# Abdürrahman Arif > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCrrahman_Arif > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abdürrahman Arif, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BCrrahman_Arif (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Abdel-Rahman_Aref.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** 3. Irak Cumhurbaşkanı - **Dönembaşı:** 16 Nisan 1966; 10 Mayıs 1967 - **Dönemsonu:** 17 Temmuz 1968; 10 Temmuz 1967 - **Öncegelen:** Abdüsselam Arif; Naci Talib - **Sonragelen:** Ahmed Hasan el-Bekir; Tahir Yahya - **Sıra:** Irak Başbakanı - **Doğum tarihi:** 14 Nisan 1916 - **Doğum yeri:** Bağdat, Bağdat Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Amman, Ürdün - **Partisi:** Arap Sosyalist Birliği - **Eşi:** Fayka Abdül-Magid Faris Alani - **Çocukları:** 5 - **Başbakan:** Abdurrahman el-Bazzaz; Naci Talib; Kendisi; Tahir Yahya - **Cumhurbaşkanı:** Kendisi - **Bağlılığı:** Irak - **Birimi:** Irak Kara Kuvvetleri - **Rütbesi:** Korgeneral - **Savaşları:** 14 Temmuz Devrimi; Altı Gün Savaşı [Hacı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac_%28%C4%B0slam%29) **Abdürrahman Muhammed Arif el-Cumayli** (عبد الرحمن محمد عارف الجميلي; 14 Nisan 1916 - 24 Ağustos 2007), 16 Nisan 1966'dan 17 Temmuz 1968'e kadar görevde kalmış [Irak'ın üçüncü cumhurbaşkanıdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1). ## Biyografi ![Soldan sağa, Cezayir'den Huari Bumedyen, Suriye'den Nureddin el-Etâsî, Irak'tan Abdurrahman Arif, Mısır'dan Cemal Abdünnâsır ve 1968'de Sudan'dan İsmâil el-Ezherî](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/Nasser%2C_Aref%2C_Atassi%2C_Boumeiddin.jpg) *Soldan sağa, Cezayir'den Huari Bumedyen, Suriye'den Nureddin el-Etâsî, Irak'tan Abdurrahman Arif, Mısır'dan Cemal Abdünnâsır ve 1968'de Sudan'dan İsmâil el-Ezherî (public-domain)* Arif, kariyerli bir askerdi ve [1958'de monarşiyi deviren askeri darbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/14_Temmuz_Devrimi) destekledi. Kardeşi [Abdüsselam Arif'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BCsselam_Arif) 1963'te iktidara getiren [darbeye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazan_Devrimi) de destek verdi. Kardeşi darbeyi takiben onu ordunun başına atadı ve genç Arif Nisan 1966'da bir uçak kazasında öldüğünde, Başbakan [Abdurrahman el-Bazzaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_el-Bazzaz) ("Batı odaklı bir avukat" ve 1958 devriminden beri Irak hükûmetinin başına geçen ilk sivildi[^1]) cumhurbaşkanı vekili oldu; üç gün sonra, el-Bazzaz cumhurbaşkanı seçildi, ardından el-Bazzaz cumhurbaşkanlığını hemen Abdürrahman Arif'e bıraktı. [Irak ordusunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Silahl%C4%B1_Kuvvetleri) Abdüsselam'ın yerine zayıf ve manipüle edilmesi daha kolay kardeşinin geçmesi gerektiğini düşündüğü için güç transferinin gerçekleştiği tahmin ediliyor. Arif, [Irak Devrimci Komuta Konseyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devrimci_Komuta_Konseyi_%28Irak%29) tarafından cumhurbaşkanı olarak atandı. Kardeşinin politikalarını sürdürdü, ancak daha milliyetçi bir profil izledi. Kardeşi Abdüsselam gibi, [Mısır'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) [pan-Arabist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panarabizm) Cumhurbaşkanı [Cemal Abdünnasır'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Abd%C3%BCnn%C3%A2s%C4%B1r) açık bir destekçisiydi. Bir diğer Nasır yanlısı Hava Kuvvetleri Komutanı Arif Abdurrezak, Arif'e darbe girişiminde bulundu ve Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nı [Sovyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) [MiG-17](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mikoyan-Gurevi%C3%A7_MiG-17) jetleri ile hafifçe bombaladı, ancak darbe başarısız oldu ve Rezak, tutuklandı. Bu, Arif hükûmetine yönelik ikinci başarısız darbe girişimiydi. Cumhurbaşkanı Arif televizyona çıkarak bu vesileyle Abdurrezak'ın kesinlikle cezalandırılacağını açıkladı ancak daha sonra onu bir af ile serbest bıraktı. Cumhurbaşkanlığının genel olarak gevşek ve kararsız olduğuna inanılıyordu. Ancak, rüşvet almadığına dair tarihsel ipuçları var. 1967'de kendisini gelir vergisinden muaf tutmak için çıkardığı akıl almaz yasa, muhtemelen başka türlü servet elde edemeyeceğinin bir göstergesidir. Arif'in iktidara gelmesinden kısa bir süre sonra Irak ordusu, [Birinci Irak-Kürt Savaşı'nda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Irak-K%C3%BCrt_Sava%C5%9F%C4%B1) [Mustafa Barzani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Barzani) liderliğindeki Kürt isyancılara karşı büyük bir saldırı başlattı ve Barzani'nin 3500 kişilik [Peşmerge'sine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C5%9Fmerge) karşı 40.000 Irak askerini karşı karşıya getirdi. [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pehlev%C3%AE_%C4%B0ran%C4%B1) ve [İsrail](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0srail) desteği, 11 Mayıs'ta [İSK](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0srail_Savunma_Kuvvetleri) subayı Zuri Sagy tarafından tasarlanan bir savaş planının 1400 - 2000 Irak askerinin öldürülmesi ve yüzlercesinin daha ele geçirilmesiyle sonuçlanan Handren Dağı Muharebesi'nde kesin bir Kürt zaferine katkıda bulundu. Rejim aşırılık yanlıları fiyaskoyla itibarsızlaştırıldı ve 29 Haziran'da Bazzaz, Irak Kürdistanı'nda "idari ademi merkeziyetçilik" ve "Kürtlerin parlamentoda temsil edilmesini" içeren bir barış için On İki Noktalı Plan'ı açıkladı. Temmuz ayı boyunca Bazzaz, "büyük bir rehabilitasyon programını onaylayarak, ekonomik ablukayı kaldırarak, yüzlerce Kürt mahkumu serbest bırakarak, Arap aşiretlerini eski Kürt topraklarından çıkararak ve bir genel af yasası çıkararak" anlaşmayı uygulamaya başladı, ancak ordu içindeki muhalefet 6 Ağustos'ta General [Naci Talib](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naci_Talib) lehine Bazzaz'ı görevden almak için Arif'i zorladı.[^2] Ne olursa olsun, [Lyndon B. Johnson](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lyndon_B._Johnson) yönetimindeki Amerikalı yetkililer, Irak'ın Bazzaz yönetimindeki sivil yönetime kısa bir süre geri dönmesini ve Arif'in 30 Haziran'da Rezak'ın ikinci darbe girişimini engellemesini memnuniyetle karşıladı.[^3] Arif, daha önce ABD büyükelçisi Robert Strong ile bir dostluk kurmuş ve Nisan 1966 ile Ocak 1967 arasında ABD'ye bir dizi dostane jest yapmış olduğundan, Irak'ta "birkaç ılımlı güçten biri" olarak kabul edildi.[^4] Arif'in talebi üzerine Başkan Johnson, 25 Ocak 1967'de [Washington D.C.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Washington%2C_DC)'de beş Iraklı general ve Irak büyükelçisi Nasir Hani ile bir araya gelerek "iki hükümet arasında daha yakın bir ilişki kurma arzusunu" yineledi.[^5] Johnson'ın [Ulusal Güvenlik Danışmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulusal_G%C3%BCvenlik_Dan%C4%B1%C5%9Fman%C4%B1_%28Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri%29) [Walt Rostow'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Walt_Rostow) göre, [ABD Ulusal Güvenlik Konseyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_Ulusal_G%C3%BCvenlik_Konseyi), Arif'i Washington'da resmi bir ziyarette karşılamayı bile düşündü, ancak bu öneri sonunda Arif'in hükûmetinin istikrarı konusundaki endişeler nedeniyle reddedildi.[^6] [Altı Gün Savaşı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1_G%C3%BCn_Sava%C5%9F%C4%B1) patlak vermesinden önce, Irak Dışişleri Bakanı [Adnan Paçaçı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adnan_Pa%C3%A7ac%C4%B1), 1 Haziran'da artan Orta Doğu krizini görüşmek üzere ABD'nin BM Büyükelçisi [Arthur Goldberg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arthur_Goldberg), Siyasi İşlerden Sorumlu Müsteşarı Eugene V. Rostow, [Dışişleri Bakanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_d%C4%B1%C5%9Fi%C5%9Fleri_bakan%C4%B1) [Dean Rusk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dean_Rusk) ve Başkan Johnson'ın kendisi de dahil olmak üzere bir dizi Amerikalı yetkiliyle bir araya geldi.[^7] Pahalı Arap yenilgisinin yarattığı siyasi atmosfer, Irak'ın 7 Haziran'da ABD ile ilişkilerini kesmesine ve nihayetinde Arif'in görece ılımlı hükûmetinin çökmesine sebep oldu.[^8] 17 Temmuz 1968'de Arif uyurken, kendi yardımcıları ve [Baas Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baas_Partisi) üyeleri [Ahmed Hasan el-Bekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Hasan_el-Bekir), [kansız bir darbeyle onu devirdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/17_Temmuz_Devrimi). Arif ve kardeşinin 1963'te Kasım'a karşı yapılan darbede yaptıkları gibi koalisyon radyo istasyonunu ve savunma bakanlığını ele geçirdikten sonra zafer ilan etti. Savunma bakanı [Hardan et-Tikriti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hardan_Al_Tikriti), Arif'i arayıp artık cumhurbaşkanı olmadığını bildirdiğinde bu başarı sağlandı. Arif [Türkiye'ye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) sürgüne gönderildi. [Saddam Hüseyin'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saddam_H%C3%BCseyin) iktidara geldiği 1979'da Arif, Irak'a döndü ve sonrasında büyük ölçüde kamuoyunun ve siyasi ilgi odağının dışında kaldı. [Hac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac_%28%C4%B0slam%29) için bir kez ülkeyi terk etmesine izin verildi. Arif, Hüseyin'in [ABD liderliğindeki işgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Sava%C5%9F%C4%B1) tarafından iktidardan uzaklaştırılmasının ardından Irak'tan kalıcı olarak ayrıldı ve 2004'ten itibaren [Ürdün'ün](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crd%C3%BCn) [Amman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amman) kentinde yaşadı. 24 Ağustos 2007'de Amman'da öldü.[^9] Fayka Abdül-Magid Faris Alani ile evliydi. ## Alıntılar - "İsrail'in varlığı, düzeltmemiz gereken bir hatadır. 1948'den beri bizimle olan İsrail'in rezaletini silmek için bu bizim fırsatımızdır. Hedefimiz net - İsrail'i haritadan silmek". Radyo konuşması, 1 Haziran 1967[^10] - Irak'ın her yerinde ve komşu Arap ülkelerinde istikrar ve güvenliğin sağlanacağını umuyorum. Umarım Irak'ta geçmişi unutarak ve geleceğe bakarak ulusal birlik gerçekleşecektir."[^11] ## Dış bağlantılar - [Eski Irak Cumhurbaşkanı 91 yaşındaki Abdürrahman Arif öldü](https://www.nytimes.com/2007/08/25/world/middleeast/25aref.html?ref=world) [^1]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 94. [^2]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 96-98. [^3]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 97-98. [^4]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 98-99. [^5]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 99. [^6]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 99. [^7]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 36, 100. [^8]: Sold Out? US Foreign Policy, Iraq, the Kurds, and the Cold War. Palgrave Macmillan, 2015, s. 101-103, 111. [^9]: "Iraq ex-president dies in Jordan" , Middle East Online, 24 August 2007, at age 91. [^10]: Scott-Baumann, Michael. Conflict in the Middle East: Israel and the Arabs. Hodder Education, May 2007, s. 25. [^11]: Abdel-Rahman Aref, 91, Former Iraqi President, Is Dead. 25 Ağustos 2007.