# Aşide > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fide > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Aşide, https://tr.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Fide (CC-BY-SA-4.0) ![Aşide Tamgası](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/AshideUsunA-shi-de.gif) *Aşide Tamgası (Barefact, public-domain)* **Aşide** ([Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 阿史德; [Orta Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87ince): \*ʔɑ-ʃɨ X tək̚; Eski Tibetçe: A sha sde'), [Türk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nın baskın boylarından biridir. Bu boy aynı zamanda Göktürk kağanlarının [Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) boyunun evlilik boyudur. ## Köken Zheng Qiao'nun 1161 Kapsamlı Kayıtlarına (cilt 29) göre Aşide, kimliği bilinmeyen eski bir Shǐshàn kèhán始善可汗'den ("İlk İyi [Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C4%9Fan)" olarak anılır) geliyordu.[^1] [Yuri Zuyev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yuri_Zuyev), [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e) \*Ashtak'ı, [Orta Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Fars%C3%A7a) Azdahāg'dan, [Avestan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avestaca)'dan yeniden yapılandırdı: [Aži Dahāka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dahhak) "Yılan, Ejderha"[^2] Daha önce, [H.W. Bailey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harold_Walter_Bailey), İran \*xšaita 'hükümdarı' ile benzerlik fark etti, karş. Sogd. xšēδ, axšēδ 'cetvel'.[^3] Aşina'nın evlilik boyu[^4] olarak Aşide'nin durumu, Aşina'nın atası Shemo'nun Aşide mağarasının batısındaki deniz tanrıçasına aşık olduğu efsanesini anlatan Youyang Zazu tarafından yansıtılmaktadır.[^5] ## Önemli Aşide temsilcileri Dört [Göktürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) [kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C4%9Fan)ı [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk)'un baga-tarkan'ı (askeri lider) ve Çinli savaş ağası [An Luşan](https://turkipedia.org/tr/wiki/An_Lu%C5%9Fan)'ın annesi Aşide kökenliydi. ## Aşide ve Aşina Tarihçi S.G.Klyashtorny, aslen [Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) ve Aşide'nin birlikte, Türk ve [Moğol halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) arasında çok iyi bilinen ikili bir sistem olduğunu söyledi.[^6][^7] Şefler Aşide, Türk Kağanlığı'ndaki kabile liderlerinde ortak olan Irkin ([Pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): Sijin; [Hanzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_karakterleri): 俟斤) unvanını taşıyordu. Bununla birlikte, özel konumları hanedanla olan akrabalıklarıyla belirlenir; İrkin Aşide Tegin'den birinin 'kraliyet ailesinin prensi, prens' unvanına sahip olması tesadüf değil. Aşide boyunun tek bir kaynağı yoktu, bu nedenle [Tang Shu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Yeni_Kitab%C4%B1)'da Da Aşide ve Bayan Aşide'den bahsedildi; tamgaları Aşide tamgalarından farklıdır.[^8] 7.-8. yüzyılların sonuna kadar, Aşina ile birlikte Türk hanedanının ana askeri ve siyasi desteğini oluşturan kağanlığın kabilelerinden biri olarak Aşide hakkında konuşmak muhtemelen daha doğru olacaktır. Aşide liderleri, [Tang hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1)na karşı Turkutların kurtuluş isyanını (679-682) başlattı.[^9] ## Genetik (Y-DNA'nın Verileri) 2015-2016'da, Çin'deki etnogenomist Shao-Qing Wen (文少卿) başkanlığındaki Fudan Üniversitesi'nde (Şanghay), aristokrat Türk boyu Aşide'nin temsilcilerinin Y-DNA haplogruplarını belirlemek için testler yaptı. Aşide boyunun bir alt sınıfının [Q1a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup_Q-M242_%28Y-DNA%29)-L53 haplogrupuna sahip olduğunu buldular.[^10] ## Bibliyografi 1. Азат Абдысадыр уулу: Первые из тюрков. Тюркютские роды "Ашина" и "Ашидэ" 2. Кляшторный.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна//СНВ. Вып. XXII. М.: 1980. С. 90-102. [^1]: Pulleyblank E. A Sogdian Colony in Inner Mongolia. — T'oung Pao Second Series, Vol. 41, Livr. 4/5 (1952), Р.332. [^2]: Zuev, Yu. (2004) "Seyanto Khaganate and Kimeks: Turkic ethnogeography of the Central Asia in the middle of 7th century". Shygys, 2. Oriental Studies Institute, Almaty. p. 10. (in Russian) [^3]: Golden, Peter B. (August 2018). "The Ethnogonic Tales of the Türks". The Medieval History Journal, 21(2). 21 (2). p. 311 [^4]: Zuev, Yu. A. Early Turks: Sketches of history and ideology p. 33 [^5]: Youyang Zazu, vol. 1 [^6]: Абрамзон С.М. Формы родоплеменной организации у кочевников Средней Азии. — ТИЭ. Н. сер. Т. 14. М., 1951. ↑ Жданко Т.А. Очерки исторической этнографии каракалпаков. М.-Л., 1950 (ТИЭ, н. сер., т. 9). [^7]: Жданко Т.А. Очерки исторической этнографии каракалпаков. М.-Л., 1950 (ТИЭ, н. сер., т. 9). [^8]: Liu Mau-tsai. Die chinesischen Nachrichten zur Geschichte der Ost-Türken. 1-2. Weisbaden, 1958. (101/102) [^9]: Кляшторный.Г. Древнетюркская надпись на каменном изваянии из Чойрэна//СНВ. Вып. XXII. М.: 1980. С. 90-102 [^10]: Wen S.-Q., Muratov B.A., Suyunov R.R. The haplogroups of the representatives from ancient Turkic clans - Ashina and Ashide//BEHPS, Volume 3, №2[1,2], March 2016, P.154-157.