# Abdurrahman Nureddin Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_Nureddin_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abdurrahman Nureddin Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abdurrahman_Nureddin_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/13/Abdurrahman_nurettin.jpg) * (Abdullah Freres, public-domain)* - **Makam:** Osmanlı Sadrazamı - **Dönembaşı:** 2 Mayıs 1882 - **Dönemsonu:** 12 Temmuz 1882 - **Hükümdar:** II. Abdülhamid - **Öncegelen:** Mehmed Said Paşa - **Sonragelen:** Mehmed Said Paşa - **Doğum tarihi:** 1836 - **Doğum yeri:** Kütahya, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu **Abdurrahman Nûreddin Paşa** (عبدالرحمن نور الدين پاشا‎; (28 Mart 1836, [Kütahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahya) - 7 Ağustos 1912,[^1] [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) saltanatında 2 Mayıs 1882 - 12 Temmuz 1882 tarihleri arasında iki ay on bir gün [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)lık yapmış [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) devlet adamıdır. Abdurrahman Paşa'nın oğlu Arif Hikmet Paşa, Sultan Abdülhamid'in kızı [Naile Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naile_Sultan_%28II._Abd%C3%BClhamid%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29) ile evlenmiştir. Sadrazamlıktan sonra dokuz yıl boyunca yaptığı [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu) valiliği sırasında bu şehirde önemli eserler bırakmış; 1895'ten sonra 12 yıl Adliye Nazırı olarak görev yapmış ve dürüstlüğü ile tanınmış bir kişidir. Tanınmış Türk müzikoloğu [Hüseyin Sadeddin Arel](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Sadeddin_Arel)'in kayınpederi, Klasik Türk müziği ses sanatkârı ve bestecisi [Münir Nurettin Selçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnir_Nurettin_Sel%C3%A7uk)'un dayısıdır. ## Hayatı 28 Mart 1836'da[^2] dünyaya geldi. Ailesi, köken olarak [Germiyanoğulları Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Germiyano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi)'ni kuran Germiyanoğulları ailesine mensuptu. Babası [Vezir Hacı Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahyal%C4%B1_Hac%C4%B1_Ali_Pa%C5%9Fa) idi. [Hacı Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCtahyal%C4%B1_Hac%C4%B1_Ali_Pa%C5%9Fa), oğlunun iyi bir eğitim almasını sağlamış; daha sonra da idari işlerin inceliklerini öğretmiş, Kastamonu'ya vali olarak atanmış ve orada hayatını kaybetmiştir.[^3] Abdurrahman Nureddin Paşa, bazı küçük memurluklardan sonra [Şumnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eumnu), [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna) ve [Niş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C5%9F%2C_S%C4%B1rbistan) (altı seneden fazla) mutasarrıflıkları yaptı. Vezirlik rütbesiyle [Prizren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prizren_Vilayeti) valiliğine tayin edildi (Ağustos 1872). [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna_Vilayeti) (Nisan 1873), [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Vilayeti), [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) (1875), [Diyarbakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyarbekir_%28eyalet%29) (1877) tekrar [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_%28eyalet%29) (iki sene) Valiliklerinde bulundu. Abdurrahman Nûreddin Paşa 2 Mayıs 1882'de Sadrazam [Küçük Mehmet Sait Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Said_Pa%C5%9Fa)'nın yerine kısa bir süre Başvekil oldu. Mısır Meselesi'ne ilişkin görüşleri [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) tarafından paylaşılmadığı için sadaretten azledildi.[^4] 1882-1891 yılları arasında dokuz yıl boyunca [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu) valiliği yaptı; görev süresi boyunca günümüze kadar gelen eserler bıraktı. Bunlar arasında bir liman şehri ve ticaret merkezi olarak [İnebolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebolu) ve [Kastamonu Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahmanpa%C5%9Fa_Lisesi) başta gelir. ![Abdurrahman Nurettin Paşa kabri, Fatih Camii'de](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Abdurrahman_Nureddin_Pa%C5%9Fa_%282%29.jpg/1280px-Abdurrahman_Nureddin_Pa%C5%9Fa_%282%29.jpg) *Abdurrahman Nurettin Paşa kabri, Fatih Camii'de (Sureta, CC-BY-SA-4.0)* (2022) Daha sonra İstanbul'a gelen Abdurrahman Paşa önce [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n_%28eyalet%29) (Kasım 1891-Mayıs 1893) ve daha sonra [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne) valiliklerine tayin edildi. [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid), Abdurrahman