# 24 Nisan 1915'te Ermeni aydınların sürgünü > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/24_Nisan_1915'te_Ermeni_ayd%C4%B1nlar%C4%B1n_s%C3%BCrg%C3%BCn%C3%BC > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 24 Nisan 1915'te Ermeni aydınların sürgünü, https://tr.wikipedia.org/wiki/24_Nisan_1915%27te_Ermeni_ayd%C4%B1nlar%C4%B1n_s%C3%BCrg%C3%BCn%C3%BC (CC-BY-SA-4.0) ![1915'te tutuklanan, sürülen ve sonunda öldürülen Ermeni aydınlardan bazıları:, İlk sıra: Kirkor Zöhrap, Taniel Varujan, Rupen Zartaryan, Ardaşes Harutünyan ve Siamanto, İkinci sıra: Rupen Sevag, Dikran Çöğüryan, Diran Kelekyan, Tlgadintsi ve Yeruhan](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/April24Victims.jpg/1280px-April24Victims.jpg) *1915'te tutuklanan, sürülen ve sonunda öldürülen Ermeni aydınlardan bazıları:, İlk sıra: Kirkor Zöhrap, Taniel Varujan, Rupen Zartaryan, Ardaşes Harutünyan ve Siamanto, İkinci sıra: Rupen Sevag, Dikran Çöğüryan, Diran Kelekyan, Tlgadintsi ve Yeruhan (public-domain)* - **Parçası:** Ermeni Kırımı - **Bölge:** Osmanlı İmparatorluğu - **Hede:** Tanınmış Kostantiniyye Ermenileri - **Tarih:** 24 Nisan 1915 (başlangıç tarihi) - **Tür:** Tehcir ve sonra öldürme - **Ölü:** 235-270 (24 Nisan); 2.345 (24 Nisan veya sonraki haftalarda tutuklandıktan sonra öldürüldüler.) - **İşleyen:** İttihat ve Terakki (Jön Türkler) **Ermeni aydınların sürgünü** veya diğer adıyla **Kızıl Pazar**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) içerisinde iken başkent [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki Ermeni toplumunun önde gelen insanları tutuklaması ve tehcir etmesidir. Tutuklular, 24 Nisan 1915 tarihinde Dahiliye Nazırı [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa)'nın emriyle Ankara yakınlarındaki iki merkeze taşındı. 27 Mayıs 1915 tarihinde [Tehcir Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tehcir_Kanunu)'nun kabulü ile birlikte daha sonra sürdürülen bu aydınların çoğu öldürüldü.[^1][^2][^3] 24 Nisan, Ermeni tehcirinin başlangıç günü olarak kabul edilmekte ve [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan)'da ve [Ermeni toplulukları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_diasporas%C4%B1) tarafından "[Ermeni Soykırımını Anma Günü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Soyk%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1%27n%C4%B1_Anma_G%C3%BCn%C3%BC)" olarak anılmaktadır. ## Önde gelen sürgünler Toplam 2.234 kişi sürgün edilmiştir.[^4][^5] Aşağıdaki listede sürgün edilen tanınmış Ermenilerden bazıları verilmektedir:[^6][^7][^8][^9][^10][^11][^12][^13][^14][^15][^16][^17][^18][^19][^20][^21][^22][^23] - [Krikor Zöhrab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirkor_Zohrab) - Yazar, avukat, şair, hukukçu, siyasetçi, profesör. - Öldürüldü.[^24][^25][^26][^27][^28] - [Tlgadintsi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tlgadintsi) - Yazar, öğretmen. - Öldürüldü.[^29][^30] - [Rupen Zartaryan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rupen_Zartaryan) - Yazar, şair, siyasetçi. - Öldürüldü.[^31][^32] - [Yervant Sırmakeşhanlıyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yervant_S%C4%B1rmake%C5%9Fhanl%C4%B1yan) - Yazar, şair. - Öldürüldü.[^33][^34] - [E. Agnuni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ha%C3%A7atur_Malumyan) (Haçadur Malumyan) - Gazeteci ve 1908 Devriminin etkin aktörlerinden. - Öldürüldü.[^35][^36] - [Rostom Rostomyants](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rostom_Rostomyants) - Tüccar ve halk figürü. - Öldürüldü.[^37][^38] - [Parunak Feruhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Parunag_Feruhan) - Bakırköy Belediyesi yöneticilerinden, kemancı - Öldürüldü.[^39][^40][^41] - [Diran Kelekyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diran_Kelekyan) - Yazar, üniversite hocası ve ünlü Türk gazetesi Sabah'ın sahibi - Öldürüldü.[^42][^43][^44] - [Vartkes Serengülyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ohannes_Vartkes_Efendi) - Siyasetçi - Öldürüldü.[^45][^46][^47] - [Hovhannes Kılıçyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hovhannes_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7yan) - Kitapçı - Öldürüldü.[^48] - [Taniel Varujan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taniel_Varujan) - Şair, yazar - Öldürüldü.[^49][^50][^51] - [Rupen Sevag](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rupen_Sevag) - Doktor, şair, yazar. - Öldürüldü.[^52][^53][^54] - [Karabet Paşayan Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pa%C5%9Fayan_Karabet_Efendi) - Doktor, yazar, Osmanlı mebusu, Ermeni Ulusal Meclisi üyesi - Öldürüldü.[^55][^56] - [Nazret Dağavaryan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9Favaryan_Nazret_Efendi) - Doktor, yazar. - Öldürüldü.[^57][^58] - [Keğam Parseğyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C4%9Fam_Parse%C4%9Fyan) - Yazar, gazeteci, öğretmen. - Öldürüldü.[^59][^60] - [Ardaşes Harutünyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arda%C5%9Fes_Harutyunyan) - Yazar, gazeteci. - Öldürüldü.[^61][^62][^63] - [Mihran Agasiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihran_Agasiyan) - Şair ve müzisyen. - Öldürüldü.[^64][^65] - Boğos Danyelyan - Avukat - Öldürüldü.[^66][^67] - Mihrtad Haygazn - Tüccar - Öldürüldü.[^68][^69] - [Dikran Çöğüryan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dikran_%C3%87%C3%B6%C4%9F%C3%BCryan) - Yazar, ressam öğretmen ve yayıncı. Vostan gazetesi editörü. - Öldürüldü.[^70][^71][^72] - [Sımpad Pürad](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1mpad_P%C3%BCrad) - Yazar, halk figürü, şair, [Ermeni Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Millet_Meclisi) üyesi. - Öldürüldü.[^73][^74] - [Siamanