# Adliye Nezâreti > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Adliye_Nez%C3%A2reti > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Adliye Nezâreti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Adliye_Nez%C3%A2reti (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Adliye Nezâreti - **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu - **Türü:** Nezâret (Vekālet/Bakanlık) - **Kuruluş tarihi:** 1878 (Adliye Nezâreti); 1881 (Adliye ve Mezâhib Nezâreti) - **Önceki kurum:** Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliye (1867); Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye (1837) - **Kapanış tarihi:** 4 Kasım 1922 - **Sonraki kurum:** Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı - **Bağlılığı:** Sadaret - **Adres:** İstanbul, Osmanlı Devleti **Adliye Nezâreti** ya da **Adliye Nazırlığı** [Son dönem Osmanlı Hükûmetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_h%C3%BCk%C3%BBmeti)'nde bugünkü [Adalet Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adalet_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29)'nın yaptığı işi yapan [nazırlıktır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakan).[^1] Türkiye'de [Cumhuriyet'in kurulmasıyla](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_cumhuriyetin_ilan%C4%B1) birlikte önce Ankara'ya taşınmış ve sonrasında ise dilde sâdeleşme çalışmalarının ardından adı "Adalet Bakanlığı" olarak değişmiştir. ![1877 yılında Adliye Nâzırı olarak görev yapmış olan, kısaca Mecelle diye bilinen ve hukuk sahasında bugün bile atıfta bulunulan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye isimli kanunu hazırlayan heyetin başkanı, hukukçu Ahmed Cevdet Paşa](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2e/Ahmed_Cevdet_Pasha.jpg) *1877 yılında Adliye Nâzırı olarak görev yapmış olan, kısaca Mecelle diye bilinen ve hukuk sahasında bugün bile atıfta bulunulan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye isimli kanunu hazırlayan heyetin başkanı, hukukçu Ahmed Cevdet Paşa (Osman Nuri, public-domain)* Padişah [II. Mahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) döneminde devlet yapısında yapılan köklü reformların bir parçası olarak adalet işlerini yürütmek üzere 1837 yılında [Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_V%C3%A2l%C3%A2-y%C4%B1_Ahk%C3%A2m-%C4%B1_Adliyye) adında bir kurum kuruldu. Daha sonra 1867 yılında bu kurum ikiye ayrılarak [Şura-yı Devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%A2-y%C4%B1_Devlet) ve [Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2n-%C4%B1_Ahk%C3%A2m-%C4%B1_Adliyye) adı altında iki kurum oluşturuldu. Bu kurumlardan Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliye, 1878 yılında Adliye Nezâreti'ne dönüştürüldü.[^2] Adalet Nazırı, yeni kurulmuş olan [Hey'et-i Vükelâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_V%C3%BCkel%C3%A2)'nın *(Vekiller Heyeti/Bakanlar Kurulu)* bir üyesi oldu. Adalet sisteminde yapılan değişikliklerin bir parçası da devletin Müslüman vatandaşlarının yargılandığı [şeriat](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeriat)a dayalı Şer'iyye Mahkemelerinden, batı tarzı adalet sistemine dayalı Nizâmiye Mahkemelerine geçiştir. Ayrıca 1880 yılına kadar Müslüman olmayan azınlıkların adaletle ilgili işlemleri de [Hâriciye Nezâreti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti) tarafından yürütülmekteyken bu tarihten sonra onlar da Adliye Nezâreti'ne bağlandı. Bundan sonra Adalet Nezâreti'nin resmî adı; Adliye ve Mezâhib Nezâreti olarak değiştirildi.[^3] Adliye Nezâreti; 1880 yılından sonra düzenli olarak **Cerîde-i Mehâkim** ve 1909 yılından itibaren ise **Cerîde-i Adliye** adında altında on beş günlük iki dergi yayınlamıştır. ## Nazırlar listesi - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (1868) - [Mustafa Fazıl Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_F%C3%A2z%C4%B1l_Pa%C5%9Fa) (1868-1870) - [İbrahim Edhem Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Edhem_Pa%C5%9Fa) (1870-1871) - [Şirvanlızade Mehmed Rüşdi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirv%C3%A2n%C3%AEz%C3%A2de_Mehmed_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) (1871) - [Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCtercim_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) (1871) - [Mustafa Fazıl Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_F%C3%A2z%C4%B1l_Pa%C5%9Fa) (1871-1872) - [Yusuf Kamil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa) (1872) - [Mehmed Esad Saffet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) (1872-1873) - [Mehmed Hurşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Hur%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa) (1873-1874) - [Mehmed