# Ali İhsan Sâbis > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C4%B0hsan_S%C3%A2bis > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ali İhsan Sâbis, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ali_%C4%B0hsan_S%C3%A2bis (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/AISabis.jpg) * (NA, public-domain)* - **Doğum tarihi:** 1882 - **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** İstanbul, Türkiye - **Mezaryeri:** Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul - **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu, (1902-1919); Türkiye, (1923-1932) - **Hizmet yılları:** 1902-1922 - **Rütbesi:** Mirliva - **Komuta ettikleri:** 1. Tümen Genel Karargahı, 2. Ordu Kurmay Başkanı, 13. Kolordu (vekil), Üçüncü Ordu Genel İhtiyat, 11. Kolordu (vekil), 1. Seferi Kuvvetleri, 9. Kolordu, 13. Kolordu, 4. Kolordu, 6. Ordu; 1. Ordu - **Savaşları:** Balkan Savaşları; I. Dünya Savaşı; Kurtuluş Savaşı - **Sonraki işi:** TBMM Afyonkarahisar Milletvekili **Ali İhsan Sâbis** (1882, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) - 9 Aralık 1957, İstanbul), [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) asker ve siyasetçidir. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [Kafkasya Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi) ve [Irak Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi)'nin, [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [Batı Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Bat%C4%B1_Cephesi)'nin komutanlarındandır. *Sâbis* soyadını, [Irak Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi)'nde *Sâbis Mevkiinde* [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ordusuna karşı savaşta gösterdiği başarılar nedeniyle almıştır. I. Dünya Savaşı sonrasında İngilizlerce tutuklanmasının ardından ilk [Malta sürgünleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta_s%C3%BCrg%C3%BCnleri) arasında yer almış, dönüşünde ve [Büyük Taarruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Taarruz) öncesine kadar Batı Cephesi 1. Ordu komutanlığını yürütmüş [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) askeri ve siyaset adamı. 1930 ve 40'larda [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanlar) yanlısı fikirleri savunmuş ve bundan dolayı mahkûm olmuştur. 1954'te ise [Demokrat Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demokrat_Parti_%281946%29)'den [9. Dönem](https://turkipedia.org/tr/wiki/TBMM_9._d%C3%B6nem_milletvekilleri_listesi) [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar) milletvekili seçildi. ## Hayatı ### İlk yılları 20 Ağustos 1882 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da, [Cihangir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cihangir%2C_Beyo%C4%9Flu) semtinde doğdu. Babası Kolağası (önyüzbaşı) Cemal Bey, annesi Seher Hanım'dır. Her ikisi de İstanbulludur. İlk mektebi ve [Beşiktaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fikta%C5%9F) Askerî [Rüştiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%BC%C5%9Ftiye)sini bitirdikten sonra 1895 yılında Halıcıoğlu'ndaki Topçu Mektebi idadisine (leyli-yatılı) olara girdi. 1901'de ve 1904'te birincilikle mezun oldu. Topçu Mektebi Harbiyesi'nden (Kara Harp Okulu) 1901'de Sahra Topçu Mülazımı Sânisi (teğmen) olarak birincilikle mezun oldu. Daha sonra 1901-1904 yılları arasında Pangaltı Erkanı Harbiye'sinde tahsilini ikmal ederek 1904'te Erkanı harp yüzbaşısı oldu. ### I. Dünya Savaşı ![Ali İhsan Paşa, 13. Kolordu kumandanı iken kurmayları ile birlikte, Hemedan.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Die_Kaukasusfront._Grosser_Bilderatlas_des_Weltkrieges%2C_Bruckmann._1.jpg/1280px-Die_Kaukasusfront._Grosser_Bilderatlas_des_Weltkrieges%2C_Bruckmann._1.jpg) *Ali İhsan Paşa, 13. Kolordu kumandanı iken kurmayları ile birlikte, Hemedan. (Bruckmann, F., public-domain)* I. Dünya Savaşı'nda kolordu ve ordu komutanı olarak [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak) cephelerinde bulundu. 1916'da [Kut'ül Ammare Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BBt%27%C3%BCl-Am%C3%A2re_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) sırasında Sâbis mevkiinde karşı saldırıya geçen [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) ordusuna karşı zafer kazandı. 1914'te [Tortum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tortum)'da yerel başarılarla başlayan komutanlığına, [Sarıkamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F), [Dilman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilman) ve [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'da devam etti. 9., 4. ve 13. Kolordu kumandanlıklarında bulundu. 