# Ahîzâde Abdülhalîm Efendi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C3%AEz%C3%A2de_Abd%C3%BClhal%C3%AEm_Efendi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ahîzâde Abdülhalîm Efendi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ah%C3%AEz%C3%A2de_Abd%C3%BClhal%C3%AEm_Efendi (CC-BY-SA-4.0) - **Doğum tarihi:** 1555 - **Doğum yeri:** İstanbul - **Ölüm tarihi:** 12 Haziran 1604 - **Ölüm yeri:** İstanbul - **Ölüm sebebi:** Karbonkül - **Milliyet:** Türk - **Vatandaşlık:** Osmanlı İmparatorluğu - **Meslek:** Kazasker, kadı, şair, hattat, müderris, tercüman - **Dönem:** 16. yüzyıl - **Din:** İslâm - **Çocuklar:** Ahîzâde Yahya Efendi, Ahîzâde Mahmud Sûzî Efendi - **Ebeveynler:** Ahîzâde Mehmed Efendi, Sadullah Sa'dî Çelebi'nin kızı - **Akrabalar:** Ahîzâde Hasan Efendi (kardeş), Ahîzâde Hüseyin Efendi (kardeş) **Ahîzâde Abdülhalîm Efendi,** veya [Divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1)ndaki [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)ıyla **Halîmî** (1555 - 12 Haziran 1604), [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)da yaşamış [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)lu bir [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [âlim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema)i. 1569 ve 1599 yıllarında [kazasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazasker)liği ve 1601'de Rumeli kazaskerliğinin yanı sıra [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa), [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne) ve [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) [kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1)sı; bir [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair), [hattat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattat), [müderris](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris), [tercüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terc%C3%BCman) ve yeni [lâle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale) türleri üretmiş [bitki ıslah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitki_%C4%B1slah%C4%B1)çısısıydı. ## Hayatı Miladî 1555 yılında (Hicrî 963 senesinin başında[^1]) İstanbul'da doğdu.[^2] Yetişme çağında devrinin en ünlü hocalarından[^3] özel dersler almıştır. Gençliğinde babasının [mutasarrıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasarr%C4%B1f) bulunması sebebiyle yaşadığı [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne) kazâsında; Taşlık medresesinde Kara Çelebizâde Hüsâmeddin Efendi, [Üç Şerefeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7_%C5%9Eerefeli_Cami) medresesinde Arapzâde Abdurraûf Efendi, [Sultân Bâyezîd](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid_K%C3%BClliyesi) medresesinde Hâcegizâde ve [Sultân Selîm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selimiye_Camii) medresesinde ise Sâlih Monla Efendi'nin gözde öğrencilerinden olmuştur.[^4] İstanbul'a döndükten sonra Mevlânâ Fuzaylü'l-Cemâlî'nin hizmetinde bulunmuş,[^5] Şeyhülislam [Ebuûsuûd Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi)'nin talebesi olmuştur.[^6] Yüksek medrese tahsilini dereceyle tamamlamasının ardından mülâzemetini ([icazet belgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0cazet), [diploma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diploma)) Şeyhülislam [Ebuûsuûd Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebussuud_Efendi)'den almıştır.[^7] Medrese eğitiminin yanı sıra, Hattat Şükrullah Halîfe'nin oğlu Hattat Pîr Mehmed Dede'den [Şeyh Hamdullah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Hamdullah)'ın Aklâm-ı Sitte üslûbunu[^8] ve özellikle de [hüsn-i hat](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsn-i_hat)tın [Sülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCl%C3%BCs) ve [Nesih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nesih) türlerini öğrenmiştir.[^9][^10] Abdülhâlim Efendi, kendi devrinin seçkin bir hattatı kabul edilmiştir.[^11] Mezuniyetinin akabinde sırasıyla Yeni İbrâhim Paşa (1574-76), [Kasım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kas%C4%B1m_Pa%C5%9Fa_Camii) (1579), Yeni Ali Paşa (1580), [Şah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Sultan_Camii_%28Ey%C3%BCpsultan%29) (1582), Hâseki Sultan (1583-84), [Sahn-ı Seman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sahn-%C4%B1_Seman_Medresesi) (1585-88), [Şehzade](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Camii) (1588-90) ve [Valide-i Atik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Valide_Camii) (1590-92) medreselerinde müderrislik yapmıştır.[^12] Müderrisliğin ardından ise kadılığa yükselmiş, 1591'de Bursa ve 1592'de Edirne [molla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla)sı olduktan[^13] sonra 15 Mart 1596'da[^14] İstanbul'a kadı olmuştur.[^15][^16] Temmuz 1597 ila Eylül 1598 ve Ekim 1599 ila Mart 1601 dönemlerinde[^17] Anadolu [kazasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazasker)liği yapması vesilesiyle [Dîvân-ı Hümâyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_H%C3%BCm%C3%A2yun) azası olmuş, Ağustos 1601'de protokol ve rütbe olarak daha da yükselmiş ve Mayıs 1603'te azledilene[^18] kadar Rumeli kazaskerliğinde bulunmuştur.[^19] Çiçek yetiştirmeye çok meraklı bir [bitki ıslah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitki_%C4%B1slah%C4%B1)çısısıydı, tohum üzerinde melezleme yaparak yeni [lâle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale) türleri meydana getirdiği bilinir.[^20] İcat ettiği tescil edilmiş lâleler ve tarifleri şöyledir:[^21] - **Hadenginâz** (mor fitilli, sisli). - **Dilrüba** (mor fitilli, koyu kahverengimsi sarı). - **Rif'atigülşen** (mor fitilli, mora yakın koyu leylâk renkli). - **Sûzenisîm** (mor fitilli, sisli beyaz). - **Feyzihalîm** (sarı fitilli, elmas tonlarında mavi renkli). - **Mâyeinâz** (sarı fitilli, açık gülpembe). - **Memduh** (mor fitilli, eflatuna çalan açık kızıl renkli). - **Mâyeiikbal** (mor fitilli, mora çalan koyu kırmızı renkli). Kazaskerliği sırasında hakkaniyet ve adaletiyle nam salmış, [Kâtip Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2tip_%C3%87elebi) tarafından sohbetinin zenginliği övülmüştür.[^22] 14 Haziran 1604 tarihinde, Miladî yıllara göre 48 ve Hicrî yıllara göre 50 yaşındayken,[^23] İstanbul'da şîr-i pençeden ([karbonkül](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Earbon)) hayatını kaybetmiştir. ## Başlıca Eserleri ![Kendi el yazısıyla "Şevâhidü’n-nübüvve" (Yalvaçlık Delilleri) tercümesinin ilk sayfası.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/H%C3%A2lim%C3%AE%27nin_%22%C5%9Eev%C3%A2hid%C3%BC%E2%80%99n-n%C3%BCb%C3%BCvve_Terc%C3%BCmesi%22_eserinin_ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7_sayfas%C4%B1_%28kendi_el_yaz%C4%B1s%C4%B1yla%29.jpg) *Kendi el yazısıyla "Şevâhidü’n-nübüvve" (Yalvaçlık Delilleri) tercümesinin ilk sayfası. (Ahîzâde Abdülhalîm Efendi, public-domain)* Yazılı eserleri arasında şunlar vardır: 1. *Taʿlîḳa ʿale’l-Hidâye ve bazı şürûḥihâ*[^24] 2. *Terceme-i Şevâhidü’n-nübüvve*: [Molla Câmî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla_C%C3%A2m%C3%AE)'nin [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)'in nebîlik delillerini anlattığı eserinin tercümesi.[^25] 3. *Muḫtaṣarü’d-Dürer ve’l-Ġurer*[^26] 4. *Hâşiye-i el-Eşbâh ve’n-neẓâʾir*[^27] 5. *Hâşiye-i Câmiʿu’l-fuṣûleyn*[^28] 6. *Hâşiye-i ed-Dürer ve’l-Ġurer ve Şerḥu’l-Miftâḥ*[^29] 7. [*Divanı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_%28edebiyat%29) 8. *Risâleleri* ## Ailesi Kazasker Ahîzâde Mehmed Efendi'nin büyük oğlu;[^30] müderris ve şair Ahîzâde Hasan Efendi (1559 - 1589)[^31] ile idam edilen ilk Osmanlı [şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam)ı [Ahîzâde Hüseyin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C3%AEz%C3%A2de_H%C3%BCseyin_Efendi)'nin ağabeyidir.[^32] Annesi vasıtasıyla büyükbabası ise ünlü şeyhülislâm [Sadullah Sa'dî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadullah_Sadi_Efendi) Çelebi'dir.[^33] Baba tarafından [II. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) ve oğlu [Şehzade Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehzade_Ahmed)'in öğretmeni Mu'allim-i Sultânî Hatîb Kıvâmeddîn Kâsım Efendi'nin (ö. Temmuz 1489)[^34] soyundan ve onun baba tarafı aracılığıyla da [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) sultanı [I. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) ile kayınpederi [Çaka Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aka_Bey)'in torunlarındandır. [^1]: Çelebi, Kâtip. Fezleke. Cilt: 1, s. 253. [^2]: Süreyyâ, Mehmed (1899). Sicill-i Osmânî. https://archive.org/stream/sicill-i.osmani_01/Sicill-i.Osmani_01_djvu.txt [^3]: Kılıç, Hilâl. "Şeyhülislam Ailelerinin Kültür ve Sanat Alanına Katkıları." Türk Dili ve Edebiyatı Yüksek Lisans Tezi, Aralık 2018, s. 20-21. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. [^4]: Ahmed Bâdî Efendi. "Riyâz-ı Belde-i Edirne." 20. Yüzyıla Kadar Osmanlı Edirne’si, s. 1197. https://dspace.trakya.