# Abhazya Prensliği > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abhazya_Prensli%C4%9Fi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abhazya Prensliği, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abhazya_Prensli%C4%9Fi (CC-BY-SA-4.0) ![Abhazya Prensliği](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/09/Detailed_map_of_the_Principality_of_Abasia.jpg) *Abhazya Prensliği (GohanIlimI, CC-BY-SA-4.0)* ![Prens Vahuşti'nin Atlasına göre arması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Principality_of_Abkhazia_coat_of_arms.svg/1280px-Principality_of_Abkhazia_coat_of_arms.svg.png) *Prens Vahuşti'nin Atlasına göre arması (Di (they-them), CC-BY-SA-4.0)* - **Kendi dilindeki adı:** Аԥсуа Аҳра (Abhazca); Apsua Ahra; აფხაზეთის სამთავრო (Gürcüce); Apkhazetis Samtavro - **Tam adı:** Abhazya Prensliği - **Statü:** İmereti Krallığı vasalı - **Yönetim biçimi:** Prenslik - **Kuruluş yılı:** 1463 - **Yıkılış yılı:** 1864 - **Öncel:** Osmanlı İmparatorluğu - **Ardıl:** Rus İmparatorluğu - **Başkent:** Sohum - **Resmî diller:** Gürcüce - **Yaygın diller:** Abhazca, Megrelce, Türk - **Din:** Gürcü Ortodoks - **Yönetici:** Rabia Şervaşidze; Mihail Şervaşidze - **Yönetici yılları:** 1451-1465 (ilk); 1823–1864 (son) - **Yönetici unvanı:** Prens **Abhazya Prensliği** ([Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e): Abazistan; [Abhazca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abhazca): Аԥсуа Аҳра; [Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce): აფხაზეთის სამთავრო, apkhazetis samtavro), [Gürcistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) içerisinde devam eden iç karışıklıklar içerisinde ortaya çıkmış feodal karakterli eski bir devlettir. Bağımsızlığını kaybetmesinden sonra önce [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından sonra da [Çarlık Rusyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından belli ölçüde otonomi elde edip varlığını sürdürse de, 1864 yılında Rusya tarafından tamamen ele geçirilmiştir. ## Arka plan ![Gürcistan Krallığı içerisinde Tshumi Dükalığı (Eristaviliği)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Duchies_of_Kingdom_of_Georgia%2C_XIII_c.svg/1280px-Duchies_of_Kingdom_of_Georgia%2C_XIII_c.svg.png) *Gürcistan Krallığı içerisinde Tshumi Dükalığı (Eristaviliği) (Ercwlff, CC-BY-SA-4.0)* Abhazya'ya [Gürcistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) içerisinde bir dükalık (saeristavo) olarak 12. yüzyıldan itibaren [Şervaşidze](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerva%C5%9Fidze_Hanedan%C4%B1) (Şarvaşidze, Çaçba ya da Şaraşia) ve [Dadiani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dadiani_Hanedan%C4%B1) klanı tarafından yönetilmiş [Tsuhumi Dükalığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) olarak değinilir. Abhaz tarihinin bu dönemi hakkında bilgiler oldukça kısıtlıdır. [Cenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenova)lılar 14. yüzyılda Abhazya kıyıları boyunca kendi ticaret kolonilerini kurmuştur ancak kısa bir süreliğine işlek olarak çalışmıştırlar. 1454 yılında [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Hamza Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamza_Bey) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın (içinde bir de *Sebastopolis* adlı [Ceneviz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti) kolonisi bulunan[^1]) [Sohumkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum)'yi kısa süreliğine ele geçirdi. 1450'li yıllarda Gürcistan Krallığı'nda iç karışıklıklar ortaya çıktı. Şervaşidzeler, Gürcistan Kralı [VIII. Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/VIII._Giorgi)'ye karşı başlatılan ve [VI. Bagrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Bagrat) tarafından yönetilen büyük isyana katıldılar 1463 yılında kral isyancılar tarafından [Çihori Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ihori_Muharebesi)'nde yenilgiye uğratıldı. Bunun sonucunda Gürcistan 3 rakip krallık ve 5 prensliğe bölündü. Abhazya prensleri, [İmereti Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na tabi [Dadiani hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dadiani_hanedan%C4%B1) tarafından yönetilen [Megrelya Prensliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelya_Prensli%C4%9Fi) vasallarıydılar. Ancak vasallık büyük çoğunlukla temsiliydi, Megrel ve Abhazya yöneticilerinin ikisi de sadece kendi bağımsızlıklarını sağlamak için savaşmakta başarılı değil aynı zamanda birbirleri ve İmereti ile sınırlarında mücadele etmekteydiler. Kendi belirledikleri sınırlarını idare etmekle meşgul İmereti krallarının bölgeyi kendi haline bırakması ile Abhazya Prensliği'nin bağımsızlığı büyük ölçüde sembolikti. 