# Abdülhamid Zöhravî Efendi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClhamid_Z%C3%B6hrav%C3%AE_Efendi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Abdülhamid Zöhravî Efendi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BClhamid_Z%C3%B6hrav%C3%AE_Efendi (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/AbdalHamidZahrawo.jpeg)
* (Ismee, public-domain)*

- **Makam:** Meclis-i Mebûsan; 3. Dönem Mebusu
- **Dönembaşı:** 17 Aralık 1908
- **Dönemsonu:** 18 Ocak 1912
- **Seçim bölgesi:** 1908 – Hama
- **Doğum tarihi:** 1855
- **Doğum yeri:** Humus, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm tarihi:** 6 Mayıs 1916(61-62 yaşında)
- **Ölüm yeri:** Şam, Osmanlı İmparatorluğu
- **Milliyeti:** Arap

**Abdülhamid Zöhravî Efendi** ya da **Abdülhamîd ez-Zehrâvî**, (عبد الحميد الزهراوي) (1855-1916), Son Osmanlı döneminde Suriyeli gazeteci ve siyaset adamı.

Humus Rüşdiyesi'nden mezun olmuştur. 1898'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gelmiştir. *Malumat* gazetesinin idare ve yazı işlerinde çalıştı. Bu gazetede yayımladığı yazılar [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam)'a sürülmesine sebep olmuştur. Şam'dan, [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'da yayımlanmakta olan *el-Muḳaṭṭam* gazetesine yazılar göndermiştir. Gazetenin Osmanlı yönetimine karşı İngilizler'i tuttuğu bilindiği için, Şam Valisi Nâzım Paşa Zehrâvî'yi tutuklatıp İstanbul'a göndermiştir. Ancak, Arap âlemi ile ilgili konularda [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in müsteşarlığını yapan [Ebü'l-Hüda es-Sayyadî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eb%C3%BC%27l-H%C3%BCda_es-Sayyad%C3%AE)'nin aracılığı ile Humus'a geri gönderilmiştir. *el-Münîr* adlı bir gazete çıkarmıştır. Humus'ta gizlice basılıp [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye)'de dağıtılan bu gazetedeki yazılarında, II. Abdülhamid'e karşı, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin yönetiminde reformlar yapacağı ümidiyle [İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'ni tutmuştur. 1903'te Mısır'a gitmiş ve orada yayımlanan el-Müʾeyyed ve el-Cerîde gazetelerine yazılar yazmıştır. [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'in ilânından sonra [1908 seçimlerinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_3._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi) [Meclis-i Mebûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan) [Hama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hama) mebusu seçilmiştir. Meclis-i Mebûsan'da kısa zamanda, Arap vilayetlerini temsil eden mebuslar topluluğunun önderi durumuna gelmiştir.

Zehrâvî ve arkadaşları daha çok adem-i merkeziyetçi muhalefet partilerine yakınlık göstermişlerdir. Bu yüzden Zehrâvî, 1911'de İttihat ve Terakki'ye karşı kurulan [Hürriyet ve İtilaf Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrriyet_ve_%C4%B0tilaf_F%C4%B1rkas%C4%B1)'nın kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Partinin başkan vekilliğine getirilmiştir. Gazetesinde başta İttihatçılar ve [Ziya Gökalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp) olmak üzere, Türkçüler aleyhine yazılar yazmıştır. Zehrâvî, 1913'te Paris'te toplanan [Arap Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Kongresi_%281913%29)'ne el-Lâ-merkeziyye'nin delegesi sıfatıyla katıldı ve kongreye başkanlık etti. 4 Ocak 1914 günü [Meclis-i Âyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_%C3%82yan) üyeliğine atanmıştır.[^1] [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) başlayınca İstanbul'dan [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire)'ye giderek el-Lâ-merkeziyye Cemiyeti içinde çalışmalarına devam ettiler. Cemiyet artık [adem-i merkeziyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adem-i_merkeziyet%C3%A7ilik) ile yetinmeyip bağımsızlık için faaliyetlerine açıkça devam etmiştir. Bu yüzden Suriye'de kurulan Âliye Dîvân-ı Harb-i Örfîsi yargılanmıştır. Abdülhamîd ez-Zehrâvî de bu mahkeme tarafından idama mahkûm edilmiştir. 6 Mayıs 1916'da Şam'da Şehitler Meydanı olarak bilinen Marjeh Meydanı'nda diğer Arap milliyetçileri ile beraber [idam edilmiştir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehitler_G%C3%BCn%C3%BC_%28Suriye_ve_L%C3%BCbnan%29).

[^1]: Türkiye Büyük Millet Meclîsi Vakfı Yayınları No : 15 Türk Parlamento Tarihi Meşrutiyete Geçiş Süreci I. ve II. Meşrutiyet II. Cilt Ayan Ve Mebûsân Meclisleri Üyelerinin Özgeçmişleri Prof. Dr. İhsan Güneş Türk Parlamento Tarihi Araştırma Grubu sayfa 8