# Altay dilleri

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_dilleri
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Altay dilleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Altay_dilleri (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Lenguas_altaicas.png)
* (Fobos92, CC-BY-SA-3.0)*

- **Bölge:** Doğu, Kuzey, Orta, Batı Asya ve Doğu Avrupa
- **Familycolor:** Altay
- **Aile:** Eskiden genel bir dil ailesi olarak görülmekteydi, günümüzde sprachbund ile açıklanmakta ve destek görmemektedir.
- **Proto-name:** Proto-Altaic
- **Alt grup:** Türk; Moğol; Tunguz; Kore (tartışmalı); Japon (tartışmalı); Aynu (tartışmalı)
- **İso:** tut; tut

![Altay, Türk ve Ural dilleri haritası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Linguistic_map_of_the_Altaic%2C_Turkic_and_Uralic_languages_%28tr%29.png/1280px-Linguistic_map_of_the_Altaic%2C_Turkic_and_Uralic_languages_%28tr%29.png)
*Altay, Türk ve Ural dilleri haritası (Maximilian Dörrbecker ( Chumwa ), CC-BY-SA-2.5)*

**Altay dilleri** ilk olarak 18. yüzyılda ortak atadan geldiği ileri sürülmüş, [Avrasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya)'da yaygınca konuşulan [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri), [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar), [Tunguzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunguz_dilleri) ve bazen [Japonca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Japonca), [Korece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korece) ve [Aynu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aynuca) dillerini içeren bir [sprachbund](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dil_birli%C4%9Fi)'dur.

[Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) ve [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) gibi [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay) dil ailesinde sınıflandırılmış dillerin arasındaki sondan eklemelilik, cümlede özne-nesne-yüklem sıralaması ve dillerin dilbilgisel olarak cinsiyetsiz olması gibi tipolojik benzerliklerin aynı atadan gelmelerinden değil, [yoğun ödünçlemeler ve uzun temaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dil_birli%C4%9Fi) sonucu oluştuğu birçok dilbilimci tarafından iddia edilmekte ve savunulmaktadır.[^1][^2][^3][^4]

![Bu harita, Altay dillerinin ortaya çıktığı en olası yerleri ve kültürleri göstermektedir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ab/Urheimats_of_Altaic_languages.jpg)
*Bu harita, Altay dillerinin ortaya çıktığı en olası yerleri ve kültürleri göstermektedir. (Squeaks 41, CC0-1.0)*

Orijinal [hipotez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hipotez) yalnızca [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) ve [Tunguz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunguz_halklar%C4%B1) gruplarını birleştirmiştir. Daha sonra Kore ve Japon dillerini bir "Makro-Altay" ailesine dahil etme önerileri her zaman tartışmalı olmuştur. Orijinal öneri bazen eski adla "Mikro-Altay" olarak adlandırılıyordu. Altayik taraftarlarının çoğu Korecenin dahil edilmesini desteklemeye devam etmektedir ancak çok azı Japoncanın da dahil edilmesini desteklemektedir. Bazı teklifler [Ainu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aynular) dillerini de içeriyordu, ancak bu, Altayistlerin kendi aralarında bile geniş çapta kabul görmemiştir. "Makro" ailesi için ortak bir atadan kalma Proto-Altay dili, [Sergei Starostin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sergey_Starostin) ve diğerleri tarafından tereddütlü bir şekilde rekonstrükte edilmiştir.

Mikro-Altayik, yaklaşık 66 yaşayan dili içerir; Makro-Altay, Korece, Jeju, Japonca ve [Ryukyuan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ryukyu_dilleri) dillerini de ekleyerek toplamda sayıyı yaklaşık 74'e çıkarmaktadır (neyin dil olarak kabul edildiğine ve neyin [lehçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leh%C3%A7e_%28dilbilim%29) olarak kabul edildiğine bağlı olarak). Bu sayılar, [Orta Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Mo%C4%9Folca), [Eski Korece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Korece) veya [Eski Japonca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Japonca) gibi daha önceki dil durumlarını içermemektedir.

## Altay Dillerinin En Erken Yazılı Verileri

Proto-Türkçede kanıtlanmış en eski ifadeler çeşitli Çin kaynaklarında kaydedilmiştir. [Anna Dybo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anna_D%C4%B1bo), Shizi'de (MÖ 330) ve Han Kitabı'nda (MS 111) Çince Han transkripsiyonlarında birkaç düzine Proto-Türk ekzotizmi tanımlamaktadır. [Lanhai Wei](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lanhai_Wei) ve [Hui Li](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hui_Li), [Xiōngnú](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) yönetici hanedanının adını PT \*Alayundluğ /alajuntˈluγ/ 'alaca at klanı' şeklinde rekonstrükte etmektedir.

Bir Türk dilinde bilinen en eski metinler [Orhun yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)dır, MS 720-735 arasında tarihlendirilmektedir. 1893'te rakibi Alman-Rus dilbilimci [Wilhelm Radloff](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Radlov) ile bilimsel bir rekabete giren Danimarkalı dilbilimci [Vilhelm Thomsen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vilhelm_Thomsen) tarafından deşifre edilmişlerdir. Ancak, yazıtları ilk yayınlayan [Radloff](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasili_Radlov) olmuştur.

Kanıtlanmış ilk [Tungus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunguz_halklar%C4%B1) dili, Mançuların atalarının dili olan Jurchen'dir. Bunun için MS 1119'da bir [yazı sistemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yaz%C4%B1_sistemi) tasarlanmıştır ve bu sistemi kullanan bir yazıt 1185'ten tarihlidir.

Yazılı kanıtlarına sahip olduğumuz en eski Moğol dili [Orta Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Mo%C4%9Folca) olarak bilinir. Orta Moğolca ilk olarak MS 1224 veya 1225 tarihli bir yazıt olan *Yisüngge Steli* ve 1228'de yazılan [Moğolların Gizli Tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar%C4%B1n_Gizli_Tarihi) tarafından tasdik edilmiştir (bkz. [Moğol dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_dilleri)). En eski Para-Moğol metni, büyük [Kitan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kitanlar) alfabesiyle yazılmış ve MS 986'ya tarihlenen *Yelü Yanning Anıtı****dır. Ancak 1975 yılında keşfedilen ve Moğolcanın erken bir formu olduğu analiz edilen *****Hüis Tolgoi Yazıtı*****, MS 604-620 yıllarına tarihlenmektedir. ***[***Bugut***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bugut_Yaz%C4%B1t%C4%B1)*** yazıtı MS 584 yılına kadar uzanmaktadır.***

Japonca ilk olarak, Inariyama Kılıcı'nda bulunanlar gibi, MS 5. yüzyıldan kalma [Klasik Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_%C3%87ince)'de birkaç kısa yazıtta yer alan isimler biçiminde tasdik edilmiştir. Bununla birlikte, Japoncadaki ilk önemli metin, MS 712'den kalma *Kojiki****dir. Bunu 720'de tamamlanan *****Nihon shoki***** ve ardından MÖ 771–785 yıllarına tarihlenen *****Man'yōshū***** takip eder ancak yaklaşık 400 yıl öncesine ait materyalleri içerir.***

Erken Kore dili çalışmaları için en önemli metin, bazıları Üç Krallık dönemine (MÖ 57-MS 668) kadar uzanan 25 şiirden oluşan bir koleksiyon olan *Hyangga****dır, ancak yalnızca MS 9.yüzyıla kadar uzanan bir imla ile korunmuştur. Korece 15. yüzyılın ortalarından itibaren fonetik olarak kesin bir ***[***Hangul***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hang%C4%B1l)*** yazma sistemiyle tasdik edilmektedir.***

## İddialar

### Altay Dilleri kuramının geçerliliğini koruduğu iddiası

İncelenen dillerin fonetik yapısından ve yeni yapılan çalışmalardan yola çıkılarak, Altay Dilleri kuramını destekleyecek önemli deliller ortaya çıktığına yönelik iddialar ve Altay Dilleri kuramının geçerliliğini koruduğuna yönelik iddialar mevcuttur.[^5][^6][^7][^8][^9][^10][^11][^12]