1490 yılında Gürcistan Krallığı'nın antlaşmayla 3 krallığa ayrılması ile bölünme resmîleşmiş oldu: [Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), Abhazya'nın bir parçası olduğu [İmereti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Kaheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaheti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) krallıkları[^2] ## 16.-18. Yüzyıllar 1570'lerde [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) Tshumi kalesini zapt etti ve burayı bir Türk kalesi Suhum-Kale'ye çevirdi (bu nedenle modern adı [Suhumi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum)). Abhazya, [Hristiyanlığın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) ancak yavaş yavaş İslam'la yer değiştirmesine rağmen Osmanlı ve [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) etkisine girdi ve iktidardaki Şervaşidze ailesi ancak 18. yüzyılın ikinci yarısında İslam'ı benimsedi. O zamana kadar, dağlık konumu ve geçilemez ormanlarıyla büyük ölçekli istilalardan korunan Abhazya, bağımsızlığını korudu ve köleler istisna olmak üzere geleneksel [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) mallarında ticaretten kar elde etti. 16. ve 18. yüzyıllar boyunca, Abhazya prensleri, Megrelya prensleriyle aralıksız sınır çatışmalarına karıştılar. Sonuç olarak, Şervaşidze hükümdarları doğudaki mülklerini önce Ğalidzga nehrine ve ardından [Enguri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enguri)'ye kadar genişlettiler. Prens [Zegnak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zegnak_%C5%9Eerva%C5%9Fidze)'ın 1700'lerde ölmesiyle prensliği oğulları arasında bölündü. En büyük oğlu Rostom, kendisini [Lihni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lihni) köyündeki ikametgâhından [Bzıb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bz%C4%B1b_Irma%C4%9F%C4%B1) nehri üzerindeki günümüz [Gagra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagra)'dan [Ğalidzga](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%9Ealidzga)'ya kadar olan kıyıda, Bzıb Abhazya olarak da bilinen Abhazya Prensi ilan etti. Cikeşia, Ğalidzga ve [Kodor Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kodor_Nehri) arasındaki Abcua'yı kabul etti; ve Kvapu, Ğalidzga'dan Enguri'ye kadar uzanan ve daha sonra Kvapu'nun oğlu Murzakan'dan sonra [Samurzakano](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samurzakano) olarak bilinen, kıyıdaki bir bölgenin lordu oldu. Dal-Tzabal (Tzebelda, Tsabal) dağlık bölgelerinde herhangi bir merkezi yönetim yoktu ancak Marşania klanının hakimiyetindeydi. Eskiden [Zygia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zygia) (Gürcü kaynaklarında Ciketi) olarak bilinen [Sadzni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadzlar), günümüzdeki Abhazya'nın kuzeyinde Gagra ve [Soçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C3%A7i) şehirleri arasında uzanıyordu ve Geçba klanı tarafından yönetiliyordu. Bu bölgeler ayrıca Şervaşidze-Çaçba evinin temsilcileri veya Açba (Ançabadze), Emhaa (Emuhvari), Ziapş-İpa, İnal-İpa, Çabalurhua ve Çhotua gibi diğer soylu ailelerin temsilcileri tarafından yönetilen birkaç küçük tımarı da içeriyordu. Bütün bu bölgeler az ya da çok Abhazya prenslerine bağlıydı. Abhazya Prensliği, Osmanlı'ya karşı aktif olarak savaştı. 1725 ve 1728'de ayaklanmacılar Sohum Kalesi'ni kuşattı. 