# Abdülmecid

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClmecid
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Abdülmecid, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BClmecid (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Sultan_Abd%C3%BClmecid_-_Google_Art_Project.jpg/1280px-Sultan_Abd%C3%BClmecid_-_Google_Art_Project.jpg)
* (public-domain)*

- **Unvan:** İslâm Halifesi; Emîrü'l-mü'minîn; İki Kutsal Caminin Hizmetkârı; Han
- **Veraset:** 31. Osmanlı Padişahı; 110. İslâm Halifesi
- **Hüküm süresi:** 2 Temmuz 1839 - 25 Haziran 1861; (); 2 Temmuz 1839 - 25 Haziran 1861
- **Önce gelen:** II. Mahmud; II. Mahmud
- **Sonra gelen:** Abdülaziz; Abdülaziz
- **Vekil başlık:** Sadrazamlar
- **Doğum tarihi:** 25 Nisan 1823
- **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Defin yeri:** Yavuz Selim Camii, Fatih, İstanbul
- **Eşi:** Aşağıya bakınız
- **Tam ismi:** Abdülmecid Han bin Mahmud
- **Hanedan:** Osmanlı Hanedanı 16px
- **Babası:** II. Mahmud
- **Annesi:** Bezmiâlem Valide Sultan
- **Dini:** İslam

**I. Abdülmecid** (‎سلطان عبدالمجيد, 25 Nisan 1823, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) – 25 Haziran 1861, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), 31. [Osmanlı padişahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) ve 110. [İslam halifesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halifeler_listesi)dir. [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un, [Bezmialem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bezmi%C3%A2lem_Valide_Sultan)'dan olan oğludur. Döneminde [Tanzimat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1)'nı ilan ettirmesiyle ünlüdür. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun son dört padişahının babası olarak, en çok sayıda oğlu padişahlık yapmış Osmanlı hükümdarı olan[^1] Abdülmecid, babası [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) gibi [verem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Verem)e yakalanmıştı. [Ihlamur Kasrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ihlamur_Kasr%C4%B1)'nda öldüğünde 38 yaşındaydı. [Fatih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih)'in Sultan Selim semtinde, [Yavuz Selim Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yavuz_Selim_Camii) Haziresi'ne defnedildi ve bugün adı verilen bir türbesi bulunmaktadır.[^2]

## Yaşamı

![Abdülmecid Han'ın 1840'lı yıllara ait bir çizimi.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/I._Abd%C3%BClmecid.jpg/1280px-I._Abd%C3%BClmecid.jpg)
*Abdülmecid Han'ın 1840'lı yıllara ait bir çizimi. (Carl Mayer, public-domain)*

![Alman ressam K. Cretius tarafından 1846 yılında çizilen portresi.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Sultan_Abd%C3%BClmecid%27in_%C5%9Fehzadelik_zamanlar%C4%B1.jpg/1280px-Sultan_Abd%C3%BClmecid%27in_%C5%9Fehzadelik_zamanlar%C4%B1.jpg)
*Alman ressam K. Cretius tarafından 1846 yılında çizilen portresi. (Konstantin Cretius, public-domain)*

Batı kültürüyle yetiştirilmiştir. İyi [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) konuşur ve batı müziğini severdi. Babası [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) gibi yenilik yanlısıydı. Babasının ölümü üzerine tahta çıktı. Abdülmecid'in tahta çıkışı sevinç uyandırmıştı. Talihi, [Mustafa Reşit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa), [Mehmet Emin Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Emin_%C3%82l%C3%AE_Pa%C5%9Fa), [Fuat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C3%A7eciz%C3%A2de_Fuad_Pa%C5%9Fa) gibi devlet adamlarına rastlamasıydı. Saltanatı sırasında en çok tutucuların muhalefetiyle karşılaştı. 1840'lı yıllarda İrlanda'da ortaya çıkan ve milyonu aşkın insanın ölümüyle sonuçlanan kıtlık esnasında, İrlandalı bir doktor ziyaretçisinin kendi ailesini de bu kıtlığa kurban verdiğini söylemesi üzerine gemiyle bu ülkeye gıda yardımı yapılmasını sağlamıştır. Bu davranış hâlen İrlanda halkı tarafından takdir edilmektedir.[^3]

## Saltanatı

![Sultan I. Abdülmecid'in Basile Kargopoulo tarafından 1850 dolaylarında çekilmiş bir fotoğrafı.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/A_photograph_of_Sultan_Abdulmecid_I_taken_by_Basile_Kargopoulo_c.1850.jpg/1280px-A_photograph_of_Sultan_Abdulmecid_I_taken_by_Basile_Kargopoulo_c.1850.jpg)
*Sultan I. Abdülmecid'in Basile Kargopoulo tarafından 1850 dolaylarında çekilmiş bir fotoğrafı. (Basile Kargopoulo, CC0-1.0)*

1 Temmuz'da (1839) tahta çıktığında; [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) sorunu [Nizip yenilgisiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nizip_Muharebesi) (24 Haziran 1839) çıkmaza girmiş durumdaydı. Babasının cenaze töreni sırasında başvekil [Mehmet Emin Rauf Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Emin_Rauf_Pa%C5%9Fa)'dan padişahın mührünü zorla alan, Meclisi Valayı Ahkâmı Adliye Reisi [Koca Mehmet Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa), kendisini [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) ilan ettirdi (2 Temmuz 1839).[^4]

Henüz [Nizip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nizip) bozgunundan haberi olmayan padişah, sorunu çözmek için orduya ve donanmaya harekâtı durdurmaları için emir gönderdi. [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) valisi [Kavalalı Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)'yı bağışladığını ve anlaşmak istediğini bildirmek üzere Köse Akif Efendi'yi Mısır'a yolladı. Bu arada düşman saydığı [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa)'nın sadarete gelmesinden korkan [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Ahmet Fevzi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Fevzi_Pa%C5%9Fa), donanmayı Mısır'a götürüp, [Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)'ya teslim etti (3 Temmuz 1839). Nizip yenilgisinin haberi [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a ulaştı. [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ve [Prusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prusya), verdikleri ortak bir notayla [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) sorununun kendilerine danışılmadan çözülmemesini istediler (27 Temmuz 1839).[^5] Bu nota kabul edildi. Böylece [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) devletlerinin bir tür güdümü altına girmiş oldu.

### Tanzimat Fermanı

![Abdülmecid'in Abdullah Biraderler tarafından 1858-1861 arasında çekilmiş bir fotoğrafı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0b/Sultan_Abd%C3%BClmecit.jpg)
*Abdülmecid'in Abdullah Biraderler tarafından 1858-1861 arasında çekilmiş bir fotoğrafı. (Abdullah Biraderler, public-domain)*

[Londra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra) ve [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te, Osmanlı devletindeki ıslahat hazırlıkları konusunda görüşmelerde bulunan hariciye nazırı [Mustafa Reşit Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa), bir ıslahat programının gerekliliğine padişahı inandırdı. Hazırlanan [Gülhane Hatt-ı Hümayunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1) (Hatt-ı Şerif ya da [Tanzimat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1) da denir) [Mustafa Reşit Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa) tarafından 3 Kasım'da [Gülhane](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClhane_Park%C4%B1)'de okundu. [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) dönemini açan bu belgeyle, yargılamasız kimsenin cezalandırılamayacağı, mal ve mülkünün zorla alımına gidilemeyeceği ilkesi getiriliyor, devletle birey arasındaki ilişkileri düzenleyecek yasaların çıkarılacağı açıklanıyordu.

[Tanzimat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1)'nın uyandırdığı olumlu hava [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) sorununun çözümünü kolaylaştırdı. [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k)'ın önerisiyle, beş büyük devlet [Londra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra)'da bir araya geldiler. [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) valisini destekleyen [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) dışlanarak, 15 Temmuz 1840'ta [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k), [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya) ve [Prusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prusya) arasında [Londra Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281840%29) imzalandı. [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) valiliği veraset yoluyla [Mehmet Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavalal%C4%B1_Mehmed_Ali_Pa%C5%9Fa)'ya bırakılarak, ele geçirdiği topraklar ve [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) donanması geri alındı. Aynı devletler, aralarına [Osmanlı Devletiyle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'yı da alarak imzaladıkları Boğazlar Sözleşmesi ile (13 Temmuz 1841) [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin boğazlar üzerindeki egemenliği tanındı ve boğazlar yabancı savaş gemilerine kapatıldı.[^6]

Tanzimatın öngördüğü ilkeleri uygulamak için Meclis-i Âli-i Tanzimat kuruldu (1853). Her [eyalet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyalet)ten, yörelerinin gereksinmelerini bildirmek üzere ikişer temsilci [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da toplantıya çağrıldı. Merkezden her bölgeye gönderilen imar meclisleri çalışmaya başladı. Mâliye, [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'daki örgütlenme temel alınarak düzenlendi. Mâli yetkililer, idare amirlerinden alınarak defterdarlara verildi. Vergilerin saptanması vilâyet meclislerine, toplanması da [muhassıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhass%C4%B1l) adı verilen vergi memurlarına bırakıldı. İltizam yöntemi kaldırıldı. Aşar, her yerde eşit olarak alınmaya başladı. [Hristiyanlardan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) alınan vergilerin toplanmasında [patrikhane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patrikhane)lerin aracılığı kabul edildi. Ticaret meclisleri kuruldu. Fransız ceza kanunu çevrilerek uygulamaya konuldu. [Meclis-i Maarif-i Umumiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/1869_Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nizamn%C3%A2mesi) toplandı (1845). İlk idâdiler açıldı. 1847'de [Maârif-i Umûmiye Nezâreti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nez%C3%A2reti) kuruldu. 1848'de ilk muallim mektebi, aynı yıl Harbiye'de kurmay sınıfı, 1850'de Darülmaarif adı verilen lise, 1851'de ilk bilim akademisi sayılan [Encümen-i Daniş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enc%C3%BCmen-i_Dani%C5%9F) açıldı. 1846'da [Darülfünun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2r%C3%BClf%C3%BCn%C3%BBn) binasının temeli atıldı.[^7] [Askerlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Askerlik_hizmeti) yasası çıkarılarak (6 Eylül 1843) kura yöntemi benimsendi, askerlik süresi 4-5 yıl olarak sınırlandı.

Abdülmecid, Tanzimat'ın uygulanmasında karşılaşılan zorlukları yerinde görmek amacıyla yurt gezilerine çıktı. 1844'te [İzmit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmit), [Mudanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mudanya), [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa), [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu), [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale), [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni), [Midilli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midilli_%28ada%29), [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z)'ı ziyaret etti; 1846'da [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre)'ye kadar uzanan bir [Rumeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli) gezisi yaptı. Her yıl Meclisi Vâlâyı Ahkâmı Adliye'yi bir nutukla açması, onun milletvekili düzenine yakın olduğu görüşünü destekler.

### Tanzimat sonrası gelişmeler ve Kırım Savaşı

!["Müttefikler" : Sultan Abdülmecid, Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı Kraliçesi Victoria ve Fransa İmparatoru III. Napolyon.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/The_allies.jpg)
*"Müttefikler" : Sultan Abdülmecid, Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı Kraliçesi Victoria ve Fransa İmparatoru III. Napolyon. (\[s.n.\], public-domain)*

Devletin bütün kurumlarında başlatılan yenileşme çabaları, karşılaşılan tepkiler dolayısıyla istenilen sonucu vermedi. Abdülmecid zaman zaman tutucuları görevlendirmek zorunda kaldı. İmkansızlıklar nedeniyle yeniden iltizam yöntemine dönüldü. 1840'ta kâime-i mutebere adıyla ilk kâğıt para çıkarıldı. Devlet ıslahat işleriyle uğraştığı sırada Birleşik Krallık ve Fransa'nın çıkar çatışmaları ve kışkırtmalarıyla [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) ve [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnan)'da [Dürziler](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCrziler) ile [Maruniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maruniler) arasında olaylar çıktı (1845).

1848 ihtilâlleri sırasında [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya karşı bağımsızlık savaşı veren [Macar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) yurtseverleri Türkiye'ye sığındı. Bab-ı Âli'nin, Avusturya ve Rusya'nın baskı ve tehditlerine karşın sığınanları geri vermemesi [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'da [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin saygınlığını yükseltti. [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'a da yansıyan ayaklanma, İngilizlerle yapılan [Baltalimanı Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baltaliman%C4%B1_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)yla (1 Mayıs 1849) geçici olarak sonuca bağlandı.

Bir süre sonra ortaya çıkan kutsal yerler sorunu, Osmanlı Devleti ile Rusya'yı savaşa sürükledi. Kudüs'teki katolikleri korumak için başvuran [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'ya karşı, [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) da [ortodoksların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ortodoks_Kilisesi) haklarını korumak için harekete geçti. Bab-ı Âli'ye verdiği bir [nota](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diplomatik_nota) ile ortodokslara geniş haklar tanınmasını, bunların koruyuculuk hakkının da kendisine verilmesini istedi. Osmanlı hükûmeti bunu kabul etmeyince de Eflâk ve Boğdan'ı işgal etti. Bunun üzerine Abdülmecid, [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya savaş açtı (4 Ekim 1853). [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [müttefikleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttifak) Birleşik Krallık, Fransa, [Piyemonte](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyemonte) ile birlikte [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı kazandı.[^8]

![Abdülmecid Han](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Abdulmecid_I_by_Rupen_Manas.jpg)
*Abdülmecid Han (Rupen Manas (Rubens Manasie), public-domain)*

Yalnız, [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te imzalanacak barış antlaşmasından önce padişah, [Tanzimat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat_Ferman%C4%B1)'nı tamamlayan [Islahat Fermanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Islahat_Ferman%C4%B1)'nı ilân etmek zorunda bırakıldı (18 Şubat 1856). Azınlıklara, savaştan önce [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)ın istediğinden daha fazla haklar veren bu belge, [Paris Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281856%29)'nı (30 Mart 1856)'da imzalayan Birleşik Krallık, Fransa, Rusya, Avusturya ve Piyemonte tarafından senet kabul edildi. Böylece, bir iç sorun olan ıslahat konusunda yabancılara müdahale hakkı tanınmış oldu. Buna karşılık [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) imzacı devletlerin güvencesi altında bütünlüğünü koruyor ve [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) devletleriyle eşit haklara sahip sayılıyordu.[^9]Siyasi buhranları bu şekilde atlatan Abdülmecid, yeniden ıslahat işlerine döndü. 1856'da askerlik teşkilâtı yedi ordu esası üzerine kuruldu ve [Hristiyanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) da askere alınmaya başlandı. Maarif-i Umumiye nezareti kuruldu (28 Nisan 1857). [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'ya öğrenci gönderildi (1857). Mülkiye Mahreç Mektebi (1859), Telgraf Mektebi (1860) gibi bazı meslek okulları açıldı. Yeni toprak kanunu (Arazi kanunnamesi) yayınlandı (1857). Devletin gelir ve giderleri bir bütçeye bağlandı. Tersane yeniden düzenlendi.

Abdülmecid, çeşitli toplulukları eşitlik ilkesi içinde ve Osmanlılık düşüncesi çevresinde birleştirmeye çalıştı. Fakat, özellikle Gayrimüslimlerde uyanan ve batılı devletlerce desteklenen [ulusçuluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milliyet%C3%A7ilik) duyguları böyle bir birliğin kurulmasını olanaksızlaştırıyordu. 1856 Islahat Fermanı'yla Gayrimüslimlere verilen geniş ayrıcalıklar, Müslümanların tepkisine yol açtığı gibi, Gayrimüslimler de askere alınma kararına karşı çıktılar.[^10] Osmanlı toplumu yeniden huzursuz bir ortama sürüklendi. [Cidde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cidde)'de (1857), [Karadağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karada%C4%9F)'da (1858) olaylar çıktı. [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) devletleri olayların bir Avrupa kurulunca denetlenmesini istediler.

