Ahmed Avni Paşa

Mirliva Ahmed Avni Paşa, Ahmed Lortkipanidze^{[1]აჰმედ ავნი ფაშა. nplg.gov.ge.} ya da Seryâver Avni Paşa (1878, Batum – Şubat 1934, Cünye), Bahriye Nâzırlığı ve VI. Mehmed’in başyâverliğini yapmış Gürcü asıllı Osmanlı askeri ve devlet adamıdır.

Gürcü asıllı Şâhinbaşoğlu ailesinin bir mensubu olarak 1878 yılında Batum’un bir sahil kasabası olan Çakvi'de doğdu.^{[1]აჰმედ ავნი ფაშა. nplg.gov.ge.[2]Öndeş, Osman. Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi. openaccess.marmara.edu.tr, 2014.[3]Öndeş, Osman. Vahdeddin'in Sırdaşı Avni Paşa Anlatıyor & Milli Mücadele ve Sürgün Yılları. Timaş Yayınları, 2012, s. 135.} Babası, Süleyman Faik Paşa, dedesi ise Şahinbaşzade Süleyman Paşa idi.^{[4]Şentürk, Hüseyin. Şehzade Paris’te kapı kapı sabun sattı. openaccess.marmara.edu.tr, 28 Temmuz 2000.} Ağabeyi de kendisi gibi bir devlet adamı olan Mutasarrıf İsmail Fevzi Paşa idi.^{[2]Öndeş, Osman. Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi. openaccess.marmara.edu.tr, 2014.} Avni Paşa, tek evliliğini Harbiye Nazırı Mareşal Gürcü Şakir Paşa’nın kızı Münire Hanım ile yaptı ve bu evlilikten altı çocuğu oldu. Avni Paşa ayrıca II. Abdülhamid’in eşi Bidar Kadın'ın annesi Şahika İffet Lortkipanidze ile akrabaydı.^{[5]Öndeş, Osman. Vahdeddin'in Sırdaşı Avni Paşa Anlatıyor & Milli Mücadele ve Sürgün Yılları. 2012.}

93 Harbi sonrası âilesiyle birlikte Batum'dan Trabzon'a göç etti. Trabzon Mülki ve Askeri Rüştiyesi ve daha sonra Kuleli Askerî Lisesi'nde eğitim gördü. Kara Harp Okulundan mezun oldu. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’na katıldı. 1915 senesinde oluşturulan Lazistan ve Havalisi Umum Kumandanlığı’na bağlı Gürcü Lejyonu’nun komutanlığını yaptı.^{[5]Öndeş, Osman. Vahdeddin'in Sırdaşı Avni Paşa Anlatıyor & Milli Mücadele ve Sürgün Yılları. 2012.} Son padişah VI. Mehmed’in başyâverliği görevi ile Bahriye Nâzırlığı görevlerini yürüttü. Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının Samsun yolculuğu öncesindeki hazırlıklarını organize etti.^{[6]Çetiner, Yılmaz. Son Padişah Vahdettin ile gurbette: Bahriye Nazırı Ahmed Paşa'nın kızı anlatıyor. openaccess.marmara.edu.tr, 25 Temmuz 2000.} Cumhuriyetin ilanından sonra 1924 yılında Yüzellilikler listesine dahil edilerek sürgüne gönderilmiştir. Lübnan’ın sahil kasabası Cünye’ye yerleşmiş ve Şubat 1934'teki ölümüne kadar burada yaşamıştır.^{[7]Vahdeddin’in Sırdaşı Avni Paşa Anlatıyor. Haberturk.com, 24 Ocak 2012.}

Hatıratı

Bir Osmanlı devlet adamı ve aynı zamanda Vahdettin'in seryâveri olan olan Avni Paşa, Türk Kurtuluş Savaşı ve Osmanlı hânedanının sürgündeki yaşamı gibi tarihi olaylara doğrudan tanıklık etmiştir. Paşa, işitmiş olduğu bu olaylara, yazdığı hatıratında yer vermiştir. Bu hatıralar içinde, Sultan Vahdettin'in sürgün yıllarında Avni Paşa’ya yazdırmaya başladığı fakat tamamlayamadığı anılar da bulunmaktadır. Nitekim paşanın hatıratındaki son dört paragraflık kısım, Sultan Vahdettin’in bizzat el yazısını içermektedir; bununla birlikte Avni Paşa’nın el yazısıyla Sultan Vahdettin’in dikte ettiği anılara da yer verilmektedir.^{[2]Öndeş, Osman. Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi. openaccess.marmara.edu.tr, 2014.}

Avni Paşa'nın yazı üslubunda Kurtuluş Savaşı'na olan katkılarına rağmen Yüzellilikler listesine dâhil edilmesinin kırgınlığı ve küskünlüğü görülmektedir. Avni Paşa'nın ailesi tarafından muhâfaza edilen anıları, yazıldıktan 90 yıl sonra Osman Öndeş tarafından 2012 yılında yayımlanmıştır.^{[8]Avni Paşa Anlatıyor. timas.com.tr.}