# Ahmet Refik Altınay > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Refik_Alt%C4%B1nay > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ahmet Refik Altınay, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Refik_Alt%C4%B1nay (CC-BY-SA-4.0) ![Ahmet Refik](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Ahmet_Refik_Alt%C4%B1nay.jpg) *Ahmet Refik (Şehbal Mecmuası, public-domain)* **Ahmet Refik Altınay** (1881, [Beşiktaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fikta%C5%9F) - 10 Ekim 1937), Türk tarihçi, yazar, şair, [Darülfünun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2r%C3%BClf%C3%BCn%C3%BBn) tarih müderrisi ve yüzbaşı. Tarih öğretmenliğindeki tecrübesini; gazete ve dergilerde yayınladığı araştırma dizileri ve tarihi hikâyeler yoluyla daha geniş kitlelere tarihi okutma ve sevdirmek için kullanmış bir yazardır. “*Tarihi sevdiren adam*” sıfatıyla anılır.[^1] Çalışmaları ağırlıklı olarak [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) üzerinedir. ![Ahmet Refik](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/AhmetRefik.jpg) *Ahmet Refik (Ahmet Refik - Two committees. Two Massacres. Published 1919., public-domain)* ## Hayatı 1880 veya 1881 yılının Şubat ayında İstanbul'da, Beşiktaş'ın Valideçeşme semtinde dünyaya geldi.[^2] Babası, [Sultan Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)’in vekilharcı Ürgüplü Ahmed Ağa'dır. İlk öğrenimini Vişnezade Sıbyan Mektebi’nde, orta öğrenimini Beşiktaş Askeri Rüştiyesi ve [Kuleli Askeri İdadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuleli_Asker%C3%AE_Lisesi)'nde gördü. 1898 yılında [Harp Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)'ndan piyade birincisi olarak mezun oldu. Küçük yaşta teğmen çıktığı için kıtaya gönderilmeyip öğretmen sınıfında bırakıldı. Toptaşı ve Soğukçeşme Askeri Ortaokullarında 4 yıl süre ile coğrafya öğretmenliği yaptı. 1902 yılında Harp Okuluna [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) öğretmeni, 1908 yılında ise tarih öğretmeni oldu. ### Gazetecilik hayatı Öğretmenlik tecrübesini zaman içinde daha geniş kitlelere hitap etme ve okumayı sevdirme isteğine dönüştüren Ahmet Refik Bey,[^3] bazı gazete ve mecmualarda ilk yazılarını yayınlamaya öğretmenlik yaptığı yıllarda başladı. İlk yazılarının konusu ilk İslam kahramanları ve dini savaşlar idi[^4] [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)’in ilanına kadar "*İrtika*", "*Malumat*", "*Hazine-i Fünun*", "*Mecmua-i Ebuzziya* gibi dergilerde makaleler yayımladı;[^5] [Tercüman-ı Hakikat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terc%C3%BCm%C3%A2n-%C4%B1_Hak%C3%AEkat) ve [Millet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Millet) gazetelerinde başyazarlık yaptı. Meşrutiyet'in ilanından sonra [*İkdam*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kdam), *Peyam* ve *Millet* gibi gazetelerde yazılarını yayımladı. İkdam'da günlük olarak tefrika ettiği yazıları onun “*müverrih*” olarak tanınmasında etkili oldu.[^6] ### Askeri hayatı 1909 yılında tarihi araştırmalar için bir heyetle birlikte [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'ya gitti. Paris Hazine-i Evrakı'nı bu gezi sayesinde yakında tanıma imkânı buldu ve bilgisini, Osmanlı Hazine-i Evrakı'nı tanımak için kullandı.[^7] Yine bu gezide tarih anlayışını etkileyen kimi Fransız tarihçilerle tanıştı.[^8] 1909 yılında Erkan-ı Harp Yayın Şubesinde görevlendirildi ve "*Askeri Mecmua*"'yı yönetti. Dergide, Osmanlı savaşları ve askerliğine dair yazılar yazdı. Aynı yıl, o zamanki adı “*Tarihi Osmani Encümeni*”’ olan Türk Tarih Encümeni’ne üye seçildi. *Tarihi Osmani Encümeni Mecmuası*’nda bilimsel çalışmalarını yayımlarken altı ciltlik “*Büyük Tarihi Umumi*”’yi yayımladı; İkdam’da “*Geçmiş Asırlarda Osmanlı Hayatı*” adlı dizi ile tefrika ettiği yazılarını da kitaplaştırdı. 1912 yılında [Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nda Askeri Sansür Müfettişi oldu. 1913 yılında gözleri bozuk olduğu için yüzbaşı iken emekliye ayrıldı; serbest çalışmaya başladı. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) nedeniyle orduya çağrılana değin öğretmenlik ve gazetecilik yaptı. ### I. Dünya Savaşı yılları I. Dünya Savaşı’nda ordunun isteği ile Türkiye-Rusya ilişkilerine dair yazılar yazan Ahmet Refik Bey, [Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)’yı ihanetle suçlayan bir yazısı nedeniyle “*arpa saman memuriyeti*” gibi bir görevle Anadolu’ya görevlendirilerek cezalandırıldı. Bu görevi sırasında [Nevşehirli Damat İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nev%C5%9Fehirli_D%C3%A2mad_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) hakkında incelemelerde bulundu.[^9] 1915 yılında Eskişehir’e Askeri Sevk Komisyonu Başkanı olarak atandığında Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna ilişkin araştırmalar yaptı. Hastalığı nedeniyle kısa süre sonra yeniden İstanbul’a döndü. Hazine-i Evrak’ta çalışarak eski İstanbul yaşantısına dair belgeler derledi. Bu belgeler “*Asr-ı Hicriler*” adlı kitapta toplandı. Savaşın sonlarında [Ermeni kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) Raporu için [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)’dan gelen bir [gazeteci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazeteci) heyete Doğu Anadolu gezisinde eşlik etti. Trabzon, Kars, Ardahan Artvin, Batum, Erzincan ve Erzurum’u kapsayan bu geziyi *Kafkas Yollarında* adlı eserle dile getirdi.[^10] Ayrıca gezi sırasında tuttuğu notlar telgraflarla Osmanlı Devleti tarafından Avrupa’ya duyuruldu. Savaş sonunda ikinci kez emekli oldu. Savaş sonrasında [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’nun parçalanması karşısında [Türkçülük](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk)’ü benimsedi.[^11] [Köprülüzade Fuad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC), [Ziya Gökalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp) ve [Necmeddin Sadık Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necmettin_Sadak)’lerle birlikte [İttihat ve Terakki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)’nin resmi sözcülüğünü üstlenen “*Yeni Mecmua*”’da çalıştı. Vatanın dünyanın merkezi sayılması düşüncesini esas aldı. ### Darülfünun müderrisliği 1918 yılında İstanbul Darülfünun Osmanlı Tarihi Öğretmenliğine, 1919 yılında *Türkiye Tarihi Müderrisliği*ne atandı. Bir yandan da Osmanlı Hazine-i Evrak’ında çalışmaya başladı. Bu arada [Demirbaş Şarl](https://turkipedia.org/tr/wiki/XII._Karl) ile ilgili bir çalışması nedeniyle [İsveç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sve%C3%A7) hükûmeti tarafından ödüllendirildi[^12] Mütareke döneminde (1919-1922) “*Darülfünun-u Osmaniye Nizamnamesi*”’nin oluşturulmasına katkıda bulundu.1919-1920 öğretim yılında uygulanmaya başlayan nizamname gereği okutulan “*Osmanlı tarihi*” dersini üstlendi. Mütareke döneminde siyasetle de ilgilenen Ahmet Refik, [Hürriyet ve İtilaf Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrriyet_ve_%C4%B0tilaf_F%C4%B1rkas%C4%B1)’na katıldı; [Veliaht Abdülmecit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid) ile yakınlık kurdu[^13] ### Cumhuriyet dönemi Ahmet Refik Bey, 1925 yılında Türk-Bulgar ilişkileri hakkındaki çalışmaları nedeniyle Bulgar hükûmeti tarafından ödüllendirildi.[^14] O yıl, Türk Tarih Encümeni’nde [Abdurrahman Şeref Bey’in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_%C5%9Eeref) ölümü üzerine boşalan başkanlık görevini üstlendi ancak, aynı yıl içinde görevi [Fuat Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)’ye bıraktı.[^15] Yine 1925’te, [Milli Mücadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) döneminde faaliyet gösteren “*Tarikat-ı Salahiyye*” adlı bir örgütle ilişkisi olduğu iddiasıyla tutuklanıp [Ankara İstiklâl Mahkemesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_%C4%B0stikl%C3%A2l_Mahkemesi)'de [Distolcular Davası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Distolcular_Davas%C4%B1)'nda yargılandı. Savunmasında duygusal bir konuşma yaparak cemiyetle ilişkisini kesinlikle reddetti ve beraat etti.[^16] 1930'lu yıllarda devlet başkanı [Mustafa Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'in teşviki ile başlayan “*yeni tarih anlayışı*”na adapte olamamış; dönemin tarih çalışmalarında aktif olarak yer almamıştır. Özellikle Orta Asya, Güneş Dil Teorisi gibi akımlar onun için tersti.[^17] 1931’de İstanbul Belediyesi ile [Surp Agop Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pangalt%C4%B1_Ermeni_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) arasındaki davada bilirkişi olarak atandı. Elmadağ-Harbiye arasındaki arazinin Ermeniler’in değil, Sultan Beyazit Veli Vakfı'nın mülkü olduğunu tarihi belgelerle kanıtlaması nedeniyle belediye tarafından kendisine [Büyükada](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCkada)’da bir ev hediye edildi.