# Aksu (il)
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu_(il)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Aksu (il), https://tr.wikipedia.org/wiki/Aksu_%28il%29 (CC-BY-SA-4.0)
*Aksu ilinin Sincan Uygur Özerk Bölgesideki konumu (sarı) (Croquant, CC-BY-3.0)*
- **Diğer ad:** ئاقسۇ ۋىلايىتى
- **Yerli ad:** 阿克苏地区
- **Altbölüm türü:** Ülke; Vilayet
- **Altbölüm adı:** Çin; Sincan Uygur Özerk Bölgesi
- **LatNS:** N
- **LongEW:** E
- **Km2 yüzölçümü:** 132.500
- **Nüfus as of:** 2003
- **Toplam nüfus:** 2.535.000
- **Nüfus dipnotu:** 2015 Census
- **Nüfus metro:** 386.379
- **Posta kodu türü:** Posta kodu
- **Posta kodu:** 843000
- **Alan kodu:** 0997
**Aksu İli** ([Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca): (*K̡ona Yeziq*) **ئاقسۇ ۋىلايىتى**, *Aqsu Wilayiti*, (*Yengi Yeziq*) *Ak̡su Vilayiti*, [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 阿克苏地区/阿克蘇地區; [Pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): Ākèsū Dìqū), [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'in [Sincan Uygur Özerk Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi)nin orta-batısında, bir ildir. [Aksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu_%28%C5%9Fehir%29) başşehridir.
## İdari bölümler
Aksu İli'ndeki şehir ve beldeler:
- [Aksu (şehir)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu_%28%C5%9Fehir%29) - 阿克苏市 *Ākèsū Shì* ;
- [Onsu İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Onsu_%C4%B0l%C3%A7esi) - 温宿县 *Wēnsù Xiàn* ;
- [Kuçar İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C3%A7ar_%C4%B0l%C3%A7esi) - 库车县 *Kùchē Xiàn* ;
- [Şayar İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eayar_%C4%B0l%C3%A7esi) - 沙雅县 *Shāyǎ Xiàn* ;
- [Toksu İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toksu_%C4%B0l%C3%A7esi) - 新和县 *Xīnhé Xiàn* ;
- [Bay İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bay_%C4%B0l%C3%A7esi) - 拜城县 *Bàichéng Xiàn* ;
- [Uçturfan İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C3%A7turfan_il%C3%A7esi) - 乌什县 *Wūshí Xiàn* ;
- [Avat İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avat_%C4%B0l%C3%A7esi) - 阿瓦提县 *Āwǎtí Xiàn* ;
- [Kelpin İlçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelpin_%C4%B0l%C3%A7esi) - 柯坪县 *Kēpíng Xiàn*.
## Etnik yapısı
Nüfusunun %80'sini Uygurlar ve % 18'ni Han Çinlileri oluşturur. Aksu İlinde yaşayan 2015 yılı sayımına göre etnik gruplar;2015 Census
## Tarihi
[Usun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Usunlar)lar, güneyde [Tarım Havzası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_Havzas%C4%B1)'ında yaşayan diğer İnsanlarla sınırdılar.[^1] [Tanrı Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanr%C4%B1_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nın kuzeyi, [Karaşahr](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C5%9Fehir), [Kuça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C3%A7ar_%C4%B0l%C3%A7esi), Aksu ve [Uçturfan](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C3%A7turfan_il%C3%A7esi) Usunlara aitti.\蘇北海 (Beihai Su): 漢代烏孫居地考 (Wusunlar Han hanedanlığı zamanında). In: '#Historical geography of shiyuh*, 1, Ürümqi: Universität Xinjiang 1988\*
Erken [Han Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_Hanedan%C4%B1)ndan (milattan önce 125 ile milattan sonra 23 yıllarında) [Tang Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) (618-907 milattan sonra) arasında, Aksu *Kumo* (姑墨, gūmò) isminde tanınırdı. O [İpek Yolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0pek_Yolu)'nun kuzey güzergâhı üzerinde en önemli durak yeri, [Taklamakan Çölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taklamakan_%C3%87%C3%B6l%C3%BC)'nün kuzey kenarında [Kuçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C3%A7ar_%C4%B0l%C3%A7esi) ile [Kaşgar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C5%9Fgar) arasında [Tarım Havzası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_Havzas%C4%B1)ndadır. Budist [Sanskrit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sanskrit) içinde, Aksu *Bharuka* biliniyordu.[^2][^3] Eski Han Hanedanı boyunca, Gumo bir "Krallık" (*guo*) diye adlandırılırdı, 4.500 ev halkı ve 24.500 birey (fert, kişi), 4.500 silah taşıyan yetenekli insanları kapsıyordu. Bakır, Demir ve Orpiment üretildiği söylenirdi.[^4]
[Xuanzang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Xuan_Zang) (Çince: 玄奘; pinyin: Xuán Zàng; Wade-Giles: Hsüan-tsang) Erken Tang döneminden tanınmış bir Çinli Budist rahip, bilgin, gezgin ve çevirmen, 629 yılında bu krallığı ziyaret eder ve ondan *Baluka* diye bahseder. O, bu krallıkta birkaç düzine Sarvastivada (Budist bir erken okulu) Budist manastırı ve 1000 üzerinde rahipin olduğu kayıt eder. [Xuanzang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Xuan_Zang) krallığın doğudan batıya 600 *li*,[^5] ve kuzeyden güneye 300 *li* büyüklükte olduğunu, Onun başkentinin 6 *li* çapında olduğunu söyler ve şöyle aktarır;
" *yerli ürünleri, iklimi, insanların gelenek, görenek, adet, alışkanlık, töre, örf ve adetleri, yazı dili ve yasaları Kuci (*[Kuçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C3%A7ar_%C4%B0l%C3%A7esi)*) gibi aynı olup ama konuşma dili biraz farklıdır.* " O ince pamuktan ve kenevirden yapılma kumaşın komşu ülkelerden alındığını fark eder.[^6]
7., 8. ve erken 9. yüzyıllarda, bütün bölge kontrolü Çin [Tang Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1), Turfan imparatorluğu ve [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1); sık sık yarışılan bu şehirlerin kontrolü sık sık el değiştirmiştir.
## Ekonomi
1953 yılında [Sincan Üretim ve İnşaat Kolordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_%C3%9Cretim_ve_%C4%B0n%C5%9Faat_Kolordusu) (**XPCC** [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): basit 新疆生产建设兵团; geleneksel 新疆生產建設兵團; [Pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): *Xīnjiāng Shēngchǎn Jiànshè Bīngtuán*), denilen birinci tarımsal bölümü kurulmuştur ve [Aksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu_%28%C5%9Fehir%29)'dan yönetilir.
XPCC 1954 yılında [Mao Zedong](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mao_Zedong) emiri altındaki Wáng Zhèn (王震) tarafından kurulmuştur.[^7]
Aksu ilinin Ekonomisi %57,4'nü Tarım ürünleri ve %14,6'sını Endüstri ürünleri kapsar. Tarım ürünlerinden en önemlisi pamuktur, bunun yanında pancar, pirinç, mısır, buğday, kavun, meyvelerden elma, ceviz, üzüm, armut önemli ürünlerdir, ayrıca [İpek böceği](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0pek_b%C3%B6ce%C4%9Fi) yetiştirilir. Endüstri ürünleri dokumacılık, çimento ve kimyasal maddelerden oluşur.
Aksu İlinde 1,97 milyar hektar ekilebilir alan, 5308,5 hektar doğal yeşillik, toplam 1.094 hektar Orman alanları vardır. *Karakul* Koyunları ile ün salmıştır.
Aksu bölgesi, yer altı maden kaynakları bakımından çok zengindir, 79 çeşit maden bulunmuştur. Bunlar Boksit, Fluorit, [Antimon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antimon), Fosfat-kayaları, Aluminyumoksit, Bakır, Demir, Çinko, Manganez, Kadmiyum, Magnezyum'dur.
## Dış bağlantılar
- [Panoramio'da Aksu'dan Fotograflar](https://web.archive.org/web/20140119111506/http://www.panoramio.com/map/#lt=41.17&ln=80.27&z=6)
[^1]: Han Shu - Das Westliche Gebiet: 姑墨國……北與烏孫接；龜茲國……北與烏孫接；焉耆國……北與烏孫接；捐毒國……北與烏孫接；溫宿國……北至烏孫赤穀六百一十裏
[^2]: Notes to the translation from the Hou Hanshu by John E. Hill
[^3]: Bailey, H. W. (1985): Indo-Scythian Studies being Khotanese Texts Volume VII. Cambridge University Press. 1985.
[^4]: Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N. 1979. China in Central Asia: The Early Stage 125 B.C. – A.D. 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty, p. 162. E. J. Brill, Leiden
[^5]: (里, lǐ) eski Çin uzunluk ölçü birimi, bir li ~ 500 metredir.
[^6]: Li, Rongxi. Translator. 1996. The Great Tang Dynasty Record of the Western Regions. Numata Center for Buddhist Translation and Research. Berkeley, California.
[^7]: Asia Sentinel - The Conqueror of China’s Wild West