![Genç Abdülmecid, David Wilkie, 1840](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b7/Sultan_Abd%C3%BClmecid_I.jpg)
*Genç Abdülmecid, David Wilkie, 1840 (David Wilkie, public-domain)*

Avrupa devletlerinin devletin içişlerine karışmasından hoşlanmayanlar, padişahı ve hükûmet erkânını öldürüp [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)'i tahta çıkarmak için örgütlendiler. [Kuleli Vakası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuleli_Olay%C4%B1) olarak bilinen bu örgütlenme, bir ihbar üzerine dağıtıldı (14 Eylül 1859), önderleri cezalandırıldı.[^11]

Bu sırada mâli durum da çıkmaza girmişti. Savaş giderlerini karşılamak üzere ağır koşullarla alınan dış borçların hazineye büyük yükü yanında padişahın ve sarayın sorumsuz harcamaları da durumu gittikçe ağırlaştırıyordu. Devlet, [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında ilk kez dışarıdan borç almak zorunda kalmıştı (24 Ağustos 1854). Bunu ikinci (1855), üçüncü (1858), dördüncü (1860), borçlanmaları izledi.[^12] [Beyoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyo%C4%9Flu) sarraflarından alınan borçlar da 80 milyon altın lirayı aştı. Bunlar için rehin verilen mücevherlerle borç senetlerinin bir bölümü yabancı tüccar ve bankerlerin eline geçti. Durumu sert biçimde eleştiren sadrazam [Mehmet Emin Âli Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Emin_%C3%82l%C3%AE_Pa%C5%9Fa) azledildi (18 Ekim 1859). [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya), [Prusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prusya) ve Rusya Bab-ı Âli'ye bir nota vererek, Islahat Fermanı'nda söz konusu edilen ıslahatların gerçekleştirilmesini istediler (Ekim 1859). Bunların sağlanması için ayrı ayrı müdahalede bulunacaklarını da belirttiler.

Nitekim [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ilk adımı atarak, [Bosna-Hersek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek) ve [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan)'daki [Hristiyanların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) durumunu uluslararası bir kurulun incelemesini istedi. Bu sorun çözülmeden, [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnan) olayları yeniden alevlendi (1860). Ardından [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam) olayı patlak verdi. [Hollanda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hollanda) ve [Amerikan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerikal%C4%B1lar) konsolosları bu karışıklıklar sırasında öldürüldü (1860). Hariciye nazırı Fuat Paşa, olağanüstü yetkili olarak Lübnan'a yollandı. Fransa, [Beyrut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyrut)'a asker çıkardı. 9 Haziran 1868'de [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnan) ayrıcalıklı sancak durumuna getirildi.[^13]

### Mimari çalışmalar

Sultan Abdülmecid, dışarıdan aldığı borçların bir kısmıyla saray ve köşkler yaptırdı. [Dolmabahçe Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolmabah%C3%A7e_Saray%C4%B1) (1853), [Beykoz Kasrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beykoz_Kasr%C4%B1) (1855), [Küçüksu Kasrı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCksu_Kasr%C4%B1) (1857), [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne) [Meriç Köprüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meri%C3%A7_K%C3%B6pr%C3%BCs%C3%BC) (1847), [Büyük Mecidiye Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Mecidiye_Camii) (Ortaköy Camii) (1853) [Küçük Mecidiye Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Mecidiye_Camii) (1849), [Teşvikiye Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fvikiye_Camii) (1854) [Hırka-i Şerif Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1rka-i_%C5%9Eerif_Camii) (1851), döneminin başlıca yapıtlarıdır. [Bezmiâlem Valide Sultan Gureba Hastanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bezmi%C3%A2lem_Vak%C4%B1f_%C3%9Cniversitesi_T%C4%B1p_Fak%C3%BCltesi_Hastanesi)'ni yaptırdı (1845-1846). Yeni [Galata Köprüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galata_K%C3%B6pr%C3%BCs%C3%BC) de aynı tarihte hizmete girdi.[^14] Yine İstanbul'daki [Mecidiyeköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mecidiyek%C3%B6y) semti adını ondan almıştır.

