# Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClham%C3%AEd_bin_V%C3%A2si_bin_T%C3%BCrk > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BClham%C3%AEd_bin_V%C3%A2si_bin_T%C3%BCrk (CC-BY-SA-4.0) - **Kendi dilinde adı:** عبد الحميد بن واسع بن ترك - **Kendi dilinde dili:** ar - **Doğum tarihi:** ? - **Doğum yeri:** Ceyl, Maveraünnehir - **Ölüm yeri:** Bağdat? - **Vatandaşlık:** Arap Yarımadası - **Dalı:** Matematik - **Tanınma nedeni:** Katışık Denklemlerde Mantıki Zaruretler (Kitāb al-Jabr wa'l-Muqābala); Kapsamlı Hesap Kitabı(Kitāb al-Jāmiʿ fi'l-Hisāb); İşlemler Kitabı (Kitāb al-Muʿāmalāt); Hesaplama ve Sayıların Özellikleri (Nawāder al-Hisāb wa Khawāṣṣ al-Aʿdād); Ölçme Kitabı (Kitāb al-Mesāḥa) **Abdülhamîd bin Vâsi bin Türk** (عبد الحميد بن واسع بن ترك) ya da tam adıyla **Ebü'l-Fazl Abdülhamîd bin Vâsi' bin Türk el-Huttelî el-Hâsib**, dokuzuncu yüzyılda yaşamış [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [matematik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matematik)çi. Öz geçmişi hakkında çok az bilgi bulunmaktadır. Onunla ilgili iki kayıt vardır, biri Farslı [İbn el-Nedim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn%C3%BC%27n-Ned%C3%AEm) ve diğeri İbn el-Kefti[^1] tarafından, fakat bilgiler aynı değildir. Ancak İbn el-Kefti onun adını *ʿAbd al-Hamid ibn Wase ibn Türk Jili* olarak bahseder. Jili, [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29) anlamına gelir.[^2] D. Pingree'ye göre, o Ḵottal ([Amu Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhun))'nın kuzeyinde ve Badaḵšān batısındadır) veya Gilan doğumludur. Abū Barza Fażl b. Moḥammad b. ʿAbd-al-Ḥamīd b. Tork ([ö.](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BCm) Bağdat, 27 Ṣafar 298) (4 Kasım 910)[^3]'un onun torunu olduğu görünür. Onuncu yüzyılda [İbn el-Nedim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn%C3%BC%27n-Ned%C3%AEm), ʿAbd-al-Ḥamīd[^4] ile ilgili onun adının *Abu'l-Fadl 'Abd al-Hamîd ibn Wâsi' ibn Turk al-Khuttalî* (veya, *al-Jîlî*), soyadının *Abû Muhammad* olduğunu söyler ve iki eserini listeler: 1. *Kitāb al-Jāmeʿ fi’l-ḥesāb* ("Kapsamlı hesap kitabı") altı kitap halindedir; o kayıptır, belki de, aşağıdaki dördüncü kitabın bir parçasıdır. 2. *Kitāb al-Moʿāmalāt* ("İşlemler kitabı") kayıptır. Bu başlıklı ve *Kitāb al-Mesāḥa* ("Ölçme kitabı") ile bir kitap daha İbn el-Nedīm tarafından Ebu Barza'ya atfedilir. İbn el-Kefti[^5] ise, el-Fihrist, gibi birinci kitabı tekrarlar, ama ikinci kitap yerine, o aşağıdaki kitapları listeler: 3. *Nawāder al-ḥesāb wa ḵawāṣṣ al-aʿdād* (“Hesaplama ve Sayıların özellikleri çeşitleri kitabı”), kayıptır. 4. *Kitāb al-Jabr wa’l-moqābala* (“Katışık Denklemlerde Mantıki Zaruretler”)[^6] Aydın Sayılı'ya göre; [Halife](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hil%C3%A2fet) [Al-Maʾmūn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mem%C3%BBn) zamanında [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir)'de doğan 9. yüzyılın ilk yarısında yaşayan ibn Türk (*Abdülhamid İbni Vasi İbni Türk Ebu Fazl*) (? - 847) Ceyl kentinden olduğu için el-Ceyli veya matematikçi anlamına gelen el-Hasip de denmektedir. Adından da anlaşıldığı gibi Türk oğlu olan bu bilim insanı sayılar teorisi ve cebir konularında çalışmalar yapmıştır. Yapıtları "Kitab-ül Cami fi'l hisap" (altı kitap halindedir),"Kitab'ül muamelat", "Kitab'ül Mesaha" (Ölçme işleri)'dır[^7] Onun erken dokuzuncu yüzyılda [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta yaşadığı ve çalıştığı ve matematik eserleri yayımladığı kesindir.[^8] O [cebir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebir) üzerine bir çalışma yazmış, "Katışık Denklemlerde Mantıki Zaruretler" olarak adlandırılan karesel (*ikinci dereceden*) denklemlerin çözümü üzerine sadece bir bölümü geriye kalabilmiştir. Abdülhamid İbn Türk'ün, "*Kitāb al-jabr wa al-mukābala*" başlıklı el yazması, [Hârizmî](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2rizm%C3%AE)'nin el-cebir (*al-jabr*)'ine çok benzer, aynı zamanda hatta belki ondan daha erken de yayımlanmış olabilir. ## Dış bağlantılar - MuslimHeritage.com [Logical Necessities in Mixed Equations: 'Abd Al-Hamîd Ibn Turk and the Algebra of his Time](http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=1056) - Encyclopedia Iranica, D. Pingree [''ʿAbd-al-Ḥamīd b. Vāse''](http://www.iranica.com/articles/abd-al-hamid-b-vase) [^1]: Inbah al-ruwat 'ala anbah al-nuhat, yaklaşık bin Müslüman bilginlerin öz geçmişini içerir. [^2]: Ibn Turk Dāʾirat al-Maʿārif-i Buzurg-i Islāmī, Cilt 3, no. 1001, Tahran. Çeviri Encyclopædia islamica içinde [^3]: Ebn al-Qefṭī, Tārīḵ al-ḥokamāʾ, yayımcı J. Lippert, Leipzig, 1903, s. 406 [^4]: Abu’l-Faraj Moḥammad b. al-Nadīm, Kitāb al-Fihrist, s. 281. [^5]: Ebn al-Qefṭī, Taʾrīḵ al-ḥokamāʾ, yayımcı J. Lippert, Leipzig, 1903, s. 230. [^6]: D. Pingree, ʿAbd-al-Ḥamīd b. Vāse Encyclopedia Iranica. [^7]: Aydın Sayılı, Abdülhamit İbni Türk'ün Katışık Denklemlerde Mantıki Zaruretler Adlı Yazısı ve Zamanın cebri. TTK Ankara 1962. [^8]: Ahmed Djebbar, L'algèbre arabe, genèse d'un art, Vuibert/Adapt, 2005, s. 214. ISBN 2-7117-5381-6