# 3. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Kolordu_(Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: 3. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu), https://tr.wikipedia.org/wiki/3._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f6/Mehmed_Esad_Pasha_and_his_men.jpg)
* (Ottoman Empire, public-domain)*

- **Birim adı:** 3. Kolordu
- **Tarih:** 1911 – 1920
- **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Sınıfı:** Piyade
- **Tipi:** Kolordu
- **Garnizon:** Kırklareli, Tekirdağ, Sivas
- **Savaşları:** Balkan Savaşları; I. Dünya Savaşı; Çanakkale Cephesi; Sina ve Filistin Cephesi
- **Ünlü komutanları:** Mirliva Mahmud Muhtar Paşa (Balkan Savaşları); Mirliva Esad Paşa; Miralay İsmet Bey (20 Haziran 1917-24 Ekim 1918; Ali Rıza Paşa

**3. Kolordu**, İmparatorluk Ordularının en seçkin kolordularından birisidir. [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)nın başlangıcında Avrupa toprakları üzerinde bulunup da yenilmeyen tek kolordudur. [Birinci Çatalca Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_%C3%87atalca_Muharebesi) ve [İkinci Çatalca Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_%C3%87atalca_Muharebesi)'nde İstanbul'u başarıyla savunmuş ve şehre taarruz eden Bulgar kuvvetlerini püskürtmüştür. [İkinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında 23 Temmuz 1913'te [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'ye girerek şehri Bulgar işgalinden kurtarmıştır. [Birinci Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Gelibolu'da savaşarak payitaht İstanbul'un düşmesine engel olmuştur. Günümüzde İstanbul'da konuşlu bulunan aynı adlı [3. Kolordu (Türkiye)](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Kolordu_%28T%C3%BCrkiye%29),bu birliğin devamıdır.

Akdeniz Boğazı Komutanlığı (Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanlığı) 7., 8. ve 9. Piyade tümenleri ile 3. Süvari Tugayı ve 3. Kolorduya bağlı birliklerden oluşmuştur.

## Düzen

### 1911 Savaş Düzeni

Osmanlı Ordusu'na bağlı olarak 1911 yılında [Kırklareli](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rklareli) merkezli olarak kuruldu. Kolordu seviyesine çıkarılması için yeniden yapılandı. Kolordu, 1911 [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda aşağıdaki gibi yapılandırıldı:[^1]

- 3. Kolordu, [Kırklareli](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rklareli)
- [7. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), Kırklareli (Miralay Hilmi)
- 19. Piyade Alayı, [Yemen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yemen)
- 20. Piyade Alayı, Kırklareli
- 21. Piyade Alayı, [Tırnovacık](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1rnovac%C4%B1k)
- 7. Tüfek Taburu, Yemen
- 7. Topçu Alayı, Kırklareli
- 7. Tümen Grubu, Kırklareli
- [8. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [Çorlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orlu) (Mirliva Celâl Paşa)
- 22. Piyade Alayı, Çorlu
- 23. Piyade Alayı, [Saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saray%2C_Tekirda%C4%9F)
- 24. Piyade Alayı, [Demirköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demirk%C3%B6y)
- 8. Tüfek Taburu, Çorlu
- 8. Topçu Alayı, Çorlu
- 8. Tümen Grubu, Çorlu
- [9. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [Babaeski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babaeski) (Miralay Kadri)
- 25. Piyade Alayı, Yemen
- 26. Piyade Alayı, Babaeski
- 27. Piyade Alayı, [Lüleburgaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCleburgaz)
- 9. Tüfek Taburu, Yemen
- 9. Topçu Alayı, Lüleburgaz
- 9. Tümen Grubu, Babaeski
- 3. Kolordu Birimleri
- 3. Tüfek Alayı, Kırklareli
- 3. Süvari Tugayı, Kırklareli
- 7. Süvari Alayı, Çorlu
- 8. Süvari Alayı, Kırklareli
- 10. Süvari Alayı, [Marmaraereğlisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmaraere%C4%9Flisi)
- 2. Dağ Topçu Taburu, Marmaraereğlisi
- 3. Dağ Topçu Taburu, Marmaraereğlisi
- 2. Alan Obüs Taburu, [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)
- 3. İstihkam Taburu, Edirne
- 2. Ulaştırma Taburu, Kırklareli
- Sınır birlikleri x 2

## Balkan Savaşları

### 17 Ekim 1912 Savaş Düzeni

17 Ekim 1912 tarihinde kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^2]

- 3. Kolordu (Trakya, [Doğu Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Ordusu_%28Osmanl%C4%B1%29) komutası altında)
- [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [8. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [9. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)
- Afyonkarahisar Redif Tümeni

### 29 Ekim 1912 Savaş Düzeni

29 Ekim 1912 tarihinde kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^3]

- 3. Kolordu (Trakya, [2. Doğu Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Do%C4%9Fu_Ordusu_%28Osmanl%C4%B1%29) komutası altında)
- 7. Tümen, 8. Tümen, 9. Tümen
- Konya Redif Tümeni, Amasya Redif Tümeni