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/Garter_encircled_arms_of_Abdulmejid_I%2C_Sultan_of_Ottoman_Empire.png)
* (Rs-nourse, CC-BY-SA-4.0)*

## Ailesi

- [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud): Babası
- [Bezmialem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bezmi%C3%A2lem_Valide_Sultan): Annesi
- [Esma Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esma_Sultan_%28I._Abd%C3%BClhamid%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29): Halası

![Sultan Abdülmecid'in türbesi Fatih'te Yavuz Selim Camii'ndedir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Tomb_of_the_Abdulmejid_I.jpg/1280px-Tomb_of_the_Abdulmejid_I.jpg)
*Sultan Abdülmecid'in türbesi Fatih'te Yavuz Selim Camii'ndedir. (Bjelica, CC0-1.0)*

### Eşleri

#### Kadınefendileri

1. [Servetsezâ Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Servetsez%C3%A2_Kad%C4%B1nefendi): Başkadınefendi
2. [Şevkefza Valide Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eevkefza_Sultan): İkinci Kadınefendi ve [V. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Murad)'ın annesi
3. [Tirimüjgan Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tirim%C3%BCjgan_Kad%C4%B1nefendi): Üçüncü Kadınefendi ve [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in annesi
4. [Verdicenan Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Verdicenan_Kad%C4%B1nefendi): Üçüncü Kadınefendi
5. [Düzdidil Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCzdidil_Kad%C4%B1nefendi): Üçüncü Kadınefendi
6. [Gülcemal Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClcemal_Kad%C4%B1nefendi): Dördüncü Kadınefendi ve [V. Mehmed Reşad](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed)'ın annesi
7. [Rahime Perestu Valide Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rah%C3%AEme_Perest%C3%BB_Sultan): Dördüncü Kadınefendi ve [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in manevi annesi
8. [Mahitab Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahitab_Kad%C4%B1nefendi): Beşinci Kadınefendi
9. [Bezmiara Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bezmiara_Kad%C4%B1nefendi): Altıncı Kadınefendi

#### İkballeri

1. [Nükhetsezâ Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%BCkhetsez%C3%A2_Han%C4%B1m_%28Abd%C3%BClmecid%27in_e%C5%9Fi%29): Baş İkbal
2. [Nesrin Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nesrin_Han%C4%B1m): İkinci İkbal
3. [Ceylânyar Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceylanyar_Han%C4%B1m): İkinci İkbal
4. [Serfiraz Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serfiraz_Han%C4%B1m): İkinci İkbal
5. [Nalândil Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nal%C3%A2ndil_Han%C4%B1m): Üçüncü İkbal
6. [Gülüstü Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCl%C3%BCst%C3%BC_Han%C4%B1m): Dördüncü İkbal ve [VI. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Mehmed)'in annesi
7. [Nergizev Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nergizev_Han%C4%B1m): Dördüncü İkbal
8. [Navekmisal Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navekmisal_Han%C4%B1m): Dördüncü ikbal
9. [Şayeste Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eayeste_Han%C4%B1m): Dördüncü İkbal

#### Gözdeler

1. Feleksu Hanımefendi: 1. Gözde ve [Zülüflü İsmail Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BCl%C3%BCfl%C3%BC_%C4%B0smail_Pa%C5%9Fa)'nın annesi
2. [Yıldız Hanımefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_Han%C4%B1m_Efendi): 2. Gözde
3. Saf-derun Hanımefendi: 4. Gözde
4. Hüsn-i Cenan Hanımefendi: 3. Gözde

### Erkek çocukları

1. [V. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Murad)
2. [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)
3. [V. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed)
4. [Ahmed Kemaleddin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Kemaleddin_Efendi)
5. [Mehmed Burhaneddin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Burhaneddin_Efendi_%28Abd%C3%BClmecid%27in_o%C4%9Flu%29)
6. [Ahmed Nureddin Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Nureddin_Efendi_%28Abd%C3%BClmecid%27in_o%C4%9Flu%29)
7. [Zülüflü İsmail Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BCl%C3%BCfl%C3%BC_%C4%B0smail_Pa%C5%9Fa)
8. [Süleyman Selim Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_Selim_Efendi)
9. [VI. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Mehmed)

