# Abdullah Alpdoğan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdullah_Alpdo%C4%9Fan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abdullah Alpdoğan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abdullah_Alpdo%C4%9Fan (CC-BY-SA-4.0) - **Makam:** IV. (Tunceli) Umumî Müfettişi; Türkiye Büyük Millet Meclisi; 7. ve 8. Dönem Milletvekili - **Dönembaşı:** 10 Ocak 1936; 8 Mart 1943 - **Dönemsonu:** 28 Şubat 1943; 24 Mart 1950 - **Başkan:** Mustafa Kemal Atatürk; İsmet İnönü - **Başbakan:** İsmet İnönü; Celal Bayar; Refik Saydam; Şükrü Saracoğlu - **Sonragelen:** Muzaffer Ergüder - **Seçim bölgesi:** 1943 - Bolu; 1946 - Kastamonu - **Doğum tarihi:** 1878 - **Doğum yeri:** Taşköprü, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Kadıköy, İstanbul, Türkiye - **Yattığı yer:** Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul - **Doğum adı:** Hüseyin Abdullah - **Partisi:** Cumhuriyet Halk Partisi (1923-1941) - **Öğrenim:** Kara Harp Akademisi - **Meslek:** Asker, siyasetçi - **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu, (1900-1920); Türkiye, (1920-1943) - **Hizmetyılları:** 1902-1943 - **Rütbesi:** Korgeneral - **Kumandaettiği:** 9. Tümen, 41. Tümen, 61. Tümen, Erkân-ı Harbiye-i Umumiye 4. Şube Müdürü, Merkez Ordusu Erkan-ı Harbiye Subayı, Milli Müdafaa Vekaleti Ordu Dairesi Başkanı ve Müsteşar Muavini, 1. Ordu Erkan-ı Harbiye Subayı, Tunceli Valisi ve Komutanı, 4. Umumi Müfettişi, 8. Kolordu, 17. Kolordu, 1. Süvari Tümeni - **Savaşları:** Balkan Savaşları; I. Dünya Savaşı; Türk Kurtuluş Savaşı; Dersim İsyanı - **Ödüller:** İstiklâl Madalyası - **Cumhurbaşkanı:** Mustafa Kemal Atatürk, Mustafa İsmet İnönü **Hüseyin Abdullah Alpdoğan** (1878, [Taşköprü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fk%C3%B6pr%C3%BC) - 9 Nisan 1972, [Kadıköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1k%C3%B6y)), Türk asker ve siyasetçidir. [Dersim İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dersim_%C4%B0syan%C4%B1)'nda Tunceli Valisi olarak görev yapmış ve bazı kesimler tarafından olaylardaki rolü öne sürülerek "Dersim Kasabı" şeklinde adlandırılmıştır.[^1][^2][^3] ## Yaşamı 1878 yılında Abdullah Efendi'nin oğlu olarak dünyaya geldi. Asker ve siyasetçi [Nureddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa)'nın kızı Memduha Hanım (1904-1970) ile evlenen ve iki çocuk sahibi olan[^4] Alpdoğan, 1972 yılında İstanbul'da öldü ve [Karacaahmet Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacaahmet_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na defnedildi.[^5] ## Askeri ve Siyasi Kariyeri 1902 yılında Mekteb-i Harbiye'den Mülazım (Teğmen) rütbesiyle piyade sınıf on ikincisi olarak bitirdi. 