde oturur, vilayetlerin yönetimini ise çocuklarına ya da kardeşlerine bırakırdı. Devlet işleri, bir kurul ya da kurum olan [divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan)da görüşülür ve karara bağlanırdı. Vilayetlerin yönetiminden ise valiler sorumluydu; ayrıca hukuk işlerini kadılar ve askerlik ile güvenlik işlerini subaşılar yürütürdü. Devletin parası (sikke) ulu bey adına basılırdı. Anadolu beyliklerinde ordu, Ulu beyin atlı ve yaya hassa birlikleri, ikta verilmiş beylerin yetiştirdiği askerler ve çeri denen aşiret atlılarından oluşurdu. Savaş sırasında ordu üç kola ayrılırdı. Merkez kuvvetlere ulu bey, sağ ve sol kollara da oğulları ya da kardeşleri komuta ederdi. Ok, yay, kılıç, kargı, hançer, balta, gürz ve mancınık orduda kullanılan başlıca silahlardı. ## Ekonomik ve toplumsal yaşam Üç çeşit toprak vardır. Bunlara [ikta](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kta), [vakıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vak%C4%B1f) ve [mülk](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BClk_%28mal%29) denirdi. Devlet bazı toprakların gelirini hizmetlerine karşılık belirli bir kişiye ya da bir vakfa bırakırdı. Köylüler bu toprakları işler, vergisini de toprağı işletme hakkına sahip olan kişiye ya da vakfa verirlerdi. Köylüler ekip biçmekle yükümlü olduğu toprakları bırakıp başka yere gidemezlerdi. Kent ve kasabalarda mülk sahibi olanlar köylülere oranla daha özgürdüler. Her zanaat dalı ayrı bir Ahi birliğine bağlanarak kendi içinde örgütlenmişti. Ekonominin temeli [tarım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m)a dayalıydı. Toprak ve iklim koşullarına bağlı olarak tahıl, meyve ve pamuk gibi ürenler yetiştiriliyordu. Hayvancılık da hayli yaygındı. Anadolu'da dokunan kilim ve halılar dış pazarda alıcı buluyordu. [Kütahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahya), [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya) ve [Bayburt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayburt) çevresinden çıkarılan gümüşün büyük bölümü de dışarıya satılıyordu. Anadolu beyliklerinde ticarete de gelişmişti. Karadeniz kıyısındaki [Sinop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinop), [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) ve [Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun), Ege'deki [Foça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fo%C3%A7a), [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir), Selçuk ve Balat ile Akdeniz'deki [Antalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antalya) ve Yumurtalık, iç ve dış ticaretin en önemli liman kentleriydi. Kayseri ve Konya, kervan yollarının kavşak noktasında bulunan Sivas önemli ticaret merkezleriydi. ## Bilim Anadolu beylikleri döneminde özellikle Konya, Kayseri ve Kastamonu birer bilim ve sanat merkeziydi. Bilimler arasında en çok tıp gelişmişti. [Hacı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Pa%C5%9Fa) bu dönemin en ünlü tıp bilginlerinden biriydi. ### Sanat Başta Anadolu'da Türkçe şiirin öncüsü [Yunus Emre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunus_Emre) olmak üzere Gülşehirli Şeyh Ahmed, [Âşık Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_Pa%C5%9Fa), oğlu Ulu Arif Çelebi, [Bahaeddin Sultan Veled](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_Veled), [Ahmed Eflaki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Efl%C3%A2k%C3%AE), bu dönemde yetişmiş başlıca şair ve yazarlardı. Sınırlı kaynaklarına ve dönemlerinin siyasi iklimine rağmen, Anadolu beylikleri döneminde sanat gelişti ve muhtemelen [Osmanlı sanatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)nın temelini oluşturdu. Anadolu beyliklerinin sanat üslubu, [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) ile Osmanlılar arasında bir geçiş döneminin üslubu olarak kabul edilebilse