# Aşar

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Far
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Aşar, https://tr.wikipedia.org/wiki/A%C5%9Far (CC-BY-SA-4.0)

**Aşar *****(öşür)***** vergisi**; [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminde köylülerden, ürettikleri [tarım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m) ürünleri için %10 oranında alınan bir vergidir. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)’nin temel gelir kalemini oluşturan vergi, arazi para ile sulanıyorsa yirmide bir oranında verilirdi. Arazi mahsulleri, [buğday](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bu%C4%9Fday), [arpa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arpa), [pirinç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pirin%C3%A7), [darı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dar%C4%B1), [karpuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karpuz), [hıyar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salatal%C4%B1k), [patlıcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patl%C4%B1can), [yonca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yonca), [zeytin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeytin), [susam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Susam), [bal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal), [şeker kamışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeker_kam%C4%B1%C5%9F%C4%B1) ve [meyve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meyve)ler gibi mahsullerdir.

[Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) olan "öşür" sözcüğünün anlamı "onda bir”dir (1/10). Öşrün çoğulu *âşar*dır. [Hububat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hububat) çeşitlerinden [bağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9F_%28tar%C4%B1m%29), [bahçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7e), [bostan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bostan), [meyve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meyve) [ağaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fa%C3%A7)larından ve [otlak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mera)lardan aynî, nakdî ve maktû olmak üzere üç ayrı biçimde alınmaktadır. Ziraî ürünlerin çeşidi, yetiştirilme usulleri, ziraî toprakların verimliliği ve mahalli özellikler göz önünde bulundurularak 1/3 ile 1/20 arasında değişen oranlarda öşür alındığı görülmektedir.

%10 olan bu aşar vergisi, [1800'ler](https://turkipedia.org/tr/wiki/1800%27ler)de artmış ve %30'ları bulmuştu. Ayrıca, bu verginin ürün çeşidine ve bölgelere göre farklı oranlarda alındığı, zaman zaman %50'lere vardığı olmuştu.

## Verginin alınış nedeni

Aşar şer'î bir kural *(*[*Ziraat*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m)*le uğraşan *[*Müslüman*](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman)*ların yediklerinin *[*helâl*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Helal)* olabilmesi için bu *[*öşür zekatı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96%C5%9F%C3%BCr_zekat%C4%B1)*nı mutlaka vermeleri gerektiğine inanılırdı.)* olmasının yanında, Türkiye'de uygulanan [mülkiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BClkiyet) düzeninin bir sonucudur. Aşar; [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) mülkiyetini temsil eden en önemli [vergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vergi)lerden biriydi.

## Verginin tahsil şekli

Verginin [nakit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nakit) değil de [ürün](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cr%C3%BCn) olarak alınması, dönemin ekonomik şartlarına uygun olan bir yoldu. O şartlarda, ürün bedelinin tespiti ve ürünün satılarak nakte dönüştürülmesi sonrası verginin tahsili son derece zor olacaktı.

Tanzimat yöneticileri, öşür tahsilinde eşitlik bulunmadığı düşüncesiyle öşür sözcüğünün anlamına uygun 1/10 oranında sabit miktarda vergi toplanmasına karar verdiler. 1841 (H. 1256) yılından itibaren [iltizam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ltizam) usulünün kaldırılması ile [muhassıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhass%C4%B1l)lar aracılığıyla doğrudan doğruya [devlet hazinesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet_hazinesi)ne [nakdi gelir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nakdi_gelir) olarak tahsil edilmeye çalışıldı. Ancak istenilen fayda sağlanamadığı için 1843 (H. 1258) yılında tekrar [iltizam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ltizam) usulüne dönüldü. [Mültezim](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCltezim)lerin, bir kazanın âşar gelirlerini artırma usulünü [ihale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0hale) ile üzerlerine aldıktan sonra, kazada tali bölgeler oluşturarak, ikinci derece mültezimlere tahsil ettirme yoluna başvurmaları ve çeşitli usulsüzlükler şikayet konusu olmuştur.

Bu sistemde üreticinin vergi yükü artarken [devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet)in vergi kaybı büyümüştür. Zaman ve şartlara göre tahsil yönteminde değişiklikler yapılmasına rağmen başarılı olunamamıştır. Zamanla, uygulamasında ve tahsilinde bir takım haksızlıklar yapılmış; vergi, halk üzerinde bir baskı ve [zulüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zul%C3%BCm) aracı haline gelmiştir. [Cumhuriyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) döneminde de, 1925 yılına kadar bu [vergi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vergi)nin alınmasına devam edilmiştir.

## Aşar vergisinin kaldırılması

Türkiye Cumhuriyeti'nin 1923-1929 dönemi [ekonomi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekonomi) politikasına damgasını vuran [İzmir İktisat Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_%C4%B0ktisat_Kongresi)'nin [oy birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oy_birli%C4%9Fi) ile alınmış kararlarından biri de 1925'te *aşar*ın kaldırılmasıdır. Aşar; bütçenin [gelir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelir) kaleminde önemli bir yer tutmaktaydı. Fakat [İzmir İktisat Kongresi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir_%C4%B0ktisat_Kongresi)'yle özel mülkiyet hakları geniş bir ekonomi modeli tasarlandı ve dolayısıyla Aşar vergisinin varlığı da bir çelişki haline geldi.[^1] Yani Cumhuriyet idaresi, [Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan)’ın [mülk](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BClk)ünün sahiplik sıfatını halka intikal ettirince, aşarın alınmasının mantığı da sona ermiştir.[^2]

Öte yandan aşarın kaldırılmasında güdülen ekonomik amaç kanun gerekçesinde şöyle açıklanmaktadır:

"*Bu *[*yasa tasarısı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanun_teklifi)*nda izlenen amaç; *[*tarım ürünleri*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_%C3%BCr%C3%BCnleri)*nin safi *[*hasılat*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Net_gelir)*ının vergiye tabi tutulması ilkesine ve aşarın serbest tarımı kısıtlayan ilkelerinin ortadan kaldırılması ile halkın gereksinmelerini baskı altına almayacak bir şekilde tahsiline yönelik olmasıdır."*[^3]

[^1]: Türkiye İktisat Kongresi - İzmir 1923: Türkiye’nin İktisadi Kalkınmasında Atılan İlk Tohum / TÜRKTOB Dergisi 2018 Sayı: 27 Sayfa: 39-42. <https://www.turktob.org.tr/dergi/makaleler/dergi27/39-42.pdf>
[^2]: Koç, 1981:35
[^3]: Mustafa Koç (1981), "Türk Kamu Maliyesinde Kemalist Devrimler”, Maliye Tarihi, Atatürk Özel Sayısı, Ekim, 25-40