1905 yılında Erkân-ı Harbiye Mektebi'ni Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle bitirerek [Osmanlı Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu)'na katıldı. Seyyar Topçu Alayı 1. Tabur Subaylığı, Nizamiye 3. Alayı 3. Tabur 3. Bölük Subaylığı, Erkân-ı Harbiye 1. Şube Subaylığı, Edirne İstilaat Komisyonu Üyeliği, 2. Tekirdağ Kolordusu Kurmay Subaylığı, Kale-i Sultaniye 2. Kolordu Kurmay Subaylığı, 2. Kolordu Erkan-ı Harbiye Subaylığı, 5. Ordu Erkan-ı Harbiyesi 9. Şube Müdürlüğü, 11. ve 21. Kolordu Erkan-ı Harbiye Subaylığı, 9., 41. ve 61. Fırka Komutanlığı, Erkân-ı Harbiye-i Umumiye 4. Şube Müdürlüğü, Merkez Ordusu Erkan-ı Harbiye Subaylığı, Milli Müdafaa Vekaleti Ordu Dairesi Başkanlığı ve Müsteşar Muavinliği, 1. Ordu Müfettişliği Erkan-ı Harbiye Subaylığı, Tunceli Valiliği ve Komutanlığı, 4. Umumi Müfettişliği, 8. ve 17. Kolordu Komutanlığı, 1. Süvari Tümen Komutanlığı, [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) VII. Dönem (Ara Seçim) Bolu, VIII. dönem Kastamonu milletvekilliği yaptı. ## Tunceli Valiliği ve 1937-38 Dersim İsyanı Kurtuluş Savaşı sırasında [Koçgiri Harekatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri_Harekat%C4%B1)'nda daha sonra damadı olacağı Sakallı Nurettin Paşa'nın emrinde görev yapan Alpdoğan, bu askerî harekât sürerken Ankara'ya çektikleri telgraflarla "tenkil harekâtının Dersim ve çevresini de kapsaması gerektiğini" bildirmiştir.[^6] Ancak bu talebi kabul görmemiş ve harekât Koçgiri ile sınırlı kalmıştır. Alpdoğan, Koçgiri Hareketı sırasında edindiği "tecrübeleri", 1937-38'de Dersim'de uygulamıştır.[^7] 10 Ocak 1936'da bir kararname ile Sekizinci Kolordu Komutanı olan Alptoğan, Tunceli Valiliği'ne atanır. Alpdoğan bu görevi Haziran 1943 tarihine kadar 7 yıl boyunca sürdürecektir. Aralık 1935 tarih ve 2884 sayılı Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkında Kanun gereğince Tunceli Valisinin yetki ve görevleri sadece idari değil aynı zamanda askeri ve adlidir.[^8] Yasa ile şehirde kudretli "tek adam" olmanın yanı sıra "Dördüncü Umumi Müfettiş" olarak mıntıka dâhilinde tüm devlet işlerinin olduğu gibi -dönemin tek partisi CHP'nin- parti faaliyet ve teşkilatının da yüksek murâkıp ve müfettişidir.[^9] 1936'da devletin üst makamlarına sunulan raporlara göre Dersim'de bir "asayiş sorunu" kalmamıştır. Umumi Müfettişlerin 1936 toplantısında "Şimdiye kadar hükûmet kuvvet ve nüfuzunun giremediği Dersim, Türkiye Cumhuriyeti camiasının ayrılmaz bir parçası haline girmiştir, bölge asayişinde yüzde 99 salah (düzelme) vardır" değerlendirmeleri yapılmıştır.[^10] Buna rağmen Alpdoğan, Valilik görevine gelir gelmez bölgedeki "silahların toplanması" kararı alır. Silah toplama kararını tüm aşiret liderleriyle yüz yüze görüşerek bizzat takip eder. 1936 boyunca devam eden silah toplama işinde tam başarı sağlanmıştır. Aşiretlerin ve ailelerin elindeki silahların yanı sıra bıçak ve kamaları dahi toplamıştır.[^11] Ancak 22 Mart 1937 tarihinde Gahmut Köprüsü'nün yakılması üzerine "1. Tunceli Askeri Harekâtı" resmen başlatılır. "Tunceli bölgesinde hükümetçe konulmak istenen karakolları bölge halkı menfaatlerine uygun görmediklerinden Kahmutla Pah arasındaki Darboğaz tahta köprüsünü yaktılar ve oradaki jandarmalarla müsademe ettiler. Bu surette isyan başladı."