# Abdal

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdal
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Abdal, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abdal (CC-BY-SA-4.0)

**Abdal**, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) [tasavvuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf)unun daha radikal formlarında karşılaşılan en üst mânevî mertebenin bir adıdır.

[Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri) dinsel topluluğunda rastlanmakta, [*Derviş*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F) veya [*Baba*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba) da denmekteydi.

## Özellikleri

Bir *abdal* Allah'tan başka dünyadaki her şeyden vazgeçmiş kişidir. Abdallık mertebesine ermiş kişi hakikatın mutlak ve doğrudan bilgisine erişebilmektedir. Toplumsal bir şahsiyet olarak abdal zayıf, ezilmiş ve baskı altında olanlara yardım elini uzatan, toplum içinde ahlaksızlıklara karşı mücadele veren bir otoritedir. Daha ziyade göçebe [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)ler arasında yaygın olan abdallar [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) veya [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yerleşik devlet otoritesi karşısında çevre halkının hoşnutsuzluklarını dile getirmişler ve çeşitli isyan hareketlerinin başlatıcısı olmuşlardır.

Türkiye'de en çok İç Anadolu bölgesinde bulunurlar. [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir), [Keskin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keskin), [Balâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C3%A2) yörelerinde abdallar hayatlarını müziğe adamış şekilde yaşamaktadırlar. [Balâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C3%A2) ve [Keskin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keskin) yöresinin kültürel havzası aynıdır. [Balâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C3%A2) ve [Keskin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keskin)'de genelde halaylar çekilir. [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir)li abdalların misyonu farklıdır. [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir)'in oyun havaları meşhurdur. [Balâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C3%A2) ve [Keskin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keskin)'li abdallar [Hacı Taşan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Ta%C5%9Fan)'ı *"Toplumun en mümtaz şahsiyeti"* olarak kabul ederler. [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir)li abdallar ise [Neşet Ertaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ne%C5%9Fet_Erta%C5%9F)'ı *"Toplumun örnek alınmaya lâyık en gözde kişisi"* olarak kabul ederler. Bu iki yörenin de çalgıları farklılık göstermektedir. Geçim kaynakları kendilerine özgü enstrümanları çalıp, söyleyip para kazanmaktır. Müziğe yetenekleriyle ünlüdürler. Müzik kulakları çok gelişmiştir. Nota bilmezler. [Balâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C3%A2) ve [Keskin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keskin)'deki abdalların bugün İran topraklarında yer alan [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29) bölgesinden geldikleri söylenmektedir.

## Tarihsel Nitelikleri

Abdallar [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dini ile [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)in İslam öncesi [şamanizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamanizm)ini şahıslarında birleştirmişlerdi. Eskiden [Kök Tengri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengri) ile mânevî bağlantı kurabilen "Kam" karakteri, İslamlaşmayla beraber yerini "Abdal" kişiye bırakmıştır.

Abdal [Akhunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile ilişkilendirilen bir isimdir. [Eynu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eynuca) halkının alternatif adıdır;

[Orhan Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC)'ye göre [Türkiye'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) Abdalları, [Akhunlar'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) soyundan gelebilir.[^1][^2][^3][^4][^5] Albert von Le Coq, [Türkiye Abdalları ile Doğu Türkistanlı Eynular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eynular) arasındaki ilişkiyi bazı ortak kelimelere sahip olmaları ve her ikisinin de kendilerini Abdallar olarak adlandırmaları ve kendi aralarında özel bir dil konuşmaları ile zikretmektedir.[^6][^7][^8] Azerbaycanlılar, Türkmenler (Ata, Chowdur, Ersary, Saryk), Kazaklar, Özbek-Lokaylar, Türkler ve Volga Bulgarları'nın (Savirler) bileşiminde de bazı Abdal unsurlara rastlanmaktadır.[^9]

[Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'nun 11. yüzyıldan başlayarak Türkmen göçüne maruz kalması abdalları ve babaları da buraya getirmiştir. [Sarı Saltuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Saltuk) gibi bazı abdallar Osmanlılardan önce [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)a geçerek dinsel etkinliklerde bulunmuşlardır. [Baba İshak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0shak)'ın 1239/1240'ta [Adıyaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ad%C4%B1yaman) bölgesinde başlattığı Babaî İsyanı [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin zayıflamasına ve 1243'te [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) saldırısına karşı koyamamasına yol açmıştır.

