# Abdülhalik Renda > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClhalik_Renda > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Abdülhalik Renda, https://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BClhalik_Renda (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/TBMM_Ba%C5%9Fkan%C4%B1_Abd%C3%BClhalik_Renda.jpg) * (Republic of Turkey, public-domain)* - **Makam:** 4. Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı; Türkiye Maliye Bakanı; Türkiye Millî Savunma Bakanı; Türkiye Büyük Millet Meclisi; 3., 4., 5., 6., 7. ve 8. Dönem Milletvekili; Türkiye cumhurbaşkanı vekili - **Dönembaşı:** 1 Mart 1935; 25 Aralık 1930; 3 Temmuz 1926; 22 Kasım 1924; 2 Ocak 1924; 1 Kasım 1927; 1 Kasım 1927; 10 Kasım 1938 - **Dönemsonu:** 5 Ağustos 1946; 3 Şubat 1934; 1 Kasım 1927; 3 Mart 1925; 21 Mayıs 1924; 25 Aralık 1930; 14 Haziran 1946; 11 Kasım 1938 - **Öncegelen:** Kâzım Özalp; Şükrü Saraçoğlu; Hasan Saka; Recep Peker; Hasan Fehmi Ataç; Recep Peker; Mustafa Kemal Atatürk - **Sonragelen:** Kâzım Karabekir; Fuat Ağralı; Şükrü Saraçoğlu; Hasan Saka; Recep Peker; Zekai Apaydın; İsmet İnönü - **Başbakan:** İsmet İnönü; İsmet İnönü; Ali Fethi Okyar; İsmet İnönü; İsmet İnönü - **Seçim bölgesi:** 1923 - Çankırı; 1927 - Çankırı; 1931 - Çankırı; 1935 - Çankırı; 1939 - Çankırı; 1943 - Çankırı - **Doğum adı:** Mustafa Abdülhalik - **Doğum yeri:** Yanya, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** Erenköy, İstanbul, Türkiye - **Yattığı yer:** Cebeci Asri Mezarlığı, Ankara - **Partisi:** Cumhuriyet Halk Partisi - **Öğrenim:** Mülkiye Mektebi - **Meslek:** Bürokrat **Mustafa Abdülhalik Renda** (29 Kasım 1881, [Yanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanya) - 1 Ekim 1957, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun son döneminde ve [Türkiye Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin ilk yıllarında bürokrasinin ve siyasetin çeşitli kademelerinde görev yapan [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) siyasetçidir. ## Hayatı 29 Kasım 1881 tarihinde [Yanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanya)'da Yanya eşrafından [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) asıllı Rendazade Aslan Efendi'nin oğlu olarak doğdu.[^1] Yanya İdadisi Rüştiyesi ve İstanbul İdadisinde orta öğrenimini tamamlayarak 25 Temmuz 1903 tarihinde [Mülkiye Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_%C3%9Cniversitesi_Siyasal_Bilgiler_Fak%C3%BCltesi)'nin yüksek bölümünden diploma aldı. 27 Temmuz 1903 tarihinde [Ziraat Bankası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziraat_Bankas%C4%B1) Muhasebe Kalemi Mukayyit Refiki unvanı ile göreve başladı. 27 Ekim 1903 tarihinde [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos) İdadisi matematik, geometri, tarım, sağlık ve [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) öğretmenliğine atandı. 11 Ağustos 1904 tarihinde [Cezayir-i Bahr-i Sefid Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayir-i_Bahr-i_Sefid_Vilayeti) ([Ege Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Adalar%C4%B1)) Maiyet Memurluğuna görevlendirildi. 11 Mart 1906 tarihinde [Tepedelen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tepedelen), 14 Kasım 1908 tarihinde [Pogon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pogon), 18 Ocak 1909 tarihinde [Delvine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Delvine) Kaymakamlıklarında bulundu. İki kez [Berat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berat) Mutasarrıflığına, 4 Şubat 1911'de [Kavala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavala) Kaymakamı iken [Çamlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aml%C4%B1k) Mutasarrıflığına, 18 Haziran 1911 tarihinde [Ergir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ergiri) Mutasarrıflığına vekaleten görevlendirildi ve aynı tarihte açığa alındı. 