# Abdülaziz Efendi (Hekimbaşı)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz_Efendi_(Hekimba%C5%9F%C4%B1)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Abdülaziz Efendi (Hekimbaşı), https://tr.wikipedia.org/wiki/Abd%C3%BClaziz_Efendi_%28Hekimba%C5%9F%C4%B1%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Tarz:** Klasik Türk müziği
- **Ölüm:** 13 Ocak 1778 İstanköy
- **Doğum:** 1735 İstanbul

**Hekimbaşı Abdülaziz Efendi,** [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tıp bilgini, bestekâr ve şairdir. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde Subhizadeler diye bilinen ve çok sayıda devlet adamı, hekim, şair ve bestekâr yetiştiren bir aileye mensuptur.

## Yaşamı

[İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)’da 1735 yılında doğdu. Tıp eğitimi görerek hekim oldu. Bir süre [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)’da da tıp eğitimi gördü, pek çok doğu ve batı dilini öğrendi. Osmanlı saray hekimleri arasına girdi. Yüksek [müderris](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris) (Ordinaryüs Profesöre denk akademik derece) oldu. Meşhur [Hollanda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hollanda)lı hekim [Herman Boerhaave](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herman_Boerhaave) tarafından yazılmış olan [Aphorismi de cognoscendis et curandis morbis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aphorismi_de_cognoscendis_et_curandis_morbis) adlı kitabı [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince)’den [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)’ye tercüme etti. Bu eser Türk tıp tarihinde tercüme edilen ilk batı tıp eseridir. 41 yaşında [hekimbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hekimba%C5%9F%C4%B1) oldu. Görevi dışındaki devlet işlerine müdahale ettiği gerekçesiyle bu görevinden alındı ve daha sonra [İstanköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stank%C3%B6y) adasına sürgün edildi. 14 Zilhicce 1191 (13 Ocak 1778) tarihinde [İstanköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stank%C3%B6y) adasında yaşamını yitirdi ve oraya defnedildi. Mezar taşı günümüze kadar gelmiştir.

## Çalışmaları

Hekimbaşı Abdülaziz Efendi “Aziz” mahlasıyla [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) şiirler yazmıştır. Küçük bir divan oluşturacak sayıdaki şiirlerinin elyazması tek nüshası [İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%C3%9Cniversitesi_K%C3%BCt%C3%BCphanesi)nde bulunmaktadır. Klasik [divan şiiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_%C5%9Fiiri) kaidelerine uygun olarak yazılmış olan şiirleri, edebi açıdan orta seviyededir. Çeşitli şiirleri kendisi ve başka bestekârlar tarafından bestelenmiştir. Özellikle “Arâm edemem yâre nigâh eylemedikçe” sözleriyle başlayan gazeli çok sevilmiştir. Bu şiir üzerine kendisi ve başka bestekârlar tarafından çok sayıda beste yapılmıştır.

Hekimbaşı Abdülaziz Efendi [Klasik Türk Musikisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi) alanında önemli bir bestekârdır. [Musiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzik) konusunda eserler de kaleme almıştır. Klasik büyük formlarda bestelediği 6 eser günümüze kadar gelmiştir. TRT repertuvarında da yer alan bu eserler şunlardır:

[Bayati](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayati) [Beste](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beste): Ey gamze söyle zahm-ı dilimden zebânım ol (Güfte: [Nedîm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ned%C3%AEm))

[Bayati](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayati) [Nakış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C4%B1%C5%9F) [Ağır Semai](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1r_Semai): Ârâm edemem yâre nigâh eylemedikce (Güfte kendisinin)

[Bayati](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayati) [Nakış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C4%B1%C5%9F) [Yürük Semai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCr%C3%BCk_Semai): Söyle güzel rûh-i musavver misin? (Güfte kendisinin)

[Hüzzam](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCzzam) [Beste](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beste): Âşıka tân etmek olmaz mübtelâdır neylesin (Güfte: [Nef’î](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nef%27%C3%AE))

[Şehnaz Buselik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehnaz_Buselik) [Ağır Semai](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1r_Semai): Be-şeset tîğ-ı tegafül

[Şehnaz Buselik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehnaz_Buselik) [Yürük Semaî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C3%BCr%C3%BCk_Sema%C3%AE): Bir dilberi sevdim ki güzeller güzelidir