# Ali Fuad Başgil > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Fuad_Ba%C5%9Fgil > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ali Fuad Başgil, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ali_Fuad_Ba%C5%9Fgil (CC-BY-SA-4.0) - **Saygı ön eki:** Ord. Prof. Dr. - **Doğum tarihi:** 1893 - **Doğum yeri:** Çarşamba, Samsun, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 17 Nisan - **Ölüm yeri:** İstanbul, Türkiye - **Yattığı yer:** Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul - **Ölüm sebebi:** Kalp krizi - **Vatandaşlığı:** Türkiye Cumhuriyeti - **Milliyeti:** Türk - **Dini:** İslam - **Dalı:** Anayasa hukuku - **Çalıştığı yerler:** İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi; Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi - **Öğrenim:** Hukuk Fakültesi, Grenoble; Hukuk Fakültesi, Paris **Ali Fuad Başgil** (1893, [Çarşamba, Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar%C5%9Famba%2C_Samsun) - 17 Nisan 1967, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [hukukçu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hukuk%C3%A7u) ve [siyasetçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyaset%C3%A7i). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi anayasa profesörü, senatör ve milletvekili. Cumhuriyet tarihinin ilk liberal kuruluşu sayılan "Hür Fikirler Cemiyeti" kurucu başkanı ve derneğin aylık yayın organı *Hür Fikirler* dergisinin sahibi. ## Yaşamı ve kariyeri Babası Halis Şükrü Efendi, annesi Fatma Hanım'dır. Dedesi Bölükbaşıoğullarından Hafız İbrahim Efendi'dir. İlkokulu [Çarşamba](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar%C5%9Famba%2C_Samsun)'da okudu. Lise öğrenimine [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da başladı ve [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te tamamladı. [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da okurken [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın çıkmasıyla beraber eğitimini yarıda kesip 4 yıldan fazla süre [Kafkas Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi)nde subay olarak görev yaptı. [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndükten sonra bir müddet ticaret ile uğraştıktan sonra eğitimini tamamlamak için Paris'e gitti. [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te önce [Saint-Barbe Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saint-Barbe_Lisesi), sonra [Buffon Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buffon_Lisesi)ne gitti ve burada lise eğitimini tamamladı. [Grenoble Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grenoble_Alpleri_%C3%9Cniversitesi) Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra doktorasını [Paris Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_%C3%9Cniversitesi) Hukuk Fakültesinde tamamladı. Daha sonra Paris Edebiyat Fakültesi felsefe bölümü ile Paris Siyasi İlimler Merkezinde de eğitim gördü. Ayrıca [Lahey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahey) Devletler Hukuku Akademisinin derslerine devam edip buradan da mezun oldu. 1930'da Türkiye döndükten sonra bir süre Milli Eğitim Bakanlığında çalıştı ve 1932'de [İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi_Hukuk_Fak%C3%BCltesi)nde anayasa profesörlüğüne getirildi. Burada 28 yıl görev yaptı. Bu arada [Hatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay)'ın bağımsızlığa kavuşmasından sonra 1937'de [Hatay Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatay_Devleti)'nin anayasasını hazırladı. 