[^12] Vali Abdullah Alpdoğan tarafından kurdele kesilerek açılan bu tahta köprünün yakılması sırasında İsmail Hakkı Yüzbaşı isimli bir asker yaşamını kaybetmiştir. Yaşanan silahlı çatışmada köprüyü yakanlardan da çok sayıda kişi ölmüştür. Ardından 4 gün sonra 26 Nisan günü Sin'e bağlı Askisor Karakolu isyancılar tarafından basılır. Bu olayda hiç kimse ölmemiştir. Ancak devletin tepkisi çok sert olacaktır. 4 Mayıs 1937'de Bakanlar Kurulu toplanarak "1937 Yılında Yapılan Tunceli Tenkil Harekâtına Dair Bakanlar Kurulu Kararı" yayımlanır. "Gayet Gizlidir" ibareli yarım sayfadan oluşan kararın en önemli cümlesi şöyledir:[^13] "Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekle iktifa ettikçe isyan ocakları daimi olarak yerinde bırakılmış olur. Bunun içindir ki, silah kullanmış olanları ve kullananları yerinde ve sonuna kadar zarar vermeyecek hale getirmek, köyleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzaklaştırmak lüzumlu görülmüştür."Karar uyarınca batıya 2 bin kişi nakledilecektir. Ekim 1937'de harekât sona ermiş; 5 aylık askeri faaliyeti sonunda 1 subay şehit düşmüş; 4 subay ise yaralanmıştır. Er ve sivil insan ölü ve yaralı sayısı hakkında bir veri yoktur.[^14] ## Madalyaları Alpdoğan Osmanlı Ordusu'nda katıldığı Birinci Dünya Savaşı'nda 2. Sınıf [Demir Haç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_Ha%C3%A7), Muharebe Gümüş [İmtiyaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mtiyaz_Madalyas%C4%B1), Kılınçlı 3. [Mecidi Nişanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mecidi_Ni%C5%9Fan%C4%B1), [Harp Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harp_Madalyas%C4%B1), [İstiklal Madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1) gibi madalya ve nişanlar ile çeşitli takdirnameler kazanmıştır. [^1]: Çem, Munzur. Dêrsim Merkezli Kürt Aleviliği: Etnisite, Dini İnanç, Kültür ve Direniş. Vate Yayıncılık, 2011, s. 431-432. [^2]: Özer, Ahmet. Bertal Efendi ve Dersim Operasyonu (2). Independent Türkçe, 5 Şubat 2022. [^3]: Seyit Rıza ve arkadaşları anıldı: "Arşivler açılsın, mezar yerleri açıklansın”. evrensel, 15 Kasım 2021. [^4]: TBMM Albümü. 31 Ekim 2012. [^5]: Alpdoğan Paşa. Taşköprü Haber Ajansı, 9 Şubat 2015. [^6]: Aygün, Hüseyin. Dersim 1938'e Dair "Yeni" Belgeler, Bilgiler - 2. Bianet, 5 Şubat 2011. [^7]: Cumhuriyet'in Kuruluş Sürecinde Atatürk ve Aleviler. Kalan Yayınları, 2002, s. 81. [^8]: Aygün, Hüseyin. Dersim 1938'e Dair "Yeni" Belgeler, Bilgiler - 2. Bianet, 5 Şubat 2011. [^9]: Aygün, Hüseyin. Dersim 1938'e Dair "Yeni" Belgeler, Bilgiler - 2. Bianet, 5 Şubat 2011. [^10]: Umumi Müfettişler Toplantı Tutanakları-1936. Dipnot Yayıncılık, 2010, s. 29. [^11]: Aygün, Hüseyin. Dersim 1938'e Dair "Yeni" Belgeler, Bilgiler - 2. Bianet, 5 Şubat 2011. [^12]: Doğu Anadolu'da Toplumsal Mühendislik, Dersim-Sason (1934-1946). Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2010. [^13]: 4 Mayıs 1937'yi, "Dersim Katliamı"nı Hatırlamak. 10 Mayıs 2008. [^14]: Türkiye Cumhuriyeti'nde Ayaklanmalar (1924-1938). Genelkurmay Basımevi, 1972.