1733'te büyük bir Osmanlı ordusu [Megrelya Prensliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelya_Prensli%C4%9Fi) ve Abhazya'nın önemli bir bölümünü harap etti. Bu genel bir kargaşaya neden oldu. Abhazlar, Osmanlı ordusunu yenerek onları prensliğin büyük bir bölümünden çıkardı. Osmanlıların elinde sadece birkaç kıyı kalesi kaldı. Feodal parçalanmaya rağmen Batı Gürcistan'daki krallık-prenslikler Osmanlı'ya karşı birleşik bir güçle savaştı. [Hutunia Şervaşidze](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hutunia_%C5%9Eerva%C5%9Fidze), [İmereti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Kralı [I. Solomon](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Solomon) komutasındaki İmereti, Abhazya ve Megrelya birleşik ordusunun Osmanlı'yı yendiği [Hresili Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hresili_Muharebesi)'ne (1757) katıldı. Abhazya Prensliği, 1770'te St. Petersburg'dan gelen bir Rus müfrezesi ve Megrelya Prensliği tarafında [Poti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poti)'de Osmanlı'ya karşı muharebede yer aldı. 1771 yılında Abhaz ayaklanmacılar Sohum kalesini ele geçirdiler ancak ayaklanmacılar arasındaki bölünme nedeniyle kaleyi ellerinde tutamadılar. 1779'da Abhazya prensleri [Keleş Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kele%C5%9F_Bey_%C3%87a%C3%A7ba) ve Bekir Bey Osmanlı ordusu ile birlikte İmereti Kralı I. Solomon tarafından desteklenen Megrelya Prensliği'ne karşı başarısız olacak bir sefer düzenledi [muharebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruhi_Muharebesi) Ruhi Kalesi'nde gerçekleşti. ## Osmanlı ve Rus İmparatorluğu Arasında [Keleş Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kele%C5%9F_Bey_%C3%87a%C3%A7ba) Abhazya'nın İslam'ı benimseyen ilk prensi gibi görünmektedir bu nedenle ona Suhum-Kale'si verilmiştir. Ancak Abhazya prenslerinin bu din değişimleri geri dönüşsüz değildi; 19. yüzyıl boyunca Ruslar ve Osmanlılar bölgeyi kontrol etmek için mücadele ederken, Şervaşidze hanedanının çeşitli mensupları dini bölünmede taraf değiştirmekteydi. Rusya ile diplomatik ilişki kurmak için ilk atılım 1803 yılında, Doğu Gürcistan'ın genişleyen Çarlık imparatorluğuna ilhakından kısa bir süre sonra (1801) söz konusu Keilaş Bey tarafından yapılmıştır. Bu prens oğlu [Aslan Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aslan_Bey_%C3%87a%C3%A7ba) tarafından 2 Mayıs 1808'de öldürüldükten sonra kısa bir süre için [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yanlısı yönetim galip geldi. Aslan Bey, [İmereti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nin son kralı [II. Solomon](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Solomon) ile birlikte [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı aktif olarak savaştı. 2 Temmuz 1810'da Rus Donanması [Suhum-Kale'ye saldırdı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1806-1812_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) ve Aslan-Bey'in yerine rakibi Hristiyanlığa dönen ve [Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/George) adını alan [Sefer Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sefer_Bey_%C3%87a%C3%A7ba) (1810-1821) tahta geçti. Abhazya, özerk bir prenslik olarak Rus imparatorluğuna katıldı. Ancak, Giorgi'nin ve aynı zamanda varislerinin yönetimi, komşu Suhum-Kale ve Ruslar tarafından garnizon edilen Bzıb bölgesi ile sınırlıyken diğer kısımlar Müslüman soyluların egemenliği altında kalmıştır. Bir sonraki [Rus-Türk savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1828-1829_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1), Rus konumlarını güçlendirdi ve Abhazya seçkinleri arasında, özellikle dini bölünmeler yoluyla daha fazla ayrılığa yol açtı. [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında (1853-1856), Rus kuvvetleri Abhazya'yı boşaltmak zorunda kaldı ve Prens [Mihail](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mik%C3%A2il_Hamud) (1822-1864) görünüşte Osmanlılara bağlandı. Daha sonra Rus varlığı güçlendi ve Batı Kafkasya dağlıları 1864'te Rusya tarafından [yenildi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus-%C3%87erkes_Sava%C5%9F%C4%B1). Bu sıkıntılı bölgede Rus yanlısı bir "tampon bölge" olarak işlev gören Abhazya'nın özerkliğine artık Çarlık hükûmetince ihtiyaç kalmamış ve Şervaşidze yönetimi sona ermiştir; Kasım 1864'te Prens Mihail haklarından feragat etmek ve [Voronej](https://turkipedia.org/tr/wiki/Voronej)'e yerleşmek zorunda kaldı. Abhazya, 1883'te [Kutaisi Guberniyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutaisi_Guberniyas%C4%B1)'nın