1939 yılında [ordinaryüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ordinary%C3%BCs) [profesör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Profes%C3%B6r) unvanını aldı. O sıralarda sosyalist-komünist görüşlere sahip bir asistanı olup 1960'lı yıllarda [Türkiye İşçi Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_%C4%B0%C5%9F%C3%A7i_Partisi_%281961%29) Genel Başkanı olan [Mehmet Ali Aybar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Ali_Aybar), hocası Başgil hakkında şunları söylemiştir: *Bilgili, karşıt görüşlere tahammüllü bir hocaydı. Durkheim okulundandı. Tarih, sosyoloji, derslerinde büyük yer tutardı. Savaştan sonra Avrupa'da demokrasiye karşı çıkan sistemleri, bu arada Sovyet rejimini ayrıntılı biçimde anlatırdı derslerinde. Marksizm-Leninizm okutulurdu. Pratik kurları bana bırakmıştı. Öğrencilerle 'ameli' çalışmalar yapardık. Demokrasi, faşizm, Marksizm-Leninizm üzerine... Öteki kürsülerin çoğunda asistanların görevi hocayla derse girmekten ibaretti. Alman hocalara çevirmenlik yaparlardı.*[^1] 1947'de sık sık özgürlükçü fikirler içeren makalelerinin yayınlandığı liberal-demokrat eğilimli [''Vatan'' gazetesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vatan_%28gazete%2C_1940%29)nin sahibi ve başyazarı [Ahmet Emin Yalman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Emin_Yalman) ile birlikte "Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti"nin kurulmasına önderlik edip Nisan 1950'de dini hak ve özgürlüklerin savunulması konusunda Ahmet Emin Yalman'la görüş ayrılığı nedeniyle istifa edinceye dek derneğin başkanlığını yürüttü.[^2] Derneğin gayri resmi yayın organı konumunda olan *Vatan* gazetesinin yanı sıra, derneğin resmi yayın organı olarak Kasım 1948 - Eylül 1949 arasında 11 sayı çıkabilen, Ali Fuad Başgil'in sahibi olduğu *Hür Fikirler* adlı 'aylık fikir mecmuası'nda özgürlükçü fikirleri savunan yazıları yayınlandı.[^3] 1950'lerde akademik çalışmalarının yanı sıra çeşitli uluslararası kongrelerde Türkiye'yi temsil etti.[^4] 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden sonra [Millî Birlik Komitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Birlik_Komitesi) tarafından [Demokrat Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demokrat_Parti_%281946%29) ile yakın ilişkileri olduğu için "sakıncalı" bulunarak çeşitli üniversitelerden uzaklaştırılan [147'ler](https://turkipedia.org/tr/wiki/147%27ler) listesinde yer aldı. Bir yıl sonra 147'lerin tekrar üniversiteye dönmelerine imkan sağlayan özel kanun çıkarmasına rağmen bunu kabul etmedi, 1961'de emekli oldu. ![Ali Fuad Başgil'in Karacaahmet Mezarlığı'ndaki kabri, İstanbul](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Ali_Fuad_Ba%C5%9Fgil_Grave_%288%29.jpg/1280px-Ali_Fuad_Ba%C5%9Fgil_Grave_%288%29.jpg) *Ali Fuad Başgil'in Karacaahmet Mezarlığı'ndaki kabri, İstanbul (Zafer, CC-BY-SA-4.0)* Ekim 1961 seçimlerinde Adalet Partisi (AP) listesinden bağımsız [Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun) Senatörü seçildi. [Cumhurbaşkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1)na adaylığını koyması emekli [Orgeneral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orgeneral) [Cemal Gürsel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_G%C3%BCrsel)'in cumhurbaşkanlığında ısrar eden askeri kesimden gelen yoğun tepkilerle karşılaştı. Olası bir darbeyi önlemek için, seçimlere katılan [CHP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_Halk_Partisi), [AP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adalet_Partisi_%281961-1981%29), [CKMP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet%C3%A7i_K%C3%B6yl%C3%BC_Millet_Partisi) ve [YTP](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_T%C3%BCrkiye_Partisi) partilerinin liderleri 24 Ekim 1961 tarihinde Cemal Gürsel ve askerler tarafından hazırlanan koşulları içeren [protokolü](https://turkipedia.org/tr/wiki/21_Ekim_Protokol%C3%BC) imzaladılar.[^5] Aynı gece Başgil, [Fahri Özdilek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahri_%C3%96zdilek) ve [Sıtkı Ulay](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1tk%C4%B1_Ulay) tarafından götürüldüğü Başbakanlıkta bazı [Millî Birlik Komitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Birlik_Komitesi) üyesi subaylarca eğer Cumhurbaşkanlığına aday olursa "hayatınızı garanti edemeyiz" denilerek uyarıldıktan sonra[^6] Cumhurbaşkanlığı adaylığından çekildi ve Cumhuriyet Senatosu üyeliğinden de istifa ederek yurt dışına çıktı.