# Afganistan Kızılbaşları > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan_K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9Flar%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Afganistan Kızılbaşları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Afganistan_K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9Flar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Mohammad_Naib_Sharif_in_Kabul.jpg/1280px-Mohammad_Naib_Sharif_in_Kabul.jpg) * (Lieutenant James Rattray, public-domain)* - **Bölgeler:** Kabul, Herat, Kandahar, Kuzey Afganistan - **Diller:** Darice - **Dinler:** Oniki İmamcı Şiilik - **İlgili gruplar:** Türk Halkları, Azeriler **Afgan Kızılbaşları,** ([Darice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Darice): *قزلباش‌های افغان*) Afganistan'da yaşayan bir [Türk etnik grubu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan%27daki_T%C3%BCrkler)dur. Afgan Kızılbaşları, çoğunluğu [Türkmenlerden](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri) oluşan militan bir grup olan [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F)ların torunlarıdır.[^1][^2][^3] Dilleri [Darice'dir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Darice).[^4][^5][^6] [Oniki İmamcı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sn%C3%A2a%C5%9Feriyye) [Şii İslam'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) takip ediyorlar.[^7] ## Yapıları Kızılbaşlar, 7 Türk kabilesi ve Kürtlerden ([Şamlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamlu), Rumlu, Ustaclu, Tekeli, [Afşar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_boyu), [Kaçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7arlar_%28halk%29), Zulkadir, [Baharlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baharl%C4%B1_oyma%C4%9F%C4%B1)) oluşan bir konfederasyondu.[^8][^9] Afgan Kızılbaşları çeşitli kabilelere mensuptur: Afşarlar, [Cevanşirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cevan%C5%9Fir-K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F), Muradhanlar[^10] ve ayrıca [Bayat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayat_boyu), [Şahseven](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahsevenler), [Ensarlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ansarl%C4%B1) ve Şahağa.[^11] Cevanşirler aslen [Şuşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eu%C5%9Fa)lıdır ve Afgan Kızılbaşlarının büyük kısmını oluştururlar.[^12] [Kabil'deki](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2bil) Afşar Bala mahallesi, Kabil ile [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat) arasındaki Nahagçi ve Tepe köyleri ise Afşarlarla bağlantılıdır. Herat çevresindeki Abşar ve Abşara köyleri de Afşarlarla ilişkilidir.[^13] Kabil'in Çindavol mahallesinde [Hazaralar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazaralar)la birlikte yaşayan çok sayıda Kızılbaş var. 19. yüzyılın sonlarına ait kaynaklarda Kızılbaşların Kabil, Herat, [Kandehar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandehar) ve [Afgan Türkistan'na](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_T%C3%BCrkistan) yayıldıklarından bahsedilmektedir.[^14] 1885'te kendi Türk dillerini korudukları ve aynı zamanda Farsçayı da iki dilli olarak bildikleri bildirildi.[^15] ## Tarih Kızılbaşların bir kısmı [Safevilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AE_Hanedan%C4%B1)[^16] ve [Afşarilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1) geride bıraktığı birliklerden gelmektedir. Diğerleri [Dürrani İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCrr%C3%A2n%C3%AEler) döneminde ülkeye geldi.[^17][^18] Afgan Kızılbaşları, tarihte hükûmette birçok önemli görevler üstlendi.[^19] Sir Mountstuart Elphinstone, 19. yüzyılın başlarında Kabil'deki Afgan Kızılbaşlarını, "[*Farsça*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)* ve kendi aralarında *[*Türkçe*](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) " konuşan *"bir *[*Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)* kolonisi* " olarak tanımlamıştı.[^20] Ayrıca *"aslında Farslaşmış Türkler"* olarak da tanımlanıyorlardı.[^21] Kızılbaşların Afgan hükûmetindeki büyük ve güçlü rolleri, iktidardaki Peştun kabileleri arasında memnuniyetsizliğe neden oldu ve [Birinci İngiliz-Afgan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0ngiliz-Afgan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Kızılbaşların İngilizlerin yanında yer almasının ardından bu durum daha da kötüleşti.[^22] Monarşinin kişisel hizmetkarları ve muhafızları arasında Kızılbaşlar çoğunluktaydı.[^23] İngiliz gezgin Alexander Byors, Kızılbaşların kralların kişisel muhafızları olduğunu ve devletin önde gelen güçlerinden biri olduğunu kaydetti.[^24] Y. Gankovsky, Dürrani İmparatorluğu'nun en yüksek mevkilerinde [Nadir Şah'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) yakın akrabalarının ve Avadh'ın eski Nevvablarının varlığından bahsetti. Avadh'ın Nevvabları, Kızılbaşlarla akraba olan [Karakoyunlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakoyunlular)ın torunlarıydı.[^25][^26] Kızılbaş memurlarının küçük erkek kardeşleri ve çocukları, [Herat'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat) kraliyet mahkemesinin temelini oluşturuyordu.