# Abdurrahman Sâmî Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_S%C3%A2m%C3%AE_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abdurrahman Sâmî Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abdurrahman_S%C3%A2m%C3%AE_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/Abdurrahman_S%C3%A2m%C3%AE_Pasha.jpg) * (Abdullah Freres, public-domain)* - **Makam:** Maârif-i Umûmiye nâzırı - **Doğum tarihi:** 1794 - **Doğum yeri:** Tripoliçe, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 1882; (87-88 yaşlarında) - **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu **Abdurrahman Sâmî Paşa** (1794, [Tripoliçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e) - 1882, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) devlet adamı, bürokrat ve şâirdir. 19. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun önde gelen devlet adamlarındandır.[^1] Osmanlı Devleti'nin ilk maârif (millî eğitim) bakanı olarak görev yapmıştır. Devrinde İstanbul'un sosyal hayatında etkin bir isimdir.[^2] İlk Türk romanın yazarı [Samipaşazade Sezai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samipa%C5%9Fazade_Sezai)’nin ve Osmanlı Maârif vekillerinden [Abdüllatif Suphi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCllatif_Suphi_Pa%C5%9Fa)’nın babası, [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) millî eğitim bakanlarından [Hamdullah Suphi Tanrıöver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamdullah_Suphi_Tanr%C4%B1%C3%B6ver)’in dedesidir. ## Hayatı 1794 yılında [Tripoliçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e)’de doğdu. Adı Abdurrahman idi. Sâmî, şiir yazarken kullandığı [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas)tır. [III. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Ahmed) devrinde ordu ile [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_%28eyalet%29)'ya gitmiş, [Tripoliçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tripoli%C3%A7e)'de tekke kurmuş bir aileye mensuptur.[^3] Babası, Mora'daki [Cerrahi Tekkesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cerrahilik)'nin şeyhi Necip Efendi'dir. Özel dersler alarak eğitim gördü. Arapça, Farsça, Fransızca, Yunanca, İbranice ve Lâtinceye vâkıftı.[^4] Genç yaşta şiir yazmaya başladı. 1814 yılında çıkan [Mora İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_%C4%B0syan%C4%B1) sırasında babası öldü, ailesinin mal varlığına el konuldu, tekke kiliseye çevrildi. Tripoliçe'de ailesiyle mahsur kalan Abdurrahman Sâmî, Rum ileri gelenlerinin devreye girmesiyle Mısır'a gitmek için izin alabildi.[^5] Aile Mısır'a gitti ancak kardeşleri Bâkî ve Hayrullah kardeşler rehin olarak Tripoliçe'de kaldı. Abdurrahman Sâmî, Mısır'da kısa sürede devlet kademelerinde kendine yer buldu. Mora Yarımadası'ndaki isyanı bastırmak için Mısır Vâlisi [Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)'nın oğlu [Kavalalı İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa) ile Mora'ya gönderildi. Mora'da esir kalan kardeşlerini kurtarıp Mısır'a getirdi.[^6] 25 yıl kadar Mısır'da kaldı; İbrahim Paşa'nın "Mektupçuluğunu" ve "Takvim Müdürlüğünü" yaptı. Kahire'de bir Cerrahi tekkesi kurdu. Mora isyanının sebeplerini kaleme aldı ve ödül olarak [Bulak Matbaası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulak_Matbaas%C4%B1) müdürlüğüne getirildi.[^7] 1831 yılında Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın "Baş Muavini" oldu, 1843 yılında ise "Ferik" rütbesine yükseltildi.[^8] Mısır'da hidivliğe [I. Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas)'ın geçmesi üzerine Mısır'dan uzaklaştırıldı. 1849 yılında İstanbul'a gelerek Osmanlı Devleti'nin hizmetine girdi. [Taşkasap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fkasap)'ta bir konak alıp ailesi ile yerleşti. Cerrâhî tekkesinin [Karagümrük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karag%C3%BCmr%C3%BCk)'teki âsitânesine (merkez tekke) devam etti.[^9] Rumeli Müfettişliği görevinde, Bosna, Trabzon, Vidin vâliliklerinde bulundu. 1856 yılında Meclis-i Tanzimât âzâlığına seçildi. 