"Mikro-Altay" dillerini bir [Ural-Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural-Altay_dil_ailesi) ailesi içinde gruplandırmaya yönelik orijinal argümanlar, sesli [harf uyumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_%C3%BCnl%C3%BC_uyumu) ve [bitişiklik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eklemeli_dil) gibi ortak özelliklere dayanıyordu. Roy Miller'a göre, teori için en kuvvetli kanıt, sözel [morfoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bi%C3%A7imbilim)deki benzerliklerdir. Starostin ve diğerleri (2003) tarafından yazılan Etimolojik Sözlük, Proto-Altay dilinden soyundan gelen dillere evrimi açıklayacak bir dizi sağlam değişim yasası önermektedir. Örneğin, günümüz Altay dillerinin çoğu sesli harf uyumuna sahip olsa da, onlar tarafından yeniden yapılandırıldığı şekliyle Proto-Altayda bundan yoksundu; bunun yerine Türkçe, Moğolca, Tunguzca, Korece ve Japoncada kelimelerin birinci ve ikinci heceleri arasında çeşitli [ünlü benzetmeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_%C3%BCnl%C3%BC_uyumu) meydana geldi. Ayrıca bu araştırmacılar diller arasında bir dizi [gramer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilbilgisi) denkliklerini de önermişlerdir.

### Altay Dilleri kuramının geçerliliğini kaybettiği iddiası

Günümüzde Türk dillerinin Moğolca ve Tunguzca ile köken olarak bağı olmadığı görüşü sunulmakta ve [dilbilim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilbilim)i çevrelerinde Altay dilleri teorisi kabul görmediği iddia edilmektedir.[^13][^14][^15][^16]

1960'lı yıllara kadar kimi dilbilimcilerce [Estonca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Estonca), [Fince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fince) ve [Macarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarca) gibi [Ural dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_dilleri)nin de bir [Ural-Altay dil ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural-Altay_dil_ailesi)nin parçası olarak bahsi geçen Altay dillerinin uzaktan akrabaları olduğu savunulmaktaysa da, Avrupalı dilbilimciler tarafından genellikle kabul edilmediği iddia edilmektedir.

![Altay Dağları bu dil ailesine adını vermiştir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/2006-07_altaj_belucha.jpg)
*Altay Dağları bu dil ailesine adını vermiştir. (No machine-readable author provided. Vitecek~commonswiki assumed (based on copyright claims)., CC-BY-SA-3.0)*

## Teori ve tarih

[Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri), [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_dilleri) ve [Tunguz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunguz_dilleri) dillerinin birbiriyle ilişkili olduğu düşüncesi, ilk olarak 1730 [Philip Johan von Strahlenberg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Philip_Johan_von_Strahlenberg) tarafından iddia edilmiştir. Strahlenberg'i bu görüşe sevk eden durum, İsveçli bir subay olarak [Büyük Kuzey Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Kuzey_Sava%C5%9F%C4%B1)'ndan sonra bir savaş tutsağı olarak [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun doğusuna yaptığı seyahatlerdeki edindiği izlenimlerdir. Bununla birlikte, [Alexis Manaster Ramer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alexis_Manaster_Ramer) ve [Paul Sidwell](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paul_Sidwell) (1997) tarafından belirtildiği gibi Strahlenberg, daha sonra "Altay dilleri" olarak bilinen bu diller arasında bir bağlantı olduğu savına karşı çıkmıştır. Strahlenberg'in tasnifi, Altay dili olarak vasıflandırılan dillerin birçoğu için ilk sınıflama girişimiydi.[^17]

"Altay dili" ya da "Altayistik" teriminin, bir dil ailesine tatbiki 1844'te [Matthias Castrén](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matthias_Alexander_Castr%C3%A9n) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bir öncü olarak [Fin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Finler) filolog Castrén, dönemindeki [Ural dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_dilleri) çalışmalarına en çok katkı sağlayan araştırmacılardandır. Başlangıçta Castrén tarafından ortaya koyulduğu gibi, Altay dilleri yalnızca Türk, Moğol, Mançu ve Tunguz dillerini kapsamaz. [Fin-Ugor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fin-Ugor_kavimleri) ve [Samoyed dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samoyed_dilleri) de bu kapsam içerisine alınmalıdır.[^18]

Başlangıçta Altay dil ailesi olarak adlandırılan bu yapı Castrén'den sonra [Ural-Altay dil ailesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural-Altay_dil_ailesi) olarak adlandırılmaya başlamıştır.[^19] Ural-Altay terminolojisinde, tıpkı Türk, Moğol ve Tunguz dillerinin "Altay dilleri" olarak sınıflandırılması gibi, Fin-Ugor ve Samoyed dilleri Ural kolu olarak nitelendirildi. [Korece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korece) bazen Altay dillerinden kabul edilmekle birlikte, [Japonca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Japonca) da bazı araştırmacılar tarafından bu aileye dâhil edildi.

