Adeyze Camii

Adeyze Camii veya Atize Camii, Afyonkarahisar il merkezinde, Hacı Aftal Mahallesi'ndeki Adeyze Sokak üzerinde bulunan tarihî bir camidir. Osmanlı dönemine ait yapı, Hacı Mustafa Ağa tarafından yaptırılmıştır. Kitabesine göre cami, 1911'de inşa edilmiştir.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.}

Tarihi

Adeyze Camii, 20. yüzyıl başlarında inşa edilmiş geç Osmanlı dönemi camilerindendir. Yapının banisi Hacı Mustafa Ağa'dır. Caminin giriş kapısı üzerindeki kitabede 1911 tarihi yer almaktadır.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.} Cami, 1910 yılında geçirdiği yangının ardından onarım görmüş ve kadınlar mahfili yenilenmiştir.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.[2]Cambaz, Mustafa. Afyon Adeyze Camii.[3]ADEYZE CAMİİ.} 1955'te tavanı yenilenmiş, pencereleri daha yüksek seviyeye alınmıştır. 1984'te ise çatısı onarılmış, olukları yenilenmiş ve tavan üzerindeki toprak tabaka kaldırılarak yerine yalıtım malzemesi uygulanmıştır.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.} Son olarak Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2018'de restore edilmiştir.^{[2]Cambaz, Mustafa. Afyon Adeyze Camii.[1]Adeyze (Atize) Camii.}

Mimari

Cami, kesme taş duvarlı, ahşap tavanlı ve kırma çatılı bir yapıdır. Çatısı Marsilya kiremitleriyle kaplıdır.^{[3]ADEYZE CAMİİ.} Dikdörtgene yakın, hafif yamuk planlı olan iç mekân yaklaşık 7,40 × 10,50 metre ölçülerindedir. Son cemaat mahalliyle birlikte yapının uzunluğu yaklaşık 12,90 metreye ulaşır.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.} Ana giriş batı cephesindedir. Batıda çift kanatlı demir doğrama bir kapı bulunur. Kapı basık kemerlidir ve söve kısımlarında kesme taş ile mermer kullanılmıştır. Kemerin orta bölümünde çıkıntılı bir kilit taşı yer alır. Bu bölümdeki stilize bitkisel süsleme, pencere kemerlerinde de tekrar edilmiştir.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.} Yapının güney cephesinde iki, batı cephesinde bir büyük pencere bulunur. Kuzeybatı duvarında ise üst seviyede küçük dikdörtgen bir pencere yer alır. Büyük pencereler kesme taş söveli ve basık taş kemerlidir.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.}

Caminin iç mekânı ahşap tekne tavanla örtülüdür. Tavanın merkezinde kare biçimli bir göbek yer alır. Bu bölümde oyma süsleme ve köşelerde sarkıt şeklinde ahşap bezemeler bulunur. Mihrap, yanlarda yarım sütuncelerle çevrelenmiş nişli bir düzenlemeye sahiptir. Ahşap minber güneybatı köşede yer alır. Kadınlar mahfili kuzeyde, son cemaat mahalli üzerinde bulunur ve buraya kuzeybatıdaki kapıdan ulaşılan ahşap merdivenle çıkılır. Mahfil beş ahşap direk ve duvarlar üzerine oturtulmuş olup ön kısmı ahşap kafeslidir.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.[3]ADEYZE CAMİİ.}

Minare, caminin güneybatı köşesinde yer alır ve çatı seviyesinden itibaren yükselir. Küçük kesme taşlardan oluşan pabuç kısmından silindirik tuğla gövdeye geçilir. Şerefe altında taş ve niş motifleri bulunur. Şerefe korkuluğu kesme taştan, petek kısmı tuğladan, külahı ise kesme taştan yapılmıştır.^{[1]Adeyze (Atize) Camii.}