# Aktağlık

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Akta%C4%9Fl%C4%B1k
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Aktağlık, https://tr.wikipedia.org/wiki/Akta%C4%9Fl%C4%B1k (CC-BY-SA-4.0)

![Afakiyye önderi Afak Hoca türbesi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e7/Afaq_Khoja_Mausoleum_in_Kashgar%2C_11_October_2005.jpg)
*Afakiyye önderi Afak Hoca türbesi (Colegota, CC-BY-SA-2.5-ES)*

![Xibei San Ma bayrağı (önce Aktağlık (Afakiyye)'ın ve bugün Ningxia'nin sembolü)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Triangular_Red_Flag_with_White_Crescent.svg/1280px-Triangular_Red_Flag_with_White_Crescent.svg.png)
*Xibei San Ma bayrağı (önce Aktağlık (Afakiyye)'ın ve bugün Ningxia'nin sembolü) (CC-BY-SA-3.0)*

**Aktağlık** (ya da **Afakiyye**, [Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca): افَكِيّء, [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 白山派; *báishānpài*; anlamı: Akdağ hizbi), [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'da [Nakşibendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) tarikatının bir kolu.

[Ahmet Kazani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_K%C3%A2s%C3%A2n%C3%AE)'nin ilk hanımından olan en büyük oğlu Hoca Kalan Muhammed Emin'in (*Muhammad Amīn* veya *Ishān-i Kalān* tanılır.) oğlu [Hoca Yusuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Yusuf) (Khoja Yūsuf, ? - 1652/[53](https://turkipedia.org/tr/wiki/1952)) [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'a gelmiş ve onun destekçilere Aktag (Akdağ) denilmiş ve [Kaşgar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar)'da güçlüydüler. Hoca Yusuf'un oğlu [Afak Hoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afak_Hoca)'nın (sonra *Hoca Hidāyat Allāh* denilmiş), adından *Afakiyye* denilmiştir. [Nakşibendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) tarikatının iki önemli kolundan biri olan *Afakiyye* [Qinghay](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87inghay) ve [Kansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu)'da yaşayan [Salarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salarlar) ve [Huiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huiler)'in çok önemli katkıları olmuştur.[^1]

[Afak Hoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afak_Hoca), Karatağ'ın destekçisi olan [Yarkent Hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [İsmail Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Han) tarafından kovulunca [Keşmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9Fmir) yoluyla [Tibet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibet)'e kaçmış ve orada [5. Dalay Lama](https://turkipedia.org/tr/wiki/5._Dalay_Lama) (*Ngawang Lobsang Gyatso*)'dan yardım istemiştir.[^2] Dalay Lama çocukluğunda yanına gelip Budist eğitimini görmüş olan [Cungar İmparatoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cungar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Galdan Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galdan_Han) (1644 - 1697)'a mektubu göndererek Afak Hoca'ya destek etmesini istemiştir. 1678'de Galdan Han, 12.000 kişilik Cungar ordusunu Afak Hoca'ya vermiş ve İsmail Han ve ailesini esir alarak [İli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_%28il%29)'ye götürüp hapisetmiştir.

### Aktağlık önderleri

- Ahmet Kazani unvanı *Hazrat-i-Makhdum-i-A'zam*, (1461/2 - 1541/2).
- Muhammed Emin (*Muhammad Amīn*) unvanı *Ishān-i Kalān*, (1520 - 1597/8).
- Muhammed Yusuf (1591/2 - 1653).
- [Afak Hoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afak_Hoca) *Khwāja Hidāyat Allāh* unvanı Hazrat Apak (? - 1694).
- Han Khwājam Yahya (1694 - 1696)
- Hasan Bugra Han (*Hasan Bughra Khán*) (? - 1725).
- Ahmad (~ 1713), Yahya'nın oğlu.
- Kılıç Burhan ad-Din unvanı *Büyük Khwāja* (? - 1759).
- Khwāja Jahan Yahya unvanı *Küçük Khwāja* (? - 1779).
- Qasim, Baha al-Din, Abd al-Khaliq, Muhammad Amin unvanı Samsaq (1755 - 1809), Burhan ad-Din'nin oğulları
- Muhammad Yusuf (? - 1835), Jahangir (1790-1828) ve Baha ad-Din (1793 - 1825), Samsaq'ın oğulları
- "Yedi Hocalar" bunlar:
- Katta Tore (1815 - 1869), Yichik Han ve Abd Allah, Muhammad Yusuf'un oğulları
- Hakim ve Hashim Han, Katta Hanın oğulları
- Buzrug Han, Jahangir'in oğlu
- Vali Han (1825 - 1865) ve Evliya (*Awliya*), Baha ad-Din'nin oğulları
- Tavakkul (*Tawakkul*), bir teyze çocuğu

## Ayrıca bakınız

- [Karatağlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karata%C4%9Fl%C4%B1k)

[^1]: Encyclopedia Iranica <http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f6/v1f6a091.html>
[^2]: Grousset, Empire of the Steppes, sayfa 527