20. yüzyılın ilk yarısı ve 19. yüzyılın büyük bölümünde, Ural-Altay dil ailesi bilimsel çevrelerde yaygın bir kabul görmüştür. Bu görüş, Altay dili olduğu varsayılan dillerdeki [ünlü uyumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_%C3%BCnl%C3%BC_uyumu) ve sözcük çekim ve yapımının [eklemeli olmasına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eklemeli_dil) dayandırılmıştır. Dilbilimciler tarafından birçok yönden eleştirilerek, doğrulanmasının imkânsız olduğu kanısı oluşsa da, Ural-Altay dil ailesi varsayımı, bugün hâlâ birçok saygın ansiklopedi, dil atlası, ortaöğretim ders kitapları ve benzer genele hitap eden kaynaklarda varlığını devam ettirmektedir. Son dönemin önemli Altayistik araştırmacılarından [Sergey Starostin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sergey_Starostin), Ural-Altay dil ailesi fikrinin artık hiçbir geçerliliğinin kalmadığını savunmaktadır.[^20]

1857'de, Avusturyalı bilgin [Anton Boller](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anton_Boller), Japoncanın da Ural-Altay dil ailesinin mensubu olduğunu iddia etmiştir.[^21] 1920'de [G.J. Ramstedt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gustaf_John_Ramstedt) ve [E.D. Polivanov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yevgeni_Polivanov), Korecenin de bu dil ailesine mensup olduğunu savunmuştur. Bununla birlikte, Ramstedt, 1952–1966 arasında kaleme aldığı *Einführung in die altaische Sprachwissenschaft* adlı kitabının 3. cildinde Ural-Altay varsayımını reddetmiş ve Koreceyi Altay dil ailesine dâhil etmiştir. O, eserinin 1. cildinde *Lautlehre* yani sesbilim bölümünde, Altay diline mensup olduğu düşünülen diller arasındaki ses denkliklerini ilk kez ortaya koymaya çalışarak, Altayistik'teki karşılaştırmalı metodun önemli öncülerinden biri hâline gelmiştir.

1960'ta [Nicholas Poppe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nicholas_Poppe) Ramstedt'in sesbilim üzerine yazdığı bu cildi önemli ölçüde revize ederek yayımlamıştır.[^22] Bu kitap daha sonrasında yapılan Altayistik çalışmaları için standart bir eser hâline gelmiştir. Poppe, Türk, Moğol, Tunguz dilleri ile Kore dilleri arasındaki bağlantının net çizgilerle ayrılamayacağını düşünmüştür.[^23] Onun bu görüşü, üç olasılığı içermektedir. 1. olasılığa göre, Korece diğer Altay dilleri ile kalıtsal bir ilişkiye sahip değildir. 2. olasılığa göre, Korece bu dillerle, diğer dillerin birbiriyle ilişkisi nispetinde bağlantılıdır. Son olasılık ise, Korece diğer Altay dillerinden bu dillerdeki temel karakteristik özellikler belirginleşmeden kopmuştur.

## Modern Çalışmalar

Altay hipotezinin devam eden en büyük destekçilerinden biri, 1991'de Altay dillerinin karşılaştırmalı bir sözlük analizini yayınlayan [Sergei Starostin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sergey_Starostin) olmuştur. Hint-Avrupa ve [Fin-Ugor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fin-Ugor_dilleri) gibi Avrasya'daki diğer dil ailelerinin çoğundan daha eski olmasına rağmen, analizin Altay gruplamasını desteklediği sonucuna varmıştır. Modern Altay dillerinin çok az ortak unsuru muhafaza etmesinin nedeni ona göre budur.

1991'de ve yine 1996'da Roy Miller, Altay hipotezini savundu ve Clauson ve Doerfer'in eleştirilerinin yalnızca sözcüksel karşılıklara uygulandığını, oysa teorinin en itici kanıtının sözel morfolojideki benzerlikler olduğunu iddia etti.

2003 yılında [Claus Schönig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Claus_Sch%C3%B6nig), Clauson, Doerfer ve Shcherbak'ın daha önceki eleştirilerinin yanında yer alarak Altay hipotezinin o zamana kadarki tarihine eleştirel bir genel bakış yayınladı.

