# Ahmed el-Gazzâlî

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_el-Gazz%C3%A2l%C3%AE
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ahmed el-Gazzâlî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmed_el-Gazz%C3%A2l%C3%AE (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%B4_%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%2C_%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B4%D1%83%D1%8E%D1%89%D0%B8%D0%B9_%D1%81_%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BC.jpg)
* (Farīd al-Kātib (scribe), CC0-1.0)*

- **Doğum adı:** Mecdüddîn Ebü’l-Fütûh Ahmed bin Muhammed el-Gazzâlî
- **Doğum tarihi:** 1061
- **Doğum yeri:** Tus, Büyük Selçuklu İmparatorluğu
- **Ölüm tarihi:** 1126
- **Ölüm yeri:** Kazvin, Büyük Selçuklu İmparatorluğu
- **Akrabalar:** Gazzâlî (kardeşi)

**Ahmed el-Gazzâlî**, [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) Müslüman [mutasavvıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f), yazar, vaiz ve [Bağdat Nizamiye Medresesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nizamiye_medresesi) başıydı.[^1] İslam tarihinde en çok aşk ve aşkın anlamı hakkındaki fikirleriyle tanınır,[^2] bu fikirler esas olarak *Sevânihu’l-uşşâk* adlı kitapta ifade edilmiştir.

Tanınmış ilahiyatçı, hukukçu ve sufi [Gazzâlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazz%C3%A2l%C3%AE)'nin küçük kardeşi olan Ahmed Gazzâlî, [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan)'da, [Tus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tus%2C_%C4%B0ran) yakınlarındaki bir köyde dünyaya geldi. Burada öncelikle fıkıh eğitimi aldı. Genç yaşta tasavvufa yöneldi ve önce [Ebû Bekir en-Nessâc](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eb%C3%BB_Bekir_en-Ness%C3%A2c)'ın ardından [Ebu Ali Farmedi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu_Ali_Farmedi)'nin öğrencisi oldu. 1095 yılına gelindiğinde tasavvufu iyice öğrenmişti ve kardeşi [Ebu Hamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazz%C3%A2l%C3%AE), kendisinin yerine Bağdat'taki Nizamiye'de ders vermesini ve yokluğu süresince sorumluluğu üstlenmesini istedi.

Ahmed Gazzali'nin, aşk fikri üzerine kurulu düşüncesi, Fars İslami sufi edebiyatının, özellikle de aşkı yücelten şiirlerin gelişiminde derin bir iz bırakmıştır. [Attar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fer%C3%AEd%C3%BCddin_Att%C3%A2r), [Saʿdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sad%C3%AE-i_%C5%9E%C3%AEr%C3%A2z%C3%AE), [Irakî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahredd%C3%AEn-i_Ir%C3%A2k%C3%AE) ve [Hafız](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2f%C4%B1z-%C4%B1_%C5%9Eir%C3%A2z%C3%AE) gibi daha sonraki şairlerin kullandığı birçok [mazmun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mazmun) onun eserlerine, özellikle de *Sevânih* adlı eserine kadar uzanmaktadır.

Selefleri arasında en çok [Hallac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hall%C3%A2c-%C4%B1_Mans%C3%BBr)'tan etkilenmiş ve onun aşk fikrini kendi düşüncesinin temeli yapmıştır. Yaratılmış tüm güzelliklerin ilahi güzelliğin bir yansıması olduğuna dair inancı da Hallac'a dayalı veya [neoplatonik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_Platonculuk) kökenliydi. Ahmed Gazzali, Tanrı'nın hem mutlak güzellik hem de tüm doğaüstü güzelliklerin aşığı olduğunu, bu nedenle herhangi bir güzellik nesnesine tapınmanın ilahi bir sevgi eylemine katılmak anlamına geldiğini savunmuştur. Bu nedenle, genç ve güzel yüzlere bakma uygulaması olan nazar-bāzī veya şahid-bāzī ortaya çıktı ve bu uygulamasıyla ünlendi.

## Eserleri

- *Sevâniḥu’l-uşşâḳ*
- *Lübâbü’l-İḥyâ*
- *Bevâriḳu’l-ilmâ*
- *et-Tecrîd fî tercemeti’t-tevḥîd*
- *eẕ-Ẕahîre fî ʿilmi’l-baṣîre*
- *Sırru’l-esrâr teşkîlü’l-envâr*
- *Ḥavâṣṣü’t-tevḥîd*

[^1]: Nasrollah Pourjavady, "ḠAZĀLĪ, MAJD-AL-DĪN Abu’l-Fotūḥ AḤMAD b. Moḥammad b. Moḥammad b. Aḥmad" in Encyclopedia Iranica. accessed 2012. <http://www.iranicaonline.org/articles/gazalimajd-al-din-abul-fotuhahmad->
[^2]: E.B.Lumbard, Joseph. Ahmad al Ghazali Remembrance and the Metaphysics of Love. SunnyPress, 2016, s. 3.