17 Mart 1857 yılında Osmanlı Devleti'nin maârif işlerini tek bir çatı altında toplamak ve daha düzenli yürütebilmek için kurulan Maârif-i Umûmiye Nezâreti'nin başına getirildi, devletin ilk Maârif Nâzırı (Millî Eğitim Bakanı) oldu. Bu görevine devam ederken, Girit İsyânı'nın çıkması ile yerine vekaleten Kemal Efendi getirilerek kendisi [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%28eyalet%29) Vâliliği ile görevlendirildi. Bir yıl süren Girit Vâliliği sırasında Girit'te çıkan isyânları bastırmakla uğraşan Abdurrahman Sâmî Paşa, 1859 yılında tekrar Maârif-i Umûmiye Nâzırlığı'na döndü. 25 Kasım 1861 tarihinde görevinden istifa etti. ![Abdurrahman Sâmî Paşa'nın mezarı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/55/Abdurrahman_Sami_Pa%C5%9Fa.jpg) *Abdurrahman Sâmî Paşa'nın mezarı (Başak Tosun, CC-BY-SA-3.0)* 1863 yılında Mısır'a gitti; [Sultan Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)'in Mısır'ı ziyâreti sırasında [Meclis-i Vâlâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_V%C3%A2l%C3%A2-y%C4%B1_Ahk%C3%A2m-%C4%B1_Adliyye) âzâlığına atandı. [Sultan Abülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) tahta çıktığında [Meclis-i Âyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_%C3%82yan)'a üye oldu. 1877 yılında evinde istirahate çekildi. Taşkasap'ta aldığı konak ve Çamlıca'daki köşkü [Ahmed Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa), [Ziyâ Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziy%C3%A2_Pa%C5%9Fa) ve [Ali Suavi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Suavi) gibi kişilerin müdavimleri arasında yer aldığı edebî toplantılara sosyal ve politik meselelerin tartışıldığı toplantılara açık idi. Devlete yaptığı hizmetlerden dolayı "İmtiyaz Nişanı" ile ödüllendirilen Abdurrahman Sâmî Paşa, 1882 yılında 87-88 yaşında öldü. Cenâzesi [II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) tarafından [II. Mahmud Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud_T%C3%BCrbesi) yanına defnettirildi. ## Çocukları Abdurrahman Sâmî Paşa'nın 7 oğlu olmuştur: [Abdüllatif Suphi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCllatif_Suphi_Pa%C5%9Fa), Necip, Abdulhalim, Abdurrahman Hasan, Abdulbâkî, [Mehmet Sezai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samipa%C5%9Fazade_Sezai) ve Mahmut Hüdâî Bey. Oğullarından Mehmet Sezâî Bey, ilk gerçekçi Türk romanlarından birisi olarak bilenen "[*Sergüzeşt*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serg%C3%BCze%C5%9Ft)" adlı ünlü eserin yazarıdır. Necip Paşa, Sultan [Abdülmecid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid)'in kızı [Mediha Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mediha_Sultan) ile evlenip Sultan [II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)’in eniştesi olmuştu. Abdüllatif Suphi Paşa da babası gibi devlet adamı olmuş ve maârif bakanlığı yapmıştır. Abdüllatif Suphi Paşa'nın oğlu [Hamdullah Suphi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamdullah_Suphi_Tanr%C4%B1%C3%B6ver) ise Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk millî eğitim bakanı olmuştur. ## Eserleri Abdurrahman Sâmî Paşa divan edebiyatı geleneğinde ve tasavvuf etkisinde şiirler yazmış bir şâirdir. Şiirlerini topladığı divanı dışında Avrupa'nın gelişmesi, milliyet düşüncesinin yayılması gibi konuları işleyen "**'Rumuz'ul-Hikem** (1870) adlı bir eseri, mektuplarını ve bazı şiirlerini içeren "*İnşâ-yı Sâmî*" (1873) ve İslam ahlakını anlatan "*Kişveri'd-Derun*" adlı kitabı bulunmaktadır. Kişveri'd-Derun, Arapçaya çevrilmiş ve Arapça olarak basılmıştır. [^1]: Gümüş, Nevin. Abdurrahman Sâmî Paşa’ya Ait Mensur Bir Letâif-Nâme. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 31, Yıl: 2012. [^2]: Gümüş, Nevin. Abdurrahman Sâmî Paşa’ya Ait Mensur Bir Letâif-Nâme. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 31, Yıl: 2012. [^3]: Gümüş, Nevin. Abdurrahman Sâmî Paşa’ya Ait Mensur Bir Letâif-Nâme. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 31, Yıl: 2012. [^4]: Sami Paşa Köşlü. Üsküdar Belediyesi web sitesi. [^5]: Özer, Murat. "Hu" Sesleri Geliyor Eski Konaktan. Chronicle Dergisi, Sayı 4, Yıl:2006. [^6]: Gümüş, Nevin. Abdurrahman Sâmî Paşa’ya Ait Mensur Bir Letâif-Nâme. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 31, Yıl: 2012. [^7]: Özer, Murat. "Hu" Sesleri Geliyor Eski Konaktan. Chronicle Dergisi, Sayı 4, Yıl:2006. [^8]: Özer, Murat. "Hu" Sesleri Geliyor Eski Konaktan. Chronicle Dergisi, Sayı 4, Yıl:2006. [^9]: Özer, Murat. "Hu" Sesleri Geliyor Eski Konaktan. Chronicle Dergisi, Sayı 4, Yıl:2006.