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/trakya/1337/Riy%C3%A2z-%C4%B1%20Belde-i%20Edirne%20%202-1%20Cilt.pdf?sequence=1&isAllowed=y [^5]: Ahmed Bâdî Efendi. "Riyâz-ı Belde-i Edirne." 20. Yüzyıla Kadar Osmanlı Edirne’si, s. 1197. https://dspace.trakya.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/trakya/1337/Riy%C3%A2z-%C4%B1%20Belde-i%20Edirne%20%202-1%20Cilt.pdf?sequence=1&isAllowed=y [^6]: Ekrem Koçu, Reşad (1944). İstanbul Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 86. https://archive.org/details/istanbul-ansiklopedisi/istanbul%20Ansiklopedisi%2001/page/86/mode/2up?q=Ahiz%C3%A2de+Abd%C3%BClhalim [^7]: Ahmed Bâdî Efendi. "Riyâz-ı Belde-i Edirne." 20. Yüzyıla Kadar Osmanlı Edirne’si, s. 1197. https://dspace.trakya.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/trakya/1337/Riy%C3%A2z-%C4%B1%20Belde-i%20Edirne%20%202-1%20Cilt.pdf?sequence=1&isAllowed=y [^8]: Arşivlenmiş kopya. [^9]: "Halîmî, Ahîzâde Abdülhalim Efendi." Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halimi-ahizade-abdulhalim-efendi [^10]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^11]: Ekrem Koçu, Reşad (1944). İstanbul Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 86. https://archive.org/details/istanbul-ansiklopedisi/istanbul%20Ansiklopedisi%2001/page/86/mode/2up?q=Ahiz%C3%A2de+Abd%C3%BClhalim [^12]: Özcan, Abdülkadir. "Âhîzâde Abdülhalim Efendi." Üsküdarlı Meşhurlar Ansiklopedisi, I, s. 33. Üsküdar Belediyesi, İstanbul, 1.baskı, Ocak 2012. [^13]: Ekrem Koçu, Reşad (1944). İstanbul Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 86. https://archive.org/details/istanbul-ansiklopedisi/istanbul%20Ansiklopedisi%2001/page/86/mode/2up?q=Ahiz%C3%A2de+Abd%C3%BClhalim [^14]: Süreyyâ, Mehmed (1899). Sicill-i Osmânî. https://archive.org/stream/sicill-i.osmani_01/Sicill-i.Osmani_01_djvu.txt [^15]: Kılıç, Hilâl. "Şeyhülislam Ailelerinin Kültür ve Sanat Alanına Katkıları." Türk Dili ve Edebiyatı Yüksek Lisans Tezi, Aralık 2018, s. 20-21. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. [^16]: Bür, Işın (1965). "17. Asrın İlk Yarısında Payeli ve Bilfiil Anadolu ve Rumeli Kazaskerleri." Tarih Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. s. 12-15. http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/03680.pdf [^17]: Süreyyâ, Mehmed (1899). Sicill-i Osmânî. https://archive.org/stream/sicill-i.osmani_01/Sicill-i.Osmani_01_djvu.txt [^18]: Süreyyâ, Mehmed (1899). Sicill-i Osmânî. https://archive.org/stream/sicill-i.osmani_01/Sicill-i.Osmani_01_djvu.txt [^19]: Kılıç, Hilâl. "Şeyhülislam Ailelerinin Kültür ve Sanat Alanına Katkıları." Türk Dili ve Edebiyatı Yüksek Lisans Tezi, Aralık 2018, s. 20-21. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. [^20]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^21]: Ekrem Koçu, Reşad (1944). İstanbul Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 86. https://archive.org/details/istanbul-ansiklopedisi/istanbul%20Ansiklopedisi%2001/page/86/mode/2up?q=Ahiz%C3%A2de+Abd%C3%BClhalim [^22]: Ekrem Koçu, Reşad (1944). İstanbul Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 86. https://archive.org/details/istanbul-ansiklopedisi/istanbul%20Ansiklopedisi%2001/page/86/mode/2up?q=Ahiz%C3%A2de+Abd%C3%BClhalim [^23]: Süreyyâ, Mehmed (1899). Sicill-i Osmânî. https://archive.org/stream/sicill-i.osmani_01/Sicill-i.Osmani_01_djvu.txt [^24]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^25]: "Halîmî, Ahîzâde Abdülhalim Efendi." Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halimi-ahizade-abdulhalim-efendi [^26]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^27]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^28]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^29]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^30]: Özcan, Abdülkadir. "Âhîzâde Abdülhalim Efendi." Üsküdarlı Meşhurlar Ansiklopedisi, I, s. 33. Üsküdar Belediyesi, İstanbul, 1.baskı, Ocak 2012. [^31]: Kılıç, Hilâl. "Şeyhülislam Ailelerinin Kültür ve Sanat Alanına Katkıları." Türk Dili ve Edebiyatı Yüksek Lisans Tezi, Aralık 2018, s. 20-21. TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. [^32]: Güleç, Hasan. "Ahîzâde Abdülhalim Efendi." TDV İslâm Ansiklopedisi. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahizade-abdulhalim-efendi [^33]: "Halîmî, Ahîzâde Abdülhalim Efendi." Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/halimi-ahizade-abdulhalim-efendi [^34]: Yaşar, Abdizade Hüseyin Hüsameddin (2022). Amasya Tarihi. Kültür Yayınları.