# Akyün

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Aky%C3%BCn
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Akyün, https://tr.wikipedia.org/wiki/Aky%C3%BCn (CC-BY-SA-4.0)

- **Ülke:** Kırgızistan
- **Link:** https://ich.unesco.org/en/RL/art-of-akyns-kyrgyz-epic-tellers-00065
- **ID:** 00065
- **Yıl:** 2008
- **Oturum:** 3.

**Akyün** ([Kazakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak%C3%A7a): **ақын**, [Kırgızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca): **акын**, okunuşu \[**ɑˈqɯn**\]; her ikisi de **aqın** veya **اقىن** olarak yazılır), [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) ve [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) kültürlerinde [doğaçlama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fa%C3%A7lama) [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair) ve [şarkıcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eark%C4%B1_s%C3%B6yleme)lardır. Akyünler, destan anlatıcıları veya şarkı söyleyen [jirov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jirov)lar veya [manasçı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manas%C3%A7%C4%B1)lardan farklıdır.

Aytis veya [aytış](https://turkipedia.org/tr/wiki/At%C4%B1%C5%9Fma) olarak bilinen şarkı yarışmalarında akyünler, genellikle bir [dombra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dombra) ([Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar) arasında) veya bir [komuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kopuz) ([Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) arasında) eşliğinde, şarkı benzeri bir söylem biçiminde doğaçlama yaparlar. [Sovyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) öncesi [Orta Asya'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) [göçebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7ebelik) yaşam tarzı ve kırsal nüfusun çoğunluğunun [okuma yazma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okuryazarl%C4%B1k) bilmemesi bağlamında akyünler, halkın düşünce ve duygularını ifade etme, toplumsal sorunları açığa çıkarma ve kahramanları yüceltme açısından önemli bir rol oynamışlardır. Sovyet döneminde repertuarlarına [Lenin'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir_Lenin) öven şarkılar da dahil edilmiştir.[^1]

## Kazak akyünleri

Ünlü tarihi Kazak akyünleri arasında şunlar yer alır:

- Zhanak Kambaruluy (1760–1857)
- Makhambet Otemisuly (1804–1846)
- Suyunbai Aronuly (1815–1898)
- Shernyz Zharylgasov (1817–1881)
- Birzhan-Sal Khodgulov (1834–1897)
- Ziaus Baizhanov (1835–1929)
- Akan Sery Corramsauluy (1843–1913)
- Zhambyl Zhabayuly (1846–1945)
- Gaziz Firesoll (ö. 1930)
- Kenen Azerbaev (1884–1976)
- Aktan Kereiuly

Akyünler genellikle doğaçlama yaparlar, topluma ait herhangi bir olayda veya ulusal bayramlarda duruma göre şiir söylerler. Bayramlarda genellikle bir tür akyün yarışması düzenlenir. Bu yarışmalarda, eğlenceli bir şekilde, sırayla şiirsel biçimde birbirleriyle atışırlar ([aytış](https://turkipedia.org/tr/wiki/At%C4%B1%C5%9Fma)) veya herhangi bir temayı seçerek şiir söylerler. Bazı durumlarda ise yetkililer, özellikle mülkiyet gücü veya siyasetçiler söz konusu olduğunda, [Aytış'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/At%C4%B1%C5%9Fma) sansür uygulamaya çalışmaktadır[^2].

Göçebe yaşam tarzı ve Akyün sanatının doğaçlama olması, geçmişte eserlerin yazılı olarak kaydedilmesine ve korunmasına izin vermemiştir. Bu nedenle Akyünlerin eserlerinin çoğu kaybolmuştur.

## Kırgız akyünleri

Ünlü tarihi Kırgız akyünleri arasında şunlar yer alır:

- Qalygul
- [Arstanbek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arslanbek_Sultanbekov)
- Soltonbay
- Toqtogul Satılganov
- Togolok Moldo
- Qylychty
- Naymanbay
- Qalmyrza
- Eshmanbet
- Beknazar

## Literatür

- Nurmakhan, Zhanash: *Kazaktyn 5000 Akyn-zhyrauy*. Almaty 2008. ISBN 9965-742-70-7 (Kazakça)

## Ayrıca bakınız

- [Kazak müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan_m%C3%BCzi%C4%9Fi)
- [Kırgız müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan_M%C3%BCzi%C4%9Fi)

[^1]: Vinogradov, V.. The Akyns Sing of Lenin. 1970, s. 77-91. <https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S031660820000050X/type/journal_article>
[^2]: Не только на словах. Peter Lang Verlag, 30 Kasım 2022. <http://dx.doi.org/10.3726/b20223>