# Afanasiyevo kültürü
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Afanasiyevo_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Afanasiyevo kültürü, https://tr.wikipedia.org/wiki/Afanasiyevo_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC (CC-BY-SA-4.0)
* (The original uploader was Dbachmann at İngilizce Vikipedi ., CC-BY-SA-3.0)*
- **Coğrafiaralık:** Güney Sibirya
- **Çağ:** Kalkolitik
- **Tarih:** MÖ 3300 - MÖ 2500
- **Anasit:** Minusinsk Havzası
- **Ardıl:** Okunev kültürü, Andronovo kültürü
**Afanasiyevo kültürü** ([Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): Афанасьевская культура) [Altay Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1) ve [Minusinsk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minusinsk) ovası civarında görülen, MÖ 3300 ile MÖ 2500 yılları arasında [Kalkolitik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C4%B1r_%C3%87a%C4%9F%C4%B1) Çağ'da var olmuş, Güney [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'da bulunmuş olan en eski [arkeolojik kültür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeolojik_k%C3%BClt%C3%BCr). Kültürün ismi bölgede bulunan Afanasiyeva Dağı'ndan (Гора Афанасьева) gelmektedir.[^1] [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1) ve [Sayan Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayan_Da%C4%9Flar%C4%B1)'nın kuzeybatısındaki bozkırlarda gelişmiştir. Avcılık, hayvancılık, taştan ve bakırdan eşyalar yaptıkları kazılar sonucu ortaya çıkmıştır.
## Kültür
Toplu mezarlar bu kültürde yaygın olarak kullanılmamıştır.[^2] Afanasiyevo mezarları genellikle tek veya küçük kolektif gömülerden oluşmuş ve ölüler mezarların içerisinde oturur pozisyonda gömülmüşlerdir. Mezar çukurları dikdörtgen veya daire şeklinde kazılmış ve mezarlar çeşitli taşlarla işaretlenmiştir.
Afanasiyevo ekonomisi [sığır](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1%C4%9F%C4%B1r), [koyun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koyun) ve [keçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C3%A7i) yetiştirmek üzerine kuruluydu. Aynı zamanda vahşi ve evcil at kalıntılarına da rastlanmıştır. Kültür bölgedeki ilk yemek üreten toplum olmaktadır. Arkeolojik çalışmalarda kemik iğneler, çakmak taşından yapılmış ok uçları ve çeşitli aletler ortaya çıkartılmıştır. Bunlara ek olarak [altın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n), [gümüş](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9F) ve [bakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C4%B1r)dan oluşan küçük eşyalara rastlanmıştır.
## Diğer toplumlara etkileri
*Avrupa'daki R-M269 haplogrubunun projeksyonel dağılımı. (Patricia Balaresque, Georgina R. Bowden, Susan M. Adams, Ho-Yee Leung, Turi E. King, Zoë H. Rosser, Jane Goodwin, Jean-Paul Moisan, Christelle Richard, Ann Millward, Andrew G. Demaine, Guido Barbujani, Carlo Previderè, Ian J. Wilson, Chris Tyler-Smith, Mark A. Jobling, CC-BY-2.5)*
O zamanlarda en çok erken Hint-Avrupa toplumlarında yaygın olan metal kullanımı, at biniciliği, tekerlekli araç kullanımı ve diğer [kurgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan) step toplumlarıyla olan kültürel ilişkiler gibi nedenlerden ötürü Afanasiyevo kültürü genellikle kökensel ve dilsel olarak [Hint-Avrupalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-Avrupa_halklar%C4%B1) şeklinde sınıflandırılmaktadır. Allentoft & Haak'a göre Afanasiyevo halkı [Kurgan hipotezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan_hipotezi)nin de desteklediği üzere [Proto-Hint-Avrupalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Hint-Avrupa_dili) olarak da tabir edilen [Yamnaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yamnaya_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) halkı ile genetik açıdan ayırt edilemeyecek kadar yakın olmalıdır.
Günümüzde Afanasiyevo kültürüne mensup erkek bireylerden alınmış 3 adet Y-DNA analizi bulunmaktadır. 3 analizde sonuç olarak test edilmiş tüm bireylerin Yamnaya erkeklerinin çoğunluğunda görülen [R1b](https://turkipedia.org/tr/wiki/R1b) haplogrubuna ait olduğunu bulmuştur. Buna ilaveten 2 bireyin aynı zamanda R1b haplogrubunun alt grubu olan M269 sekansına sahip olduğu da ortaya çıkmıştır. Bu sekansın en yaygın olduğu toplumlar ise Yamnaya halkı ve modern Batı Avrupalılardır.[^3]
Pek çok kaynak, metal ve maden işlemeciliğinin [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e, Afanasiyevo kültürü vasıtasıyla geçtiğini öne sürmektedir.
Afanasiyevo kültürünün ilerleyen zamanlarda yerel, orman bazlı ve Hint-Avrupalı olmayan [Okunev kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okunev_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) tarafından devam ettirildiği düşünülmektedir. Afanasiyevo kültürünün bulunduğu coğrafya ise [Andronovo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andronovo_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC), [Karasuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karasuk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC), [Tagar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tagar_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) ve [Taştık kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Ft%C4%B1k_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) gibi diğer kültürler tarafından istila edilmiştir.[^4][^5]
Allentoft aynı zamanda [Andronovo kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andronovo_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)nün [Tunç Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1) ve erken [Demir Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_%C3%87a%C4%9F%C4%B1) arasında gerçekleşmiş ikinci akım [Hint-Avrupa göçleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurgan_hipotezi) vasıtasıyla Afanasiyevo kültürünün yerine geçtiğini bulmuştur. [Tarım havzasındaki mumyaların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_Mumyalar%C4%B1) genetik olarak Yamnaya ve Afanasiyevo kültürü yerine [Andronovo kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andronovo_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)ne daha yakın olması da bu savı destekler niteliktedir.
## Ayrıca bakınız
- [Anav kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anav_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)
- [Kelteminar kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelteminar_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)
- [Andronovo kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andronovo_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)
- [Karasuk kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karasuk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)
- [Tagar kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tagar_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)
- [Taştık kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Ft%C4%B1k_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)
## Bibliyografya
- H. P. Francfort, *The Archeology of Protohistoric Central Asia and the Problems of Identifying Indo-European and Uralic-Speaking populations* ([review](http://www.ling.ed.ac.uk/linguist/issues/14/14-934.html) ) in: [Persée 2003: Archéologie de l'Asie intérieure de l'âge du bronze à l'âge du fer](http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/ephe_0000-0001_2001_num_17_1_10969)
- *Einführung in die Ethnologie Zentralasiens* Marion Linska, Andrea Handl, Gabriele Rasuly-Paleczek (2003) ([.doc version](https://web.archive.org/web/20030827012358/http://members.chello.at/suedtirolerplatz/ethnologie/gesamtversionzas1_7.doc))
[^1]: The set sites of the Afanasievo culture. Azbuka, 2014.
[^2]: Rasmussen, S15-16.
[^3]: Clémence Hollard. Peuplement du sud de la Sibérie et de l'Altaï à l'âge du Bronze : apport de la paléogénétique. University of Strasbourg, 2014.
[^4]: Central Asian Arts: Neolithic and Metal Age cultures. Encyclopædia Britannica.
[^5]: Stone Age: European cultures. Encyclopædia Britannica.