1917'de Mirliva rütbesini aldı. 2 Nisan 1918'de [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)ın harabe halinde getirip terk ettiği [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'ı [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) komitacılardan geri aldı. [Nuri Killigil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Killigil) Paşa komutasındaki [Kafkas İslam Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_%C4%B0slam_Ordusu)'nun [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) seferinde görev aldı ve 8 Haziran 1918'de [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'i ele geçirdi. 1918'de [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki [Şehriban](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehriban) mevkiinde [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) kuvvetleri karşısında geri çekildi ve kolordusunu kurtarmayı başardı. Aynı yılın eylül ayında [Halil Kut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Kut) Paşa yerine 6. Ordu kumandanlığına getirildi. 30 Ekim 1918'de [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi) imzalandığında [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) ve çevresi henüz Ali İhsan Paşa komutasındaki Türk birliklerinin idaresindeydi. İngiliz General Marshall'ın, ateşkesten sonra Musul ve [Zaho](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zaho)'daki sivil [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan)lar'ın topluca öldürüldüğünü iddia etmesiyle İngilizler, Türk birliklerinin Musul'u terk etmesini istediler. Ali İhsan Paşa, bu isteği önce reddetti ancak İstanbul Hükûmeti'nden gelen talimat doğrultusunda [Nusaybin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nusaybin)'e çekilerek Musul'u İngiliz işgaline bıraktı.[^1] ### Malta Sürgünü ![Musul Askerî dairesinin önünde Ali İhsan Paşa, Sir Alexander Cophe, Gelald Leachman ve diğer askerî temsilcileri gösteren fotoğraf, 2 Kasım 1918.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/2_November_1918_Northern_Iraq.png) *Musul Askerî dairesinin önünde Ali İhsan Paşa, Sir Alexander Cophe, Gelald Leachman ve diğer askerî temsilcileri gösteren fotoğraf, 2 Kasım 1918. (public-domain)* Savaştan sonra İngiliz Yüksek Komiserliği'nin talebi üzerine 23 Şubat 1919'da [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya)'da tutuklanarak ilk [Malta sürgünleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta_s%C3%BCrg%C3%BCnleri)nden olmuştur. Kendisine yöneltilen suçlamalar Van, Musul ve Urmiye'de Hristiyan katliamlarını bilfiil yönetmek ve Kut'ül Ammare Kuşatması sonrası ele geçirilen İngiliz savaş esirlerini öldürtmekti. İngilizler tarafından düzenlenen dosyasına göre Ali İhsan Paşa 1915 Nisan'ında [Dilman Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilman_Muharebesi) ertesinde Van'daki Ermeniler'in öldürülmesi, haziran ayında [Urmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urmiye)'de Hakkâri'den kaçmış olan 3300 [Nasturi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nest%C3%BBr%C3%AElik) ile 700 [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler)'nin topluca katledilmesi, temmuzda [Urmiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urmiye)'de [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar) misyonuna sığınan 620 köylünün öldürülmesi, 18 Eylül'de aralarında [Amerikalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerikal%C4%B1lar) gazeteci John Nooshy'nin bulunduğu 20 hasta ve yaralının hastaneden çıkarılarak öldürülmesi, aynı ay Musul'da 270 sivil Ermeni'nin öldürülmesi olaylarının faili idi.[^2] Ancak savaş suçluları mahkemesi gerçekleşmediği için bu suçlamalar kanıtlanmadı. Ali İhsan Paşa, Haziran 1921'de diğer [Malta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta) tutukluları ile birlikte salıverildi. Bazı kaynaklarda ise Malta'dan kaçtığı belirtilmektedir.[^3] ### Kurtuluş Savaşı'nda ![1. Ordu Komutanı Mirliva Ali İhsan Paşa, Türk Ordusu Başkomutanı Müşîr Gazi Mustafa Kemal Paşa'yı tren garında karşılarken. Çay, 1922.