Ahmed Tosun Paşa

Ahmed Tosun Paşa, Kavalalı Tosun Paşa ya da kısaca Tosun Paşa (Osmanlıca: طوسون پاشا, Arapça: طوسون باشا; d. 1794 – ö. 1816), Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır.

Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın oğlu, İbrahim Paşa'nın kardeşidir. İbrahim Paşa'dan sonra Mısır valisi olan Abbas Hilmi Paşa'nın babasıdır.

Hayatı

1794'te doğdu. 1812'de vezir rütbesi ile Cidde ve Habeş valisi oldu. 1813'te Vehhabi isyanını bastırmak için babası Mehmed Ali Paşa tarafından bir ordu ile Hicaz'a gönderildi. Tosun Paşa'nın emri altında Fransızların yetiştirdiği etkin bir piyade ordusu bulunuyordu. Tosun Paşa önce Cidde'ye girdi. Sevk ettiği kuvvetlerle Mekke'yi isyancılardan aldı (1813). Vehhabilerden temizlediği Hicaz'ı yeniden güvenli bir hale getirdi. Tosun Paşa'nın bu başarısı İstanbul'da büyük bir sevinç yarattı. Bu seferden hemen sonra veba hastalığına yakalanarak ölmüştür (1816).

Vehhabi ayaklanmasının 1813 yılında bastırılmasının etkileri edebiyatta da görülür. Âşık Esrâri'nin Vehhâbi Destanı adlı eserinde Ahmed Tosun Paşa övgüyle yer alır.

Edebiyata Yansıması

Vehhabi ayaklanmasının 1813 yılında bastırılmasının etkileri edebiyatta da görülür. Hicazın Vehhabilerden alınması üzerine Âşık Esrâri tarafından kaleme alınan Vehhâbi Destanı (Destan-ı Vehhâbi) adlı eserde Ahmed Tosun Paşa övgüyle yer alır. Âşık, olayın ekseninin Vehhabilerin isyanı olmasına rağmen olayı bir tarihçi gibi anlatmaz; sık sık olaya ilişkin düşüncelerini sıralar. Bu destan, tarihi bir olayın edebiyata yansıması açısından önemlidir.^{[1]Prof. Dr. Erman ARTUN, Ortak Türk - Mısır Halk Kültürü Ürünlerinin Araştırılması Üzerine Görüşler.}

Destan-ı Vehhâbi (9. kıta):

Tosun Paşa Yalısı

İzmir'in Çeşme ilçesinde bulunan tarihi binanın, kesin olmamakla birlikte, yakalandığı bir hastalık sonrası ılıcalarda tedavi olmak için Ahmed Tosun Paşa tarafından yaptırıldığı düşünülüyor. Tosun Paşa Yalısı, Sabancı Holding tarafından aslına sadık kalınarak restore edilmiş ve Nars Ilıca adı altında butik otele (boutique hotel) dönüştürülmüştür.^{[2]Vatan Gazetesi : Tosun Paşa Yalısı Sabancı Ortaklığıyla Butik Otel Oldu.}^{[3]Tosun Paşa Yalısı’nın Hikayesi!.} Süveyş'ten Avrupa'ya uzanan ilgi çekici bir dekorasyona sahip bulunan tarihi otele Ahmed Tosun Paşa tarafından yaptırılan bir çeşme ve küçük bir hamam değer katıyor.

Mehmet Ali Paşa Camii

En küçük oğlu Ahmed Tosun Paşa'nın 1816 yılında ölümü üzerine babası Kavalalı Mehmet Ali Paşa tarafından anısına 1830 yılında Kahire Mehmet Ali Paşa Camii yaptırılmaya başlanmış ve inşaat Abbas Hilmi Paşa döneminde 1848 yılında tamamlanmıştır.

Ayrıca bakınız

Popüler kültürdeki yeri

Yavuz Turgul'un senaryosuna çekilen Kartal Tibet'in 1976 yapımı Tosun Paşa adlı güldürü filmindeki Tosun Paşa karakteri Ahmed Tosun Paşa'dan esinlenmedir.^{[4]www.imdb.com :Tosun Paşa.} Tosun Paşa isimli Türk sinema filminde başrolde Kemal Sunal Tosun Paşa'nın yerine geçen bir yanaşmayı canlandırırken, gerçek Ahmed Tosun Paşa'yı Oktar Durukan canlandırmıştır.

Konuyla ilgili yayınlar

Yusuf İskender Gözüberk (2006), Arşiv Vesikaları Işığında İlk Vehhabî Devleti, Marmara Üniversitesi, yüksek lisans tezi, İstanbul, 2006