[^27] Lahor Nizamı, Timur Şah Dürrani'nin şah olmasından önce 1757'de atandı. O dönemde ordusu Kızılbaşların yanı sıra yerel [Lahor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahor) Müslümanlarından da oluşuyordu.[^28] Kızılbaşlar bir noktada Kabil'in en zengin, en eğitimli ve en güçlü insanları olarak görülüyordu. Süvari birliklerinin ve topçu birliklerinin temelini oluşturdular. Ayrıca bazı Hint düzensiz süvari birimlerinde de bulundular. Bunların arasında tüccarlar, küçük ticaretle uğraşanlar, doktorlar, sekreterler ve diğer memurlar vardı.[^29] 1857 gibi erken bir tarihte Kızılbaşlar güçlerini korumayı başardılar ve Kabil hükûmetinde büyük bir gruba liderlik ettiler.[^30] Binbaşı Hastings'e göre 19. yüzyılın ikinci yarısında Kızılbaşların etkisi ve gücü hâlâ güçlüydü, ancak önceki döneme göre azalmıştı.[^31] Daha sonra Şii Müslüman olan Kızılbaşlar, kendilerini ve [Hazaralar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazaralar)ı "devlet düşmanı" ilan eden [Abdurrahman Han'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_Han) terör ve baskısına maruz kaldı. Çok daha sonra Afgan Kızılbaşları da [Taliban'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taliban) saldırılarının kurbanı olacaktı. Kızılbaşlar Abdurrahman Han'ın yönetimi sırasında güçlerinin çoğunu kaybetmiş, geri kalanını ise Taliban döneminde kaybetmişlerdir. Ancak 2001 yılında Taliban'ın devrilmesinden sonra ortaya çıkan [Afganistan İslam Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan_%C4%B0slam_Cumhuriyeti) döneminde de Kızılbaşları yüksek mevkilerde görmek mümkündü.[^32] [^1]: Terry Glavin. Come from the Shadows: The Long and Lonely Struggle for Peace in Afghanistan. — Douglas & McIntyre, 2011. — С. 62 [^2]: Afghanistan Foreign Policy and Government Guide. — С. 172. [^3]: Конституции государств Азии: в 3 т.. — Институт законодательства и сравнительного правоведения при Правительстве РФ: Норма, 2010. — Т. 2: Средняя Азия и Индостан. — С. 17. ISBN 978-5-91768-124-5, 978-5-91768-126-9. [^4]: КЫЗЫЛБА́ШИ. [^5]: Qizilbash in Afghanistan. [^6]: Rəsmi dövlət dilindən biri olması ilə əlaqədar bu dildən istifadə edirlər. [^7]: Qizilbash in Afghanistan. [^8]: Edward Balfour. Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial, Industrial and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures. — Vol.II, Third Edition. — 1885. — С. 190. [^9]: Afghanistan, Ethnic Groups. [^10]: Edward Balfour. Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial, Industrial and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures. — Vol.II, Third Edition. — 1885. — С. 190. [^11]: Qizilbash in Afghanistan. [^12]: Edward Balfour. Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial, Industrial and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures. — Vol.II, Third Edition. — 1885. — С. 190. [^13]: Adnan Menderes Kaya. Avsar Turkmenleri. — 2004. — С. 242. [^14]: Howard Hensman. The Afghan War, 1879–1880. — С. 408 [^15]: Edward Balfour. Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial, Industrial and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures. — Vol.II, Third Edition. — 1885. — С. 190. [^16]: Dupree, Louis. U.S. Library of Congress, Country Studies: Afghanistan. Oxford University Press, 1980, s. 331-332. [^17]: Noelle-Karimi, Christine. The Interaction Between State and Tribe in Nineteenth-century Afghanistan: The Reign of Amir Dost Muhammad Khan (1826–1863). University of California, Berkeley, 1995. [^18]: Noelle, Christine. State and Tribe in Nineteenth-Century Afghanistan: The Reign of Amir Dost Muhammad Khan (1826–1863). Routledge, 25 Haziran 2012. [^19]: Social Structure. — Ethnic Groups, page 104. // Afghanistan: A Country Study . Editors: Richard F. Nyrop, Donald M. Seekins. Baton Rouge: Claitor's Law Books and Publishing Division, 2001, 226 pages. [^20]: Mountstuart Elphinstone, An Account of the Kingdom of Caubul, pp. 320–321 [^21]: Henry Yule, "Hobson-Jobson", London, 1886, p. 380 [^22]: U.S. Library of Congress, "Afghanistan: The society and its environment", index s.v. Qizilbash, (Link ) [^23]: Mountstuart Elphinstone. Vol.II // An Account of the Kingdom of Caubul, and Its Dependencies in Persia, Tartary, and India. — 1839. — С. 325. [^24]: Alexander Burnes. Volume I // Travels into Bukhara. — С. 156–157. [^25]: Ю. В. Ганковский. Дурранийская империя. Очерки административной и военной системы. — М.: Издательство восточной литературы, 1958. — С. 51—55. — 173 с. [^26]: AVADH. [^27]: Ю. В. Ганковский. Дурранийская империя. Очерки административной и военной системы. — М.: Издательство восточной литературы, 1958. — С. 78. — 173 с. [^28]: Ю. В. Ганковский. Дурранийская империя. Очерки административной и военной системы. — М.: Издательство восточной литературы, 1958. — С. 132. — 173 с. [^29]: Edward Balfour. Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial, Industrial and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures. — Vol.II, Third Edition. — 1885. — С. 190. [^30]: Journal of a political mission to Afghanistan in 1857. — С. 16–17. [^31]: Howard Hensman. The Afghan War, 1879–1880. — С. 408 [^32]: Terry Glavin. Come from the Shadows: The Long and Lonely Struggle for Peace in Afghanistan. — С. 62.