[^7] Bunu izleyen yıllarda [Cenevre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenevre) Üniversitesinde ders verdi, aynı üniversitede [Türk Dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dili) ve [Türk Tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Tarihi) kürsülerine başkanlık yaptı. 1965'te Türkiye'ye dönen Prof. Ali Fuad Başgil, Adalet Partisinin tek başına hükûmet kurmasına imkan veren %52 oy oranıyla kazandığı [1965 seçimlerinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/1965_T%C3%BCrkiye_genel_se%C3%A7imleri) AP İstanbul milletvekili seçildi, anayasa komisyonu başkanlığı yaptı. 17 Nisan 1967 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki evinde [kalp krizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalp_krizi) geçirerek öldü. Kabri, [Karacaahmet Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacaahmet_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nda, Çiçekçi Camisi karşısındadır. ## Hatırası - 2005 yılında Çarşamba Anadolu Lisesi Ali Fuad Başgil'in adıyla kurulmuştur. - 2007 yılında [Ali Fuat Başgil Sosyal Bilimler Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kocaeli_Ali_Fuat_Ba%C5%9Fgil_Sosyal_Bilimler_Lisesi), kendisinin adıyla kurulmuştur. - 2009 yılında Çarşamba'da yapılan köprü Ali Fuad Başgil Adıyla hizmete açılmıştır. - 2012 yılında Çarşamba'da Hukuk Fakültesi ve İletişim Fakültesi Kampüsü Ali Fuad Başgil adıyla kurulmuştur ve aynı şehirde bir mahalleye de adı verilmiştir. - Habipler-Topkapı tramvay hattı bölgesinde Ali Fuad Başgil isminde durak vardır. - Çarşamba Belediyesi, Ali Fuad Başgil adına sempozyumlar düzenlemektedir. ## Eserleri6 - 1939: *La Vie Juridique des Peuples* (Belçika) - 1938: *Klasik Ferdî Hak ve Hürriyetler Nazariyesi ve Muasır Devletçilik Sistemi* - 1940: *Esas Teşkilat Hukuku Dersleri* (3 cilt) - 1940: *Türkiye İş Hukuku* - 1944: *Vatandaşın Türkiye Büyük Millet Meclisine Müracaat Hakkı* - 1947: *Hukukun Ana Müessese ve Meseleleri* - 1948: *Cihan Sulhu ve İnsan Hakları* - 1948: *Türkçe Meselesi* - 1948: *Vatandaş Hürriyeti ve Bunun Teminatı* - 1949: *Demokrasi ve Hürriyet* - 1949: [*Gençlerle Başbaşa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gen%C3%A7lerle_Ba%C5%9Fba%C5%9Fa) - 1954: *Din ve Laiklik* - 1960: *Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Korunması ve Anayasamızın Eksiklikleri* (2 cilt) - 1963: *27 Mayıs İhtilâli ve Sebepleri* ## Konuyla ilgili yayınlar - [Cavit Şadi Pehlivanoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cavit_%C5%9Eadi_Pehlivano%C4%9Flu) Ord. Prof. Ali Fuad Başgil Sempozyumları Konuşması, 2011 (Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, Ord. Prof. Ali Fuad Başgil Bildiriler Kitabı, s. 19, Çarşamba Belediyesi Kültür Yayınları, No: 1, Samsun, 2011) - M. Kürşad Birinci, [Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti](https://www.liberte.com.tr/hur-fikirleri-yayma-cemiyeti) , Aralık 2018, Liberte yayınları. - [Hür Fikirler: Aylık Fikir Mecmuası](https://www.liberte.com.tr/hur-fikirler-dergisi-karton-kapak) , Aralık 2018, Liberte yayınları. [^1]: Mehmet Ali Aybar anlatıyor: Bitmeyen Koşu, Uğur Mumcu, Cumhuriyet gazetesi, 9 Mart 1986, s. 6. [^2]: Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti. Liberte yayınları, Aralık 2018, s. 41-88. [^3]: Hür Fikirler. Liberte yayınları, Aralık 2018. [^4]: Haksızlıklar Karşısında Susmayan Âlim: Ord. Prof. Ali Fuad Başgil, s. 31, 63-70. [^5]: 32.Gün Arşivi. 32. Gün Arşivi, 10 Mart 2017. [^6]: 32.Gün Arşivi. 32. Gün Arşivi, 10 Mart 2017. [^7]: 'Siz dayatma görmemişsiniz Akşam Gazetesi Engin Ardıç köşe yazısı'. 11 Nisan 2007.