8 Mayıs 1913 tarihinde [Siirt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siirt) Mutasarrıflığına, 20 Aralık 1914 tarihinde [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis) Valiliğine, 14 Ekim 1915'te [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) Valiliğine atandı. Buradaki görevini yürütürken hayatta kalan Ermenileri Mezopotamya'ya tehcire zorladı.[^2] 29 Nisan 1917 tarihinde Dahiliye Vekaleti Müsteşarlığına, 6 Mayıs 1918 tarihinde yeniden Halep Vilayeti Valiliğine atandı. Halep'in işgali üzerine 12 Kasım 1918 tarihinde [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) Valiliğine getirildi. Bu göreve gitmeden [Damad Ferid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Ferid_Pa%C5%9Fa) Hükûmetince azledildi ve tutuklandı, altı ay sonra [Malta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta)'ya sürüldü. Malta dönüşünde 4 Ocak 1922 tarihinde İktisat Vekaleti Müsteşarlığına, 20 Ocak 1922 tarihinde Dahiliye Vekaleti Müsteşarlığına, 29 Nisan 1922 tarihinde [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya) Valiliğine atandı. 19 Eylül 1922 tarihinde düşman işgalinden kurtarılan [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_%28il%29)'in yeni Türkiye Cumhuriyeti Devleti adına ilk valisi oldu. 30 Temmuz 1923 tarihinde [Çankırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ank%C4%B1r%C4%B1)'dan milletvekili seçildi. 2 Ocak 1924 tarihinde I. [İsmet İnönü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC) Hükûmetinde 2. kez [Maliye Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazine_ve_Maliye_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29)na getirildi. II. İsmet İnönü Hükûmeti'nde de 21 Mayıs 1924 tarihine kadar aynı görevini sürdürdü. III. İsmet İnönü Hükûmeti'nde 3. kez Maliye Bakanlığını üstlendi. IV. İsmet İnönü Hükûmeti'nde [Millî Savunma Bakanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Savunma_Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_%28T%C3%BCrkiye%29)na getirildi, V. İsmet İnönü Hükûmeti'nde de aynı bakanlığını korudu. 25 Aralık 1930 tarihinde 4. kez Maliye Bakanlığı'na atandı. TBMM 2., 3., 4., 5., 6., 7. ve 8. Dönemlerde de Çankırı'dan milletvekili seçildi. 1 Mart 1935 ile 5 Ağustos 1946 tarihleri arasında [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) Başkanlığı yaptı. En uzun süre görevde kalan TBMM başkanıdır. 10 Kasım 1938 tarihinde ölen [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'ten boşalan Cumhurbaşkanlığı makamına bir gün süreyle vekâlet etti. 1 Ekim 1957 tarihinde İstanbul Erenköy'deki evinde saat 20'de öldü. İki gün sonra saat 11'de köşkünden alınan cenazesi, Haydarpaşa köprüsünün başında top arabasına konularak, askerî törenle [Haydarpaşa Garı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haydarpa%C5%9Fa_Gar%C4%B1)'na getirilmiş ve 12.35'te kalkan Ankara trenine teslim edilmiştir. Törene, vali ve belediye reis vekili [Kemal Hadımlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemal_Had%C4%B1ml%C4%B1), mesai arkadaşlarından [Şükrü Kaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_Kaya), [Kâzım Özalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_%C3%96zalp) ve diğer dostlarıyla kalabalık bir halk topluluğu katılmıştır. Cenazesi [Cebeci Asri Mezarlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebeci_Asri_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nda toprağa verildi.[^3] ## Dış bağlantılar - [Millî Savunma Bakanlığı](https://web.archive.org/web/20041214223845/http://www.msb.gov.tr/Birimler/Bakanlar/BakanPotre/MARendaB.htm) [^1]: Gingeras, Ryan. Sorrowful Shores: Violence, Ethnicity, and the End of the Ottoman Empire 1912-1923. Oxford University Press, 2009, s. 171. [^2]: Akçam, Taner. Killing Orders: Talat Pasha’s Telegrams and the Armenian Genocide. Palgrave Macmillan, 2018, s. 69. [^3]: Arşivlenmiş kopya.