2003 yılında, [Starostin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sergey_Starostin), [Anna Dybo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anna_D%C4%B1bo) ve [Oleg Mudrak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oleg_Mudrak), 1991 sözcük listelerini genişleten ve diğer fonolojik ve gramer argümanlarını ekleyen *Etymological Dictionary of the Altaic Languages'i* yayınladılar. Starostin'in kitabı 2004 ve 2005'te Stefan Georg ve 2005'te [Alexander Vovin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alexander_Vovin) tarafından eleştirildi. Teorinin diğer savunmaları, Georg ve Vovin'in eleştirilerine yanıt olarak, 2005 yılında Starostin, Blažek 2006,Robbeets 2007 ve Dybo ve G. Starostin tarafından 2008 yılında yayınlandı.2010'da [Lars Johanson](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lars_Johanson), Miller'ın 1996'daki eleştirilerini yineledi ve polemiğin susturulması çağrısında bulundu.

= Altay hipotezi destekçileri ve eleştirileri = Aşağıdaki liste, Ramstedt'in Einführung'unun 1952'de ilk cildinin yayınlanmasından bu yana özellikle Altay sorunu üzerinde çalışan dilbilimcileri içermektedir. Verilen tarihler, Altay ile ilgili çalışmalara aittir. Teorinin destekçileri için, Türk-Moğol-Tunguzca-Korece-Japoncanın hakim olanından farklıysa, tercih ettikleri Altay versiyonu girişin sonunda verilmiştir.

## Destekçiler

- Pentti Aalto (1955). Türkçe–Moğolca–Tunguzca–Korece
- Anna V. Dybo (S. Starostin et al. 2003, A. Dybo and G. Starostin 2008).
- Frederik Kortlandt (2010).
- Karl H. Menges (1975). Korece, Japonca ve geleneksel Altayik'in MÖ 7 veya 8. yüzyıla tarihlendirmektedir. (1975: 125)
- Roy Andrew Miller (1971, 1980, 1986, 1996). Korece ve Japoncanın dahil edilmesini savundu.
- Oleg A. Mudrak (S. Starostin et al. 2003).
- Nicholas Poppe (1965). Türkçe–Moğolca–Tunguzca ve muhtemelen Korece.
- Alexis Manaster Ramer.
- Martine Robbeets (2004, 2005, 2007, 2008, 2015, 2021) (Transavrasya biçiminde).
- G. J. Ramstedt (1952–1957). Türkçe–Moğolca–Tunguzca- Korece
- George Starostin (A. Dybo veG. Starostin 2008).
- Sergei Starostin (1991, S. Starostin et al. 2003).
- John C. Street (1962). Türkçe–Moğolca–Tunguzca ve "Kuzey Asya" grubu altında Korece–Japonca–Ainu
- Talât Tekin (1994). Türkçe–Moğolca–Tunguzca–Korece

## Eleştirenler

- Gerard Clauson (1956, 1959, 1962).
- Gerhard Doerfer (1963, 1966, 1967, 1968, 1972, 1973, 1974, 1975, 1981, 1985, 1988, 1993).
- Susumu Ōno (1970, 2000)
- Juha Janhunen (1992, 1995) (Moğol-Tunguz'u tereddütle eklemiştir).
- Claus Schönig (2003).
- Stefan Georg (2004, 2005).
- Alexander Vovin (2005, 2010, 2017). başta Altay dili savunuruydu. (1994, 1995, 1997, 1999, 2000, 2001), sonra eleştirmeni oldu.
- Alexander Shcherbak.
- Alexander B. M. Stiven (2008, 201)

## Diller

Altay dil ailesinin varsayımsal kolları şöyledir:

- [**Japonca**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Japonca)
- [**Korece**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korece)
- [**Moğol dilleri**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_dilleri)
- [Buryatça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buryat%C3%A7a)
- [Kalmıkça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuk%C3%A7a)
- [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca)
- [**Tunguz dilleri**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunguz_dilleri)
- Kuzey Tunguz dilleri
- [Evenkice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evenkice), merkez [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya) ve kuzeydoğu [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'de konuşulur.
- [Manegir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manegir)
- [Negidal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Negidal)
- [Oroqen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oroqen)
- [Solon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Solon)
- [Even](https://turkipedia.org/tr/wiki/Even) (Lamut) doğu [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'da konuşulur.
- Güneybatı Tunguz dilleri
- [Curçen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cur%C3%A7enler)
- [Mançu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Man%C3%A7ular)
- [Sibe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibe)
- Güneydoğu Tunguz dilleri
- [Akani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akani)
- [Birar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birar)
- [Kile](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kile)
- [Nanai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nanai) (Gold, Goldi, [Hezhen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hezhen))
- [Oroch](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oroch)
- [Orok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orok)
- [Samagir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samagir)
- [Udege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Udege)
- [Ulç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ul%C3%A7)
- [**Türk dilleri**](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)
- [Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice)
- [Başkurtça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurt%C3%A7a)
- [Çuvaşça](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9F%C3%A7a)
- [Gagavuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzca)
- [Halaçça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7%C3%A7a)
- [Karaçay-Balkarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7ay-Balkarca)
- [Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a)
- [Kırgızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca)
- [Özbekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek%C3%A7e)
- [Kazan Tatarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca)
- [Kırım Tatarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarcas%C4%B1)
- [Hakas Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hakas%C3%A7a)
- [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)
- [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)
- [Tuvaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca)
- [Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca)
- [Yakutça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a)

### Türk dilleri ve Moğol dillerinin ayrılışı tezi

Tezlerden birisi Türkçenin Moğol dilleriyle yakından ilişkisi olduğudur. İki dildeki sözcüklerin ve gramerin birbirine yakınlığı bu iki dilin Altay Dil Ailesine birlikte alınmasını sağlamıştır. Tarihsel açıdan da Türk ve Moğolların birbirlerine yakınlığı göz önüne alındığında iki dilin birbirine benzer olması kaçınılmazdır. Fakat, Altay Dil Ailesinin tanınmasına karşı çıkan dilbilimcileri de savunanlar kadar çoktur. Bu dilbilimciler Türkçe ve Moğolcanın benzerliğinin tarih boyunca birlikte yaşama ve birbirini etkileme sonucu olduğunu savunmaktadırlar.[^24][^25][^26]

- Eksi işaretli hücreler dilde başka kökenli bir kelime kullanıldığı anlamındadır
- **q** harfi kelleden çıkan bir **k** olarak seslendirilinir
- Türkiye Türkçesi **b**'leri genellikle **v**'ye dönüştürür
- **r** ve **l** sesleri birbirlerine çok yakınlardır, Dünya'nın bütün dil ailelerinde l --\> r değişimi ve tersi olmuştur

Moğolcadaki **n** sesleri Türkçede karşılığı **c**'dir ve yukardaki tabloda "yazmak" örneğinde de gördüğümüz gibi **r** seslerinin de **z**'dir, örnek:

Bu r -\> z değişimi Türkçenin içinde de birçok sözcükte gerçekleşmiştir. Örneğin "gö**z**" kelimesi "gö**r**mek"ten türemiştir.

Tabii ki bundan ötürü Türkçe ve Moğolca arasında bin yıllardır büyük ses değişimine uğramamış kelimeler de mevcuttur.

Moğolca ve Türkçe arası göze çarpan gramer benzerlikler yoğundur, bu sadece cümle kuruluşunun benzerliği değildir, ayrıca birçok Türkçeden tanıdık ekler de kullanılır. Örnekler:

Türkçe ve Moğolca arası zamir benzerlikleri:

Büküm hâlde:

## Türk Dilleri ve Japoncanın birbirinden ayrılışı tezi

Bugün hâlen daha [Japonca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Japonca)nın bir Altay dili olduğu [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) ve diğer Türk dilleri gibi kesinlik kazanmamıştır. Bazı dilbilimcilere göre Japonca, [Korece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korece)nin en eski lehçesinden türemiştir; ancak ağır basan görüş Altay kökenli olduğudur. İki dil grubu arasında ekler, takılar, eylemler, çekimleri, tümce yapısı ve sözdizimde birebir koşutluk görülür.

## Ayrıca bakınız

- [Altayistik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_dilleri)
- [Altay dilleri teorisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_dilleri_teorisi)
- [Osman Nedim Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Nedim_Tuna)

[^1]: "While 'Altaic' is repeated in encyclopedias and handbooks most specialists in these languages no longer believe that the three traditional supposed Altaic groups, Turkic, Mongolian and Tungusic, are related." Lyle Campbell & Mauricio J. Mixco, A Glossary of Historical Linguistics (2007, University of Utah Press), pg. 7.
[^2]: "When cognates proved not to be valid, Altaic was abandoned, and the received view now is that Turkic, Mongolian, and Tungusic are unrelated." Johanna Nichols, Linguistic Diversity in Space and Time (1992, Chicago), pg. 4.
[^3]: "Careful examination indicates that the established families, Turkic, Mongolian, and Tungusic, form a linguistic area (called Altaic)...Sufficient criteria have not been given that would justify talking of a genetic relationship here." R.M.W. Dixon, The Rise and Fall of Languages (1997, Cambridge), pg. 32.
[^4]: "...[T]his selection of features does not provide good evidence for common descent" and "we can observe convergence rather than divergence between Turkic and Mongolic languages--a pattern than is easily explainable by borrowing and diffusion rather than common descent", Asya Pereltsvaig, Languages of the World, An Introduction (2012, Cambridge) has a good discussion of the Altaic hypothesis (pp. 211-216).
[^5]: TÜRKLER GENEL TÜRK TARİHİ YENİ TÜRKİYE YAYINLARI 2002 ANKARA 1.CİLT. S.568-580
[^6]: Altay Dilleri Kuramı ve Korece Prof. Dr. Emine Yılmaz, Hacettepe Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü
[^7]: Gerard Clauson, “Altay dillerinin leksikoistatistiksel bir değerlendirmesi.” s.174
[^8]: Gronbech ve Krueger, “Central Asiatic Journal: Introduction to Classical (Literary) Mongolian.” (2. cilt, 1956 s.76.) “
[^9]: Roger Blench and Mallam Dendo (2008): "Stratification in the peopling of China: how far does the linguistic evidence match genetics and archaeology?" In Alicia Sanchez-Mazas et al., eds. Human migrations in continental East Asia and Taiwan: genetic, linguistic and archaeological evidence, chapter 4. Taylor & Francis.
[^10]: Roy Andrew Miller (1986): Nihongo: In Defence of Japanese.ISBN 0-485-11251-5. s.125
[^11]: Lyle Campbell and Mauricio J. Mixco (2007): A Glossary of Historical Linguistics, page 7 University of Utah Press.
[^12]: Stefan Georg, Peter A. Michalove, Alexis Manaster Ramer, and Paul J. Sidwell (1999): "Telling general linguists about Altaic". Journal of Linguistics, volume 35, issue 1, pages 65–98.
[^13]: "While 'Altaic' is repeated in encyclopedias and handbooks most specialists in these languages no longer believe that the three traditional supposed Altaic groups, Turkic, Mongolian and Tungusic, are related." Lyle Campbell & Mauricio J. Mixco, A Glossary of Historical Linguistics (2007, University of Utah Press), pg. 7.
[^14]: "When cognates proved not to be valid, Altaic was abandoned, and the received view now is that Turkic, Mongolian, and Tungusic are unrelated." Johanna Nichols, Linguistic Diversity in Space and Time (1992, Chicago), pg. 4.
[^15]: "Careful examination indicates that the established families, Turkic, Mongolian, and Tungusic, form a linguistic area (called Altaic)...Sufficient criteria have not been given that would justify talking of a genetic relationship here." R.M.W. Dixon, The Rise and Fall of Languages (1997, Cambridge), pg. 32.
[^16]: "...[T]his selection of features does not provide good evidence for common descent" and "we can observe convergence rather than divergence between Turkic and Mongolic languages--a pattern than is easily explainable by borrowing and diffusion rather than common descent", Asya Pereltsvaig, Languages of the World, An Introduction (2012, Cambridge) has a good discussion of the Altaic hypothesis (pp. 211-216).
[^17]: Poppe 1965: 125
[^18]: Poppe 1965: 126
[^19]: Poppe 1965: 127
[^20]: Starostin et al. 2003: 8
[^21]: Miller 1986:34
[^22]: Miller 1991: 298
[^23]: Poppe 1965: 148
[^24]: Gerard Clauson, "Altay dillerinin leksikoistatistiksel bir değerlendirmesi." s.174
[^25]: Clauson, Sir Gerard, "The case against the Altaic Theory." Central Asiatic Journal. 2. 1956. s.181-187
[^26]: Gronbech ve Krueger, "Central Asiatic Journal:Introduction to Classical (Literary) Mongolian." (2. cilt, 1956 s.76.) "Türk, Moğol ve Tunguz dillerinin varsayılan genetik akrabalıkları asla ispat edilemez."