Paşa'nın saffet, iffet ve iyi ahlâkından iyice emin olduktan sonra onu 1895'ten [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'in ilanına kadar 12 yıl [Adliye Nazırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adliye_Nez%C3%A2reti)'ndan ayırmadı. Adliye Nazırlığı'ndaki selefi Hasan Rıza Paşa idi. Hatta [Sadrazam Halil Rıfat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Rifat_Pa%C5%9Fa)'nın hastalığı zamanında sadaret kaymakamı olan Abdurrahman Paşa'ya, [Halil Rıfat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Rifat_Pa%C5%9Fa)'nın ölümü üzerine sadâret teklif edilmiş ve bu husus için iki defa Başkâtip Tahsin Paşa [Kuruçeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuru%C3%A7e%C5%9Fme%2C_Be%C5%9Fikta%C5%9F)'deki yalısına gönderilmişti (1901). Birinci teklifi reddeden Abdurrahman Paşa, ikinci defaki sadaret teklifinde ısrar edilmesi üzerine Bâb-ı Âli'nin işlemlerine sarayın müdahale etmemesini cesaretle şart koyarak bu suretle sadâreti kabul edeceğini arz etmiş ise de bu sırada [Sultan II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) güvenilir adamlarından İsmet Bey'i meşhur şapur Sait Paşa'ya göndererek bir teklifte sadâreti kabul ettirmiş olduğundan Abdurrahman Paşa büyük bir yük altına girmekten kurtulmuştur.[^5] Abdurrahman Nûreddin Paşa, 1908'de [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)’in ilanından sonra emekli oldu. 7 Ağustos 1912 yılında hayatını kaybeden Abdurrahman Paşa, [Fatih Sultan Mehmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) türbesi avlusu içinde bir mezara defnedilmiştir. Abdurrahman Nûreddin Paşa'nın oğlu [Arif Hikmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_%C3%82rif_Hikmet_Pa%C5%9Fa), çeşitli bakanlıklarda bulunmuştu. Diğer oğulları Feyzi Dâim ve Asım Beyler'dir.[^6] ## Değerlendirme Kariyeri boyunca dürüstlüğüyle tanındı. Baş vekil iken yediği darbeden tecrübe eden paşa, adliye nazırlığı süresince sarayı şüpheye düşürmeyerek uzun müddet adliyede kalmıştır. Afif, nezih ve hayırsever idi. Zamanı gelince sözünü sakınmazdı. Kendisine [Halil Rıfat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_Rifat_Pa%C5%9Fa)'nın ölümü üzerine sadâret teklifinde bulunmak için yalısına giden Tahsin ve Ragıp Paşalar'ın; padişahın kendisine itimadının tam olduğunu söylemeleri üzerine: *"Siz ki zati şahânenin en yakininde bulunuyorsunuz. Siz kendi hakkınızda emniyet olduğunu zan eder misiniz? Zati Şahâne kimseden emin değildir, bunu eyi bilin"* demiştir.[^7] ## Dış bağlantılar - [Mustafa Yeşil, '''Hacı Abdurrahman Nurettin Paşa''', ''Tellal Gazetesi''](https://web.archive.org/web/20120112144302/http://www.tellal.com.tr/anasayfa/yazi.asp?yazilar_id=536&yazar_id=27). - Buz, Ayhan (2009) " Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5 - Öngören, Reşat, "Abdurrahman Nureddin Paşa" (1999), *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi*, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.31 ISBN 975-08-0072-9 - İnal, İbnülemin Mahmut Kemal "Abdurrahman Nureddin Paşa", (1982) *Son Sadrazamlar*, İstanbul: Dergah Yayınları (3. Baskı) C.III s.1320-1347 (Google books [http://books.google.co.uk/books?id=k0kBAAAAMAAJ](http://books.google.co.uk/books?id=k0kBAAAAMAAJ), - Tektaş, Nazım (2002), *Sadrâzamlar Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı*, İstanbul:Çatı Yayınevi (Google books: [http://books.google.co.uk/books?id=1UppAAAAMAAJ&](http://books.google.co.uk/books?id=1UppAAAAMAAJ&) - Kuneralp, Sinan (1999) *Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber*, İstanbul:ISIS Press, ISBN 9784281181. [^1]: “HU Küllü men aleyhâ fân /Germiyan Hanedanından/ve Hacı Emirzade/Kütahya’lı Hacı Ali/Paşa’nın mahdumu/Seyyid Hacı/Abdurrahman Nureddin/Paşa’nın ruhuna/El Fatiha Tarih-i veladeti 10 Zilhicce sene 1251/Tarih-i irtihali 23 Şa’ban sene 1330 Ketebehu Aziz (Fatih Camii haziresindeki kabir taşının ön yüzünde yazar) [^2]: kabir taşında 10 Zilhicce 1251 yazar. [^3]: Kastamonu Valisi Abdurrahman Nureddin Paşa, 'Abdurrahmanpaşa Lisesi web sitesi, Erişim tarihi:16.04.2011 [^4]: Eski dahiliye nâzırı Mehmed Memduh Paşa merhum Esvatı sudûr ismindeki eserinde Abdurrahman Paşa'nın baş vekilliği zamanında Mısır'daki Ârâbi Paşa meselesi dolayısıyla baş vekilin bu isyanı asker kuvvetiyle bastırılmasını arz eylediğini ve bunun asker toplamaktan maksadı padişahı tahttan indirmektir, şeklindeki tefsir edilip padişahının infisal eylediğini yazar. [^5]: Tahsin Paşa'nın hâtıratı: Muallim Ahmet Halit Kütüphanesi 1931'de basılı [^6]: Uzunçarşılı, İ.H. Kütahya Şehri, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, s, 210, 211 [^7]: Tahsin Paşa'nın hatıratı: Muallim Ahmet Halit Kütüphanesi 1931'de basılı