Söğüt-[Bilecik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilecik) bölgesinde ortaya çıkan [Osmanlı Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde abdallar ([Edebali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Edebali), [Geyikli Baba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geyikli_Baba)) Osmanlı Beylerine ([Osman Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osman_Gazi), [Orhan Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Gazi)) yakın duran kişilerdi. Osmanlı erken döneminde abdallar gerek Batı Anadolu, gerekse [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)daki [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) nüfusun İslamlaşmasında etkili olmuşlardır. Bunda, İslamın değişmez ve şartlarını empoze eden kitabî yaklaşım yerine yerel geleneklerle uyuşmaya yatkınlık, yani yerel geleneklerle İslam geleneklerini uyum içine sokan tutumun payı belirleyiciydi.

15. yüzyılda abdallar giderek [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin merkezîleşme ve bürokratik bir imparatorluğa dönüşme sürecinin dışında kalmışlar ve Sünnî İslam'ın Edirne ve 1453'ten itibaren İstanbul'da yerleşmesi sonucunda düzendışı bir niteliğe bürünmüşlerdir. İran'da [Safevî Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)'nin kurulması ve [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) etkinliğinin Anadolu'da yayılması ile birlikte Abdallar 17. yüzyılda [Şamlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamlu) kabilesi'nin arasında [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) hareketiyle bütünleşmiştir.[^10][^11]

## Kültürel Nitelikleri

Halk sufiliğinde, abdalların istedikleri zaman istedikleri mekânda olabileceklerine inanılır. Yani inanışa göre; zaman ve mekân sınırlarını aşabilme gücüne sahip olduklarına inanılır. *"Onlar, bazı müstesna varlıklar dışında kimseye görünmezler."* İnanışa göre gizli güçleri olan ve büyü gücüne sahip olan abdallar, bol yağmur yağması, bereketin artması ve belalardan korunmak için Allah'tan ne dilerse kabul edilir.

Abdal hakkındaki görüşler, Türk halk inanışlarında da kendine yer edinmiştir. Örneğin, Dağıstan'da yaşayan Türk topluluklarından bir kısmında yaygın olan inanışa göre, eğer dokuz aylık bebek, anne rahminde ölmüşse, bunu Abdal götürmüş demektir. Söylenenlere göre uzun ak sakallı olan Abdal, dağlarda yaşar, dağ keçileri arasında dolaşıp onları korur. Kimselere görünmez. Avcılar onun adına dua edip kurban verirlerse avları uğurlu olur. Eğer bunu yapmazlarsa ne kadar usta avcı olurlarsa olsunlar o avdan eli boş dönecekleri kesindir.

Abdal, insanların yalvarışlarını dinler. Onlara acır, ancak verdiği nasihatlerin de dinlenmesini ister. Bazı [mitoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mit)k metinlerde Abdal'ın ölmüş dağ keçisini dirilttiği ve yeniden hayat verdiği bile anlatılmıştır.

Bugünkü [Saka Türkçesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakut%C3%A7a), erkek [Şamanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaman)a lakap olarak *“Abıdal”* şeklinde bir sözcük vardır. Bu sözcüğün *"Abdal"* sözcüğüne benzerliği dikkat çekicidir. [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)’da bir zamanlar aşıklar yetiştirmekte ünlü olmuş, Abdal adında bir şehir bile vardır. Ayrıca *"Abdal"* sözü, tarihte *“Ağ Hun”* adıyla bilinen [Eftalitler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'in adıyla da bağlantıdır.

[Aleviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik)'da Abdallık kültürünün varlığı, [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)’nin güney kıyısında yaşayan [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) boylarında Abdal adını taşıyan insanlara rastlanabilmesi, Abdalların gizli dillerinin olması, Anadolu’daki Abdalların, daha çok göçebe hayatı sürerek, çalgıcı, türkücü ve masalcı olmaları, [Köroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ro%C4%9Flu) masallarını söylemekte meşhur olmaları, kendilerine [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) diyen bu insanların [Ehl-i Beyt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ehl-i_beyt)’in kulları olduklarını söylemeleri, [Muharrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muharrem) ayında [Kerbela](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerbela) şehitlerine yas tutmaları, (Anadolu Abdallarına, en çok [Alevilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) sıklıkla yaşadığı yerlerde rastlanır) ve bunlar gibi birçok örnek, gerçekten bu sözcüğün çok eski tarihi kökleri olduğunu gösteriyor.

Değişik kaynaklardan edinilen bilgiye göre bu sözcük, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)’da 11. ve 14. yüzyıllarda kaleme alınmış edebi metinlerde *“*[*Derviş*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F)*”*, 15. yüzyıla ait metinlerde ise *“Divane”* anlamında kullanılmıştır. Kimi zaman onlardan bahsedildiğinde de *“ışık”* sözcüğü kullanılmıştır. Daha sonraları [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik)liğin onu içine aldığı, bir kısmını değiştirdiği ve hatta erittiği yönünde görüşler de vardır.

## Ayrıca bakınız

- [Sûfîlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf)

[^1]: Köşker, Nilüfer. Abdals in Cultural Geography of Anatolia. <https://www.academia.edu/36004813/Abdals_in_Cultural_Geography_of_Anatolia>
[^2]: Akhunlar, Ak Hun İmparatorluğu Eftalitler Özellikleri Diğer Adı. www.edebiyatfakultesi.com, 8 Temmuz 2021. <https://www.edebiyatfakultesi.com/turk-tarihi/ak-hun-imparatorlugu-eftalitler>
[^3]: Vincenz, André de. Словарь ∂ревнерусского языка (XI – XIV вв.). Russian Linguistics, June 1992, s. 281-288. <http://dx.doi.org/10.1007/bf02527949>
[^4]: Шмокало, И. З.. История математики. Ukrainian Mathematical Journal, May 1965, s. 142-143. <http://dx.doi.org/10.1007/bf02527373>
[^5]: Bosworth, C. Edmund. The Turks in the Early Islamic World. Routledge, 15 Mayıs 2017. <https://books.google.nl/books?id=CAokDwAAQBAJ&pg=PT341&dq=a+derivation+of+the+name+%E2%80%98Hephthalite,%E2%80%99+is+used+to+designate+a+tribe+of+Turkmans+in+northern+Afghanistan+at+the+present+time.+...+On+the+other+hand,+Abdel,+as+a+name+given+to+a+Turkish+people,+existed+in+the+sixth+century;+cf.&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwje-cCptuD9AhVTgv0HHd_VDiQQ6AF6BAgCEAM>
[^6]: Frank, Allen J.. Turkmen Reader. Dunwoody Press, 1995. <https://books.google.com/books/about/Turkmen_Reader.html?id=7ShkAAAAMAAJ>
[^7]: Current topics in social sciences. St. Kliment Ohridski University Press, 2016. <https://www.worldcat.org/oclc/1013456944>
[^8]: Aydogdy Kurbanov, The Archaeology and History of the Hephthalites. (Universitätsforschung zur prähistorischen Archäologie, Bd. 230.) Bonn, Habelt 2013. 10 Ağustos 2015, s. 168-169. <http://dx.doi.org/10.1515/hzhz-2015-0295>
[^9]: Kurbanov, Aydogdy. UNDERSTANDING LATE ANTIQUE DEHISTAN. Institute for the History of Material Culture of the Russian Academy of Sciences, 2020. <http://dx.doi.org/10.31600/978-5-907298-09-5-238-239>
[^10]: ABDAL. <https://islamansiklopedisi.org.tr/abdal>
[^11]: Karakaya-Stump, Ayfer. The Kizilbash-Alevis in Ottoman Anatolia: Sufism, politics and community. Edinburgh University Press, 2020.
