# 30 Mayıs 1876 Darbesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/30_May%C4%B1s_1876_Darbesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 30 Mayıs 1876 Darbesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/30_May%C4%B1s_1876_Darbesi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/85/Last_Photograph_of_Sultan_Abdulaziz.jpg) * (Vassilaki Kargopoulo, public-domain)* - **Çatışma:** 30 Mayıs 1876 Darbesi - **Parçası:** Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi - **Tarih:** 30 Mayıs 1876 - **Yer:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu - **Sonuç:** Bâb-ı Âli zaferi; Abdülaziz tahttan indirildi - **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Bâb-ı Âli; Modern Osmanlı ordusu; Yeni Osmanlılar - **Komutan:** Abdülaziz; Pertevniyal Sultan; Nedim Paşa; Midhat Paşa; Hüseyin Avni Paşa; Süleyman Hüsnü Paşa; Mehmed Rüşdi Paşa; Hasan Hayrullah Efendi **30 Mayıs 1876 Darbesi**, [Osmanlı padişahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)'in tahttan indirilmesiyle sonuçlanmış bir hükûmet [darbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Darbe)sidir. ## Darbenin arka planı Abdülaziz'in padişahlığının son dönemlerinde [ekonomik durum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_ekonomik_tarihi) gitgide kötüye gitmekteydi. 1875 yılında [Sırbistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1rp_%C4%B0syanlar%C4%B1), [Ege Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Adalar%C4%B1), [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_Hidivli%C4%9Fi), [Karadağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karada%C4%9F_Prensli%C4%9Fi), [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya_Prensli%C4%9Fi) ve [Bosna-Hersek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek)'te [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ne karşı isyanlar çıktı. 1876 yılının Nisan ayında [Panagürişte](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panag%C3%BCri%C5%9Fte) bölgesinde patlak veren [Bulgar İsyanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/1876_Bulgar_%C4%B0syan%C4%B1) bütün [Orta Dağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Da%C4%9F) bölgesine yayıldı. Bölgede yaşayan 1.000 civarında [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) halk, isyancı Bulgarlar tarafından öldürüldü[^1] Bunun üzerine Rusya tarafından [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'dan atılarak bölgeye göçe zorlanmış [Çerkesler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler) ve [Abazalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abazalar) gibi Kafkasyalı Müslümanlarla [Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarlar) arasında karşılıklı katliamlar yaşandı. Bu katliamlar [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'da tek taraflı olarak Bulgarlar'a karşı yapılmış gibi değerlendirilerek Osmanlı Devleti hakkında olumsuz bir hava oluşmasına neden oldu. Bunun üzerine Avrupa ülkelerinin Osmanlı Devleti'ne karşı çeşitli müdahalelerde bulunması Osmanlı halkı arasında rahatsızlık yarattı. 9 Mayıs 1876 günü Fatih medreselerindeki öğrenciler gösteri yaptılar. Göstericilerin sayısı kısa zamanda 5.000'e ulaştı[^2] 12 Mayıs günü sadrazam [Mahmut Nedim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Nedim_Pa%C5%9Fa) görevden alınarak yerine [Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCtercim_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) getirildi. Ayrıca [Hasan Fehmi Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Fehmi_Efendi)'nin yerine [Hasan Hayrullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Hayrullah_Efendi) şeyhülislam oldu. [Hüseyin Avni Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Avni_Pa%C5%9Fa) da [serasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serasker) yapıldı. Ancak gösteriler sona ermedi. 17 Mayıs günü [Fatih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih) ve [Beyazıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyaz%C4%B1t) meydanlarında tekrar gösteriler yapıldı. ## Darbe Darbeden 1 gün önce 29 Mayıs 1876 günü [Yeni Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_Osmanl%C4%B1lar) Cemiyeti başkanı [Midhat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midhat_Pa%C5%9Fa), serasker Hüseyin Avni Paşa, [Harbiye Mektebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu) Nazırı [Süleyman Hüsnü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_H%C3%BCsn%C3%BC_Pa%C5%9Fa), Şûra-ı Askerî Reisi [Mehmed Redif Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Redif_Pa%C5%9Fa), yeni [Şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) [Hasan Hayrullah Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Hayrullah_Efendi)'den padişahın indirilmesi için bir [fetva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fetva) aldılar. Böylece darbenin ertesi gün yapılması için her şey hazırdı. 30 Mayıs günü Harbiye Mektebi öğrencileri Süleyman Paşa'nın emrinde, [Taşkışla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fk%C4%B1%C5%9Fla) ve Gümüşsuyu kışlalarındaki askerler ise İstanbul ordu komutanı Refik Paşa'nın emrinde harekete geçtiler. Medrese öğrencileri de bu gruba katıldılar. [Dolmabahçe Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolmabah%C3%A7e_Saray%C4%B1)'nı çember altına alındı. Tahttan indirilen Abdülaziz bir kayıkla saraydan uzaklaştırıldı. Yerine [V. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Murad) [Osmanlı padişahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) ilan edildi. ## Darbe sonrası [Feriye Sarayları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feriye_Saray%C4%B1)'nda gözaltına alınan devrik padişah 4 Haziran günü bilekleri kesilmiş bir şekilde ölü bulundu. Abdülaziz'in eşlerinden [Neşerek Kadınefendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ne%C5%9Ferek_Kad%C4%B1nefendi) 11 Haziran'da öldü. Bu olaylardan Abdülaziz'i tahttan indiren devlet görevlilerini sorumlu tutan Neşerek Hanım'ın kardeşi [Çerkes Hasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_Hasan) 15 Haziran 1876 günü Midhat Paşa'nın konağına giderek hükûmet toplantısını bastı.[^3][^4] Serasker Hüseyin Avni Paşa'yı ve [Hariciye Nazırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hariciye_Nez%C3%A2reti) [Mehmed Raşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Ra%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa)'yı öldürdü. Midhat ve Ahmed Paşaları da öldürmek için kovaladı. Çerkes Hasan yakalanana kadar 5 kişi ölü yatıyordu. Bu olay üzerine zaten ruhsal bir [bunalımda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Depresyon) olan padişah V. Murad'ın durumu daha da kötüleşti. 31 Ağustos'ta Şeyhülislamdan tekrar bir fetva alınarak V. Murad tahttan indirildi ve yerine kardeşi [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) geçirildi. ## İlgili kitaplar - [Yılmaz Öztuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1lmaz_%C3%96ztuna), *Bir Darbenin Anatomisi*, Babıali Kültür Yayınları; ISBN 975-8486-46-2; İstanbul 2003 [^1]: McCarthy, Justin: The Ottoman Peoples and the end of Empire; London, 1981; sayfa: 44. [^2]: Abdülaziz'i tahttan eden hükümet darbesi. [^3]: Arşivlenmiş kopya. [^4]: Arşivlenmiş kopya.