### Kız çocukları

1. [Fatma Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatma_Sultan_%28Abd%C3%BClmecid%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29)
2. [Refia Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Refia_Sultan_%28Abd%C3%BClmecid%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29)
3. [Cemile Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemile_Sultan)
4. [Münire Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnire_Sultan)
5. [Behice Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Behice_Sultan)
6. [Seniha Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seniha_Sultan)
7. [Mediha Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mediha_Sultan)
8. [Naile Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naile_Sultan_%28Abd%C3%BClmecid%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29)
9. Bedia Sultan
10. Samiye Sultan
11. Şehime Sultan
12. Sabiha Sultan
13. Aliye Sultan
14. Fehime Sultan
15. Mühibe Sultan
16. Mukbile Sultan
17. Naime Sultan
18. Neyyire Sultan
19. Behiye Sultan
20. Zekiye Sultan
21. Nazime Sultan

## Dış bağlantılar

- say.436-453

[^1]: Ahmet Cevdet Paşa (Sadeleştiren: Yusuf Halaçoğlu) (2010) Sultan Abdülhamid'e Arzlar (Ma'rûzât), İstanbul:Babiali Kültür Yayıncılığı, ISBN 978-9944-118-95-8, s.45
[^2]: Osmanlı padişahlarının mezarları nerede?. <https://www.fikriyat.com/galeri/tarih/osmanli-padisahlarinin-mezarlari-nerede>
[^3]: İrlandalılar 173 yıl önceki yardımı unutmadı! Osmanlı’yı hatırlattılar. <https://www.fotomac.com.tr/futbol/2020/04/22/irlandalilar-173-yil-onceki-yardimi-unutmadi-osmanliyi-hatirlattilar>
[^4]: MEHMED EMİN RAUF PAŞA - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-emin-rauf-pasa>
[^5]: Osmanlı tarihi. <https://cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/20_21_Guz/osmanli_tarihi_1789_1908/5/index.html>
[^6]: LONDRA ANTLAŞMASI - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/londra-antlasmasi>
[^7]: Darülfünun nedir? Darülfünun ne zaman açıldı?. <https://www.hurriyet.com.tr/gundem/darulfunun-nedir-darulfunun-ne-zaman-acildi-41077192>
[^8]: Kırım Savaşı kısaca özeti: tarihi, sonuçları, önemi, nedenleri ve sonuçları. <https://www.milliyet.com.tr/gundem/kirim-savasi-kisaca-ozeti-tarihi-sonuclari-onemi-nedenleri-ve-sonuclari-6264671>
[^9]: Türkçe Bilgi: Paris Antlaşması (1856). <https://www.turkcebilgi.com/paris_antlaşması_(1856)>
[^10]: Dosyaları, Türkiye ve Dünya Haberleri, Analizler, Yorumlar, Makaleler, Araştırma. Osmanlı'da gayrimüslimlerin askerlik meselesi. <https://www.dunyabulteni.net/olaylar/osmanli-da-gayrimuslimlerin-askerlik-meselesi-h132963.html>
[^11]: KULELİ VAK‘ASI - TDV İslâm Ansiklopedisi. <https://islamansiklopedisi.org.tr/kuleli-vakasi>
[^12]: Osmanlı ilk dış borç ne zaman alındı? Osmanlı ilk dış borç hangi padişah aldı ? Osmanlı ilk dış borç anlaşması hangi ülke?. <https://www.hurriyet.com.tr/egitim/osmanli-ilk-dis-borc-ne-zaman-alindi-osmanli-ilk-dis-borc-hangi-padisah-aldi-osmanli-ilk-dis-borc-anlasmasi-hangi-ulke-41831708>
[^13]: Lübnan’ın Bitmeyen Kabusları. <https://www.antalyanews.com.tr/makale/lubnan-in-bitmeyen-kabuslari.html>
[^14]: Galata Köprüsünün Tarihçesi » Bilgiustam. 12 Eylül 2014. <https://www.bilgiustam.com/galata-koprusunun-tarihcesi/>
