# 6. Ordu (Osmanlı İmparatorluğu) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Ordu_(Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 6. Ordu (Osmanlı İmparatorluğu), https://tr.wikipedia.org/wiki/6._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b1/Mesopotamian_campaign_6th_Army_field_HQ.png) * (public-domain)* - **Birim adı:** 6. Ordu - **Tarih:** 5 Eylül 1915 - 9 Şubat 1919 - **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu - **Sınıfı:** Piyade - **Tipi:** Ordu - **Garnizon:** Bağdat - **Savaşları:** I. Dünya Savaşı; Irak Cephesi - **Ünlü komutanları:** Müşir Colmar von der Goltz (13 Ekim 1915-19 Nisan 1916); Mirliva Halil Paşa (19 Nisan 1916-30 Haziran 1918); Mirliva Ali İhsan Paşa (30 Haziran 1918-9 Şubat 1919) ![310x310pik](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/71/Mesopotamian_campaign_staff_of_6th_Army.png) *310x310pik (public-domain)* **6. Ordu** [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda yapılan askeri reformlar sırasında 19. yüzyılın sonlarında kuruldu. ## Düzen ### 1877 Savaş Düzeni 1877 yılında, [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ta konuşluydu. Oluşumu: - [Piyade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyade): Altı alay ve altı tüfek taburu.[^1] - [Süvari](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvari): İki alay - [Topçu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Top%C3%A7u): Bir alay (9 batarya) - [İstihkâm](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stihk%C3%A2m_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1): Bir istihkâm birliği ### 1908 Savaş Düzeni - 6. Orduyu Hümayun (Kumandan: Ferik Sıdkı Paşa)[^2] - 11. Tümen (*On Birinci Fırka-i Hümayun*) (Kumandan: Ferik Abdülselam Agah Paşa)[^3] - 21nci Nizamiye Livası - 22nci Nizamiye Livası (Kumandan: Mirliva Hüseyin Paşa)[^4] - 12. Tümen (*On İkinci Fırka-i Hümayun*) (Kumandan: Ferik Musa Kazım Paşa)[^5] - 23ncü Nizamiye Livası[^6] - 24ncü Nizamiye Livası (Kumandan: Mirliva Mehmed Faik Paşa[^7] - 6. Süvari Tümeni (*Altıncı Süvari Fırka-i Hümayun*) (Kumandan: Ferik Mehmed Fazıl Paşa)[^8] - 16ncı Süvari Livası (Kumandan: Mirliva İzzet Paşa)[^9] - 17nci Süvari Livası (Kumandan: Mirliva Ahmed Paşa)[^10] - 18nci Süvari Livası[^11] - 6. Orduyu Hümayun Topçu Kumandanlığı ve Eslihayı Harbiye ve Mühimmat-ı Nariye Müfettişliği[^12] - 16. Topçu Tugayı (*On Altıncı Topçu Livası*) (Kumandan: Mirliva Hasan Tahsin Paşa)[^13] - Altıncı Ordu Redif tümenleri (tümen adı yerini gösterir) - 21. [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) Yedek Piyade Tümeni (*Yirmi Birinci Bağdad Redif Fırkası*) - 22. [Basra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra) Yedek Piyade Tümeni (*Yirmi İkinci Basra Redif Fırkası*) - 23. [Kelkit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelkit) Yedek Piyade Tümeni (*Yirmi Üçüncü Kelkit Redif Fırkası*) - 24. [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) Yedek Piyade Tümeni (*Yirmi Dördüncü Musul Redif Fırkası*) ## I. Dünya Savaşı ### Ağustos 1914 Savaş Düzeni Ağustos 1914'te ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^14] - **6. Ordu**, Komutan: [Cavit Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%A2vid_Pa%C5%9Fa)) - [12. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/12._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - [35. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/35._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [36. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/36._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - [37. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/37._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ### Nisan Sonu 1915 Savaş Düzeni Nisan Sonu 1915'te ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^15] - **Altıncı Ordu** - 35. Tümen - Geçici Piyade Tümeni ### Yaz Sonu 1915 Savaş Düzeni Yaz Sonu 1915'te ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^16] - **6. Ordu** - [Irak ve Havalisi Genel Komutanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_ve_Havalisi_Genel_Komutanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 35. Tümen, [38. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/38._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) - [18. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - [45. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/45._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ### Ocak 1916 Savaş Düzeni Ocak 1916'da ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^17] - **6. Ordu** - [Irak ve Havalisi Genel Komutanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_ve_Havalisi_Genel_Komutanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 35. Tümen, [52. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/52._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) - [18. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 45. Tümen, [51. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/51._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ### Ağustos 1916 Savaş Düzeni Ağustos 1916'da ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^18] - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - [2. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [4. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/4._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [6. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) - [18. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 35. Tümen, 45. Tümen, 51. Tümen, 52. Tümen ### Aralık 1916 Savaş Düzeni Aralık 1916'da ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^19] - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 2. Tümen, 4. Tümen, 6. Tümen - [18. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 45. Tümen, 51. Tümen, 52. Tümen ### Ağustos 1917, Ocak 1918, Haziran 1918 Savaş Düzeni Ağustos 1917, Ocak, Haziran 1918'de ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^20] - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 2. Tümen, 6. Tümen - [18. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - [14. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/14._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), 51. Tümen, 52. Tümen - [46. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/46._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ### Eylül 1918 Savaş Düzeni Eylül 1918'de ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^21] - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 2. Tümen, 6. Tümen - [18. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 14. Tümen, 46. Tümen ## Mondros Sonrası ### Kasım 1918 Savaş Düzeni Kasım 1918'de ordu, aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^22] - [13. Kolordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) - 2. Tümen, 6. Tümen [^1]: Ian Drury, Illustrated by Raffaele Ruggeri, The Russo-Turkish War 1877, Men-at-Arms 277, Ospray Publishing Ltd., Reprinted 1999, ISBN 1-85532-371-0, p. 35. [^2]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^3]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^4]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^5]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^6]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^7]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^8]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^9]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^10]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^11]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^12]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^13]: Salname-i Askeriye-1326H (1908-1909). Matbaa-i Askeriye. [^14]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 38. [^15]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 86. [^16]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 109. [^17]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 126. [^18]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 134. [^19]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 154. [^20]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 170, 181, 188. [^21]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 197. [^22]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 202.