[^18] 1932 yılında [I. Tarih Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tarih_Kongresi)'ne katıldı. "*Türk Tarihinin Anahatları*” adlı çalışmanın yazı kurulunda yer aldı. 1933 yılında üniversite öğretmenliğinden kadro dışı bırakıldı. Kurumun dışında bırakılmasından ötürü derin bir kırıklık yaşadı. Ölümüne değin resmi bir görev almadı. ### Son yılları Hayatının son yıllarını Büyükada’da sefalet içinde geçirdi. Değerli kütüphanesini parça parça sattı. Uzun bir hastalığın ardından 10 Ekim 1937 tarihinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da [Haydarpaşa Numune Hastanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haydarpa%C5%9Fa_Numune_Hastanesi)’nde 56 yaşında iken zatürreden vefat etti. Mezarı [Büyükada](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCkada)'da Tepeköy Mezarlığı'ndadır. ## Eserleri ![Kadıköy Göztepe mahallesinde adına ithafen verilen sokağın tabelası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Ahmet_Refik_St.%2C_Kad%C4%B1k%C3%B6y.jpg/1280px-Ahmet_Refik_St.%2C_Kad%C4%B1k%C3%B6y.jpg) *Kadıköy Göztepe mahallesinde adına ithafen verilen sokağın tabelası (Adem, CC-BY-4.0)* Hayatı boyunca dünya tarihinden çocuk kitaplarına kadar geniş bir sahada eser üretti. Kitaplarının sayısı 150’yi geçer.[^19] Geçmiş Asırlarda Türk Hayatı" başlığı altında yayınladığı "*Bizans Karşısında Türkler*", "*Sokullu*", "*Cem Sultan*", "*Âlimler ve Sanatkârlar*", "*Kadınlar Saltanatı*", "*Felaket Seneleri*" ve "*Lale Devri*" en ünlü eserleridir. Tarihçiliğinin yanı sıra edebiyata da ilgi göstermiş, 1932'de “*Gönül*” adlı bir şiir kitabı yayınlamıştır. [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) nefesleri şeklinde yazdığı birçok güftesi bestelenmiştir.[^20] - Gazevat-ı Celile-i Peygamberi, Mahmud Bey Matbaası, İstanbul, 1908. - Bizans İmparatoriçeleri, Teshil-i Tıbaat Matbaası, 1915 - Tarihte Osmanlı Neferi, Matbaa-i Askeriye, İstanbul, 1915. - İki Komite İki Kıtal, Matbaa-i Orhaniyye, İstanbul, 1919. - Kadınlar Saltanatı (1094-1058), Orhaniye Matbaası, İstanbul, 1923. - Sokollu, Kütüphane-i Hilmi, 1924. - Mimar Sinan, Devlet Matbaası, 1929. - Viyana Önünde Türkler, Muallim Ahmet Halit Kitaphanesi, İstanbul, 1931. - Eski İstanbul, Kanaat Kütüphanesi, İstanbul, 1931. - Osmanlı Devrinde Türk Madenleri, Devlet Matbaası, İstanbul, 1931. - Türkler ve Kraliçe Elizabet, Matbaacılık ve Neşriyat, İstanbul, 1932 - Küçüklere Tarih Dersi, İstanbul, 1917/1918. - Kafkas Yollarında [^1]: İbrahim Caner Türk, Osmanlı Son Dönem Tarihçi-Eğitimcisi Ahmet Refik (Altınay) ve Tarih Eğitimi, History studies, Cilt 3, Sayı 3 Kasım 2011. [^2]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^3]: İbrahim Caner Türk, Osmanlı Son Dönem Tarihçi-Eğitimcisi Ahmet Refik (Altınay) ve Tarih Eğitimi, History studies, Cilt 3, Sayı 3 Kasım 2011. [^4]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^5]: Timaş Yayınları web sitesi, Erişim tarihi:06.01.2012. [^6]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^7]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^8]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^9]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^10]: Ermeni Sorunu Üzerine-II (Batı Dünyası, Belge ve Arşivler), Remzi Koçöz. [^11]: İbrahim Caner Türk, Osmanlı Son Dönem Tarihçi-Eğitimcisi Ahmet Refik (Altınay) ve Tarih Eğitimi, History studies, Cilt 3, Sayı 3 Kasım 2011. [^12]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^13]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^14]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^15]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^16]: Tunaya, Tarık Zafer. Türk Devrimine Karşı İdeolojik Bir Muhalefet Girişimi: "Tarikat-ı Salâhiyye Cemiyeti ve Eylemleri. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 1984. [^17]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^18]: Tamar Nalcı, Emre Can Dağlıoğlu, Bir Gasp Hikayesi, Bianet İletişim Ağı, 27 Ağustos 2011. [^19]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006. [^20]: Oğuz Aydoğan, Ahmet Refik Altınay, Hayatı ve Sanat Tarihi Çalışmaları, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2006.