parçası olarak bir [okrug](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okrug)'a dönüştürülen Suhum-Kale'nin özel bir askeri vilayeti olarak [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na dahil edildi. ## Lihni İsyanı ![1866 Lihni İsyanı sırasında Abhazya Prensliği bayrağı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Flag_of_Abkhazia_%28c._1770-1864%29.svg/1280px-Flag_of_Abkhazia_%28c._1770-1864%29.svg.png) *1866 Lihni İsyanı sırasında Abhazya Prensliği bayrağı (Dekodrak, CC-BY-SA-4.0)* Temmuz 1866'da Rus makamlarının vergilendirme amacıyla Abhazların ekonomik koşulları hakkında bilgi toplama girişimi [Lihni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lihni) isyanına yol açtı. İsyancılar Mihail Şervaşidze'nin oğlu [Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giorgi_%C5%9Eerva%C5%9Fidze)'yi prens ilan ettiler ve [Suhumi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum)'ye yürüdüler. Sadece General [Dmitry Sviatopolk-Mirsky](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dmitry_Sviatopolk-Mirsky) liderliğindeki güçlü Rus takviyeleri aynı Ağustos ayındaki isyanı bastırabildi. Rusların sert tepkisi akabinde özellikle 1877'de Türk birliklerinin yaptığı çıkarma ile başlayan Kafkas dağlılarının isyanına yerel halkın da katılmasından sonra, Abhaz [muhacir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhacir)lerinin [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na büyük bir göçüne yol açtı. Sonuç olarak, birçok bölge neredeyse terk edildi ve Abhazya'nın nüfusu üç kat azaldı. ![Abhazya Prensliği'nin son yöneticisi Miheil Şervaşidze'nin Gürcü dilinde, Gürcü alfabesiyle yazılmış mezar taşı Miheil Şervaşidze'nin oğlu Giorgi Şervaşidze tarafından yaptırılmıştır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Gravestone-Mikheil-Sharvashidze.png/1280px-Gravestone-Mikheil-Sharvashidze.png) *Abhazya Prensliği'nin son yöneticisi Miheil Şervaşidze'nin Gürcü dilinde, Gürcü alfabesiyle yazılmış mezar taşı Miheil Şervaşidze'nin oğlu Giorgi Şervaşidze tarafından yaptırılmıştır. (Lemabeta, CC-BY-SA-4.0)* ## Diller Abhazya Prensliği'nin ana yönetim dili [Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce) idi.[^3] [Evliya Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi) eserinde [Şervaşidze Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eerva%C5%9Fidze_Hanedan%C4%B1)'nın [Megrelce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelce) dilini konuştuğundan bahseder: "Abazaların başlıca kabilesi, [Phasus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fasis_%28akarsu%29)'un karşı kıyısında konuşulan [Megrel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megreller) dilini konuşan Çaçlardır."[^4] [Soçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C3%A7i)[^5] ve [Sadzen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadzen) bölgesinde yaşayan Kuzey Abhazları kendi ana dillerinin yanı sıra [Abazaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abazaca), [Çerkesce](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_dilleri) ve [Ubıhça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ub%C4%B1h%C3%A7a) dillerini de konuşuyorlardı.[^6][^7][^8][^9] [^1]: "Histoire de Commerce du Levant au Moyen Age", Wilhelm Heyd, c.II, Leipzig (1936), s.392 [^2]: Rayfield (2012), p 162 [^3]: Suny, Ronald Grigor. The Making of the Georgian Nation, Second Edition. Indiana University Press, 22 Ekim 1994, s. 321. [^4]: Çelebi, Evliya. Narrative of Travels in Europe, Asia and Africa in the Seventeenth Century. Outlook Verlag, 2020, s. 56. [^5]: World, Abkhaz. The Ubykhs: Historical and Ethnographical Study, by Leonid I. Lavrov. History, Culture & Politics of Abkhazia, 26 Ocak 2018. [^6]: Ш. Д. Инал-ипа. Садзы (Москва, 1995; Сухум, 2014). apsnyteka.org. [^7]: Efendí, Evliyá. Narrative of Travels in Europe, Asia and Africa in the Seventeenth Century: Volume 2. BoD – Books on Demand, 22 Temmuz 2020. [^8]: Ш.Д. Инал-Ипа. Убыхи и их этно-культурные связи с абхазами. apsnyteka.org. [^9]: World, Abkhaz. Viacheslav Chirikba. "The Ubykh People Were in Practice Consumed in the Flames of the Fight for Freedom". History, Culture & Politics of Abkhazia, 22 Şubat 2013.