Akif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_%C3%82kif_Pa%C5%9Fa) (1874-1875) - [Ahmed Arifi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_%C3%82rif%C3%AE_Pa%C5%9Fa) (1875-1876) - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (1876) - [Halil Şerif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_%C5%9Eerif_Pa%C5%9Fa) (1876) - [Mehmed Esad Saffet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) (1876) - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (1876-1877) - [Asım Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82s%C4%B1m_Mehmed_Pa%C5%9Fa) (1877) - [Mehmed Esad Saffet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) (1877-1878) - [Mahmud Celaleddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Mahmud_Cel%C3%A2leddin_Pa%C5%9Fa_%281853-1903%29) (1878) - [Mehmed Hurşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Hur%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa) (1878) - [Mehmed Esad Saffet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Esad_Safvet_Pa%C5%9Fa) (1878) - [Mehmed Said Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Said_Pa%C5%9Fa) (1878-1879) - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (1879-1883) - [Hasan Fehmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Fehmi_Pa%C5%9Fa) (1883-1885) - [Server Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Server_Pa%C5%9Fa) (1885-1886) - [Ahmed Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) (1886-1890) - [Hüseyin Rıza Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_R%C4%B1za_Pa%C5%9Fa) (1890-1895) - [Abdurrahman Nureddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_Nureddin_Pa%C5%9Fa) (1895-1908) - [Hasan Fehmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Fehmi_Pa%C5%9Fa) (1908-1909) - [Manyasizade Refik Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manyasizade_Refik_Bey) (1909) - [Mustafa Nazım Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_N%C3%A2z%C4%B1m_Pa%C5%9Fa) (1909) - [Necmeddin Molla Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necmettin_Molla_Kocata%C5%9F) (1909-1911) - [Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crg%C3%BCpl%C3%BC_Mustafa_Hayri_Efendi) (1911) - [Mehmed Memduh Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Memduh_Bey) (1911-1912) - [Hüseyin Hilmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Hilmi_Pa%C5%9Fa) (1912) - [Samipaşazade Halim Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samipa%C5%9Fazade_Halim_Bey) (1912) - [Damad Arif Hikmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_%C3%82rif_Hikmet_Pa%C5%9Fa) (1912-1913) - [Pirizade İbrahim Hayrullah Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pirizade_%C4%B0brahim_Hayrullah_Bey) (1913-1915) - [Samipaşazade Halim Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samipa%C5%9Fazade_Halim_Bey) (1915) - [Halil Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Mente%C5%9Fe) (1915-1918) - [Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crg%C3%BCpl%C3%BC_Mustafa_Hayri_Efendi) (1918) - [Samipaşazade Halim Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samipa%C5%9Fazade_Halim_Bey) (1918) - [Ali Haydar Molla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Haydar_Arseb%C3%BCk) (1918-1919) - [Üryanizade Cemil Molla](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cryanizade_Cemil_Molla) (1919) - [İsmail Sıtkı Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_S%C4%B1tk%C4%B1_Erboy) (1919) - [Vasfi Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasfi_Efendi) (1919) - [Damad Arif Hikmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_%C3%82rif_Hikmet_Pa%C5%9Fa) (1919-1920) - [Mustafa Sıtkı Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_S%C4%B1tk%C4%B1_Efendi) (1920) - [Mehmed Kazım Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Kaz%C4%B1m_Efendi) (1920) - [Mahmud Celaleddin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Celaleddin_Bey) (1920) - [Ali Rüşdü Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Efendi) (1920) - [Rumbeyoğlu Fahreddin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahreddin_Amidemiri) (1920-1921) - [Hüseyin Kazım Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_K%C3%A2z%C4%B1m_Kadri) (1921-1922) - [Mustafa Nuri Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Nuri_Bey) (1922) ## Ayrıca bakınız - [Şura-yı Devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%A2-y%C4%B1_Devlet) [^1]: Adliye Nezâreti: Kuruluşu ve Faaliyetleri 1876-1914, Fatmagül Demirel, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları; İstanbul, 2008, ISBN 9756193969 [^2]: Adliye Nezareti, Ayşe Tulun. [^3]: II. Meşrutiyet döneminde Adliye ve Mezahib Nezaretinde Bürokratik Reform, Erkan Tural, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2008.