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a1/Mustafa_Kemal_%26_Ali_Ihsan.jpg) *1. Ordu Komutanı Mirliva Ali İhsan Paşa, Türk Ordusu Başkomutanı Müşîr Gazi Mustafa Kemal Paşa'yı tren garında karşılarken. Çay, 1922. (NA, public-domain)* Dönüşünde 27 Eylül 1921 tarihi itibarıyla [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'na katıldı ve [mirliva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mirliva) rütbesiyle Batı Cephesi 1. Ordu komutanlığına atandı. [Moskova Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281921%29) ile [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum) ve [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'ın [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)'ne terk edilmesine karşı çıktığından ve [Ali Fuat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Fuat_Cebesoy)'nın yerine Batı Cephesi komutanlığına atanan [İsmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC)'nın kıdem olarak kendisinden daha altta olmasına rağmen cephe komutanı olması, Ali İhsan Paşa'nın İsmet Paşa komutası altına girmek istememesi, üstüne üstlük ordu içinde [İsmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) ve [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) aleyhine propaganda yürütmesi üzerine Büyük Taarruz öncesi 21 Haziran 1922 tarihinde Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından ordu komutanlığı görevinden alındı ve TBMM tarafından emekliye sevk edildi.[^4][^5] ### Soyadını alması Soyadı kanunu çıkınca [Irak Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Cephesi)'nde İngilizler'e karşı kazandığı [Sâbis muharebelerinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2bis_Muharebesi) dolayı **Sâbis** soyadını aldı.[^6] ### Turancılık ülküsü [II. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) yıllarında, gazetelere askerlik konusunda yazılar yazıyor ve genellikle [Alman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazi_Almanyas%C4%B1) ordularının ilerleyişini alkışlıyordu. [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) savaşın sonuna doğru Almanya'nın karşısında yer alınca, tenkit yazılarıyla yetinmeyerek, başta Cumhurbaşkanı [İsmet İnönü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) olmak üzere devlet ve hükûmet erkânına, suçlayıcı imzasız mektuplar göndermeye başladı. Böylelikle 1922'de emekliye ayrılmasında önemli rolü oynayan, o zamanın Batı Cephesi komutanı İnönü'den dolaylı intikam almış oluyordu. Olayın tespitinden sonra, 24 Şubat 1944'te tutuklandı ve 10 Şubat 1947'de de [sıkıyönetim](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1k%C4%B1y%C3%B6netim) mahkemesince 15 ay ağır hapis cezasına çarptırıldı. 1950 yılında [Demokrat Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demokrat_Parti_%281946%29) iktidara geldikten sonra çıkartılan af kanunu ile siyasi haklarına kavuştu. 1950-54'te [Demokrat Parti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demokrat_Parti_%281946%29) listesinden [Afyonkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afyonkarahisar) milletvekili seçilerek 9. Dönem [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) üyesi oldu. 9 Aralık 1957'de 75 yaşında öldü.[^7] ## Eserleri - Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 1 - Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 2 ISBN 975-551-067-2 - Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 3 - İstiklal Harbi ve Gizli Cihetleri Harp Hatıralarım Cilt 5 ISBN 975-551-084-2 - Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 4 - Harp Hatıralarım Birinci Cihan Harbi 2. Cilt ISBN 975-551-067-2 - Harp Hatıralarım Birinci Dünya Harbi 1. Cilt - Harp Hatıralarım Birinci Dünya Harbi 4. Cilt ISBN 975-551-043-5 - Harp Hatıralarım İstiklâl Harbi ve Gizli Cihetleri 5. Cilt ISBN 975-551-084-2 - Harp Hatıralarım İstiklâl Harbi ve Gizli Cihetleri 6. Cilt ISBN 975-551-085-0 - İstiklal Harbi ve Gizli Cihetleri Harp Hatıralarım Cilt 6 ISBN 975-551-085-0 - Balkan Harbinde Neden Münhezim Olduk (BDK - MİL - ÖZEGE; 1637 - TBTK; 5598); E. \[Ali İhsan Sabis\]; 1329, 96 S.; Kitaphane-i İslam ve Askeri, İstanbul; Kitabhane-i İntibah, Aded: 9; \[DİL: Osmanlıca\]; \[ALFABE: Arap\]; \[AK213/O\] ## Ayrıca bakınız - [Musul Sorunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul_Sorunu) ## Dış bağlantılar - [Türk Yaşam web sitesi](http://www.turkyasam.com/showthread.php?t=127596) - [Biyografi.net web sitesi](http://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=1820) [^1]: Musul'u böyle kaybettik. Radikal. [^2]: Malta Belgeleri: İngiltere Dışişleri Bakanlığı 'Türk Savaş Suçluları' Dosyası, Belge Y. 2007. [^3]: Özakman, Turgut, Şu Çılgın Türkler, Ankara, 2005 [^4]: Özakman, Turgut, Şu Çılgın Türkler, Ankara, 2005 [^5]: Akın, Rıdvan, Türk Syasal Tarihi, İstanbul 2010 [^6]: ZEKERİYA TÜRKMEN, "SÂBİS, Ali İhsan", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/sabis-ali-ihsan (13.08.2024). > [^7]: Kim Kimdir web sitesi