de, yeni akımlar da kazanılmıştır. Özellikle gezgin geleneksel zanaatkarlar ve mimarlar, bu yeni akımların ve yerelleşen üslupların Anadolu'daki çeşitli beyliklere yayılmasına yardımcı olmuş, bu da özellikle mimaride yenilikçi ve özgün çalışmaların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Selçukluların ahşap ve taş oymacılığı, kil çinileri ve benzeri süsleme sanatları, yeni mekân arayışlarının da etkisiyle kullanılmaya devam edilmiş ve bunun diğer sanatlara da yansımaları olmuştur. ![İzmir yakınlarındaki Selçuk'ta İsa Bey Camii, Aydınoğulları Beyliği tarafından 1375'te yaptırılmıştır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/%C4%B0sa_Bey_Camii.jpg/1280px-%C4%B0sa_Bey_Camii.jpg) *İzmir yakınlarındaki Selçuk'ta İsa Bey Camii, Aydınoğulları Beyliği tarafından 1375'te yaptırılmıştır. (Carlos Delgado, CC-BY-SA-3.0)* Osmanlılar zamanında doruğuna ulaşan büyük mekânlı yapıların ilk örnekleri de bu dönemde ortaya çıktı. Karamanoğullarının yaptırdığı Karaman'daki [Hatuniye Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatuniye_Medresesi_%28Karaman%29) ile Niğde'deki Ak Medrese önemli yapılardır. Germiyanoğulları da Afyonkarahisar'da Kubbeli Cami ve Kütahya'daki [Vacidiye (Demirkapı) Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vacidiye_Medresesi)'ni yaptırdılar. Beyşehir'deki Eşrefoğlu Süleyman Bey Camisi ve Medresesi Eşrefoğullarından kalmıştır. Eğirdir'deki Dündar Bey Medresesi, Hamidoğullarından kalan en önemli yapılardan biridir. Safranbolu'daki Gazi Süleyman Paşa Camisi Candaroğulları mimarisinin önemli örneğini oluşturur. Birgi'deki Aydınoğlu Mehmed Bey Camisi ve Medresesi, Ulucami (1312) ile Selçuk'ta salt mermerden yapılmış [İsa Bey Camisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sa_Bey_Camii) (1375) ve İmareti, Balat'taki İlyas Bey Camii (Milet) (1404) Aydınoğulları beylerince yaptırılmıştır. Manisa'daki Ulucami Saruhanoğullarından ve Kayseri'deki [Hatuniye Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatuniye_Medresesi_%28Kayseri%29) Dulkadiroğlularından günümüze ulaşmış en önemli mimarlık örneklerindendir. Yukarıdaki bahsedilen [Balat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balat%2C_Didim)'ta [İlyas Bey Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lyas_Bey_Camii), [Selçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uk)'ta [İsa Bey Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sa_Bey_Camii), [Birgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birgi%2C_%C3%96demi%C5%9F)'de Ulucami, Selçuklu mimarisinin devamı olmalarına rağmen, iç ve dış mekânlardaki süslemelerin artması, [avlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avlu) ve [minare](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minare)lerin farklı yerleşimi ile büyük farklılıklar gösterir. Karaman beyliği de [Ermenek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenek)'te *Ulucami* (1302), Karaman'da Hatuniye Medresesi (1382), [Niğde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C4%9Fde_%28il%29)'de *Akmedrese Medresesi* (1409) gibi dış çevreyi de dikkate alan ve içine alan yeni bir üsluba saygı duyan önemli mimari eserler de bırakmıştır. İç mekânı tek bir büyük [kubbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubbe) altında birleştirerek [anıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/An%C4%B1t)sal bir mimari yapı oluşturmayı amaçlayan [Osmanlı mimarisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi)nin şekillenmesine işaret eden Anadolu beylik mimarisinin ilk örneklerinden biri Saruhan beyliği tarafından yaptırılan [Manisa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manisa)'daki Ulucami'dir (1374). Beyliklerin bilime daha fazla önem verdiklerine işaret eden medrese inşaatlarındaki artış da dikkate değerdir. [^1]: Türkiye'de Kurulan İlk Türk Devletleri.