### 17 Kasım 1912 Savaş Düzeni

17 Kasım 1912 tarihinde kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^4]

- 3. Kolordu (Trakya, [Çatalca Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca_Ordusu) komutası altında)
- [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [8. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [9. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)
- Güney Kanat Müfrezesi
- 3. Geçici Yedek Kolordu
- Selimiye Redif Tümeni, Fatih Redif Tümeni, Afyon Redif Tümeni

### 25 Mart 1913 Savaş Düzeni

25 Mart 1913 tarihinde kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^5]

- 3. Geçici Yedek Kolordu (Trakya, [Çatalca Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca_Ordusu) komutası altında)
- [3. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)
- Yozgat Redif Tümeni
- 3. Kolordu (Trakya, [Çatalca Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca_Ordusu) komutası altında)
- [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [8. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [9. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Temmuz 1913 Savaş Düzeni

- 3. Kolordu
- [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [8. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [9. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

## I. Dünya Savaşı

### Ağustos 1914, Kasım 1914 Savaş Düzeni

Ağustos 1914, Kasım 1914'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^6]

- 3. Kolordu (Trakya)
- [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [8. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [9. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/9._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Nisan 1915 Savaş Düzeni

Nisan Sonu 1915'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^7]

- 3. Kolordu (Gelibolu)
- 7. Tümen, 9. Tümen, [19. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/19._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Yaz Sonu 1915, Ocak 1916 Savaş Düzeni

Yaz Sonu 1915, Ocak 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^8]

- 3. Kolordu (Gelibolu)
- 7. Tümen, 8. Tümen, 9. Tümen, 19. Tümen

### Ağustos 1916 Savaş Düzeni

Ağustos 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^9]

- 3. Kolordu (Kafkasya)
- [1. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/1._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [14. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/14._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [53. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/53._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ağustos 1917 Savaş Düzeni

Ağustos 1917'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^10]

- 3. Kolordu (Suriye)
- [24. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/24._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [50. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/50._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ocak 1918 Savaş Düzeni

Ocak 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^11]

- 3. Kolordu (Filistin)
- 1. Tümen, 19. Tümen, 24. Tümen

### Eylül 1918 Savaş Düzeni

Eylül 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^12]

- 3. Kolordu (Filistin)
- 1. Tümen, [11. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/11._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

3. Kolordu (bağlı birlikler ve üç piyade tümeni) Harbiye Nezareti'nin emri ile barış konuşuna geçmiştir. Buna göre 3. Kolordunun Karargahı Susurluk'taki Ulaştırma Taburu, Tekirdağ'da Ulaştırma Deposu'na bağlı birlikleri, Yerçeşme'de 7. Tümeni (19. Piyade Alayının Muratlı'daki 1. Taburu dışındaki tüm birlikleri), Bandırma'da 8. Tümen ve 22. Piyade Alayı, Ayvalık ve Balıkesir'de 8. Tümenin 23. ve 24. Piyade Alayları, Çanakkale'de 9. Tümen ve bunun 25. Piyade Alayı, Eceabat ve Gelibolu'da 9. Tümenin 26. ve 27. Piyade Alayları Çorlu'da Kolordunun 3. Süvari Tugayı, 7. ve 15. Süvari Alayları, Lüleburgaz'da 4. Süvari Alayı bulunmaktaydı.[^13]

## Mondros Sonrası

### Kasım 1918 Savaş Düzeni

3. Kolordu 7. Ordudan ayrılarak [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas)a sevk edildi.[^14] Kasım 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^15]

- 3. Kolordu (Suriye)
- 11. Tümen, 24. Tümen

### Ocak 1919 Savaş Düzeni

Ocak 1919'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^16][^17]

- 3. Kolordu ([Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas), Komutan: [Miralay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albay) [Selahaddin Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A2hattin_K%C3%B6seo%C4%9Flu))
- [15. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/15._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ([Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun))
- 9. Piyade Alayı, 13. Piyade Alayı, 15. Piyade Alayı
- [5. Kafkas Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/5._Kafkas_Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ([Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon))
- 13. Piyade Alayı, 45. Piyade Alayı, 56. Piyade Alayı

[^1]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, pp. 373–374.
[^2]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, p. 83.
[^3]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, p. 103.
[^4]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, p. 128.
[^5]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, p. 287.
[^6]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 38, 43.
[^7]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 86.
[^8]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 109, 126.
[^9]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 134.
[^10]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 170.
[^11]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 181.
[^12]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 197.
[^13]: Erickson, Edward J.. Ottoman Army Effectiveness in World War I: A Comparative Study. Routledge, 2007. <https://archive.org/details/ottomanarmyeffec0000eric>
[^14]: Mustafa Kemal'in Askeri Görevleri. Milli Savunma Üniversitesi Kara Harp Okulu. <https://kho.msu.edu.tr/hakkinda/harbiyeli_ataturk/askeri_gorevleri.html>
[^15]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 202.
[^16]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 209.
[^17]: Zekeriya Türkmen, Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2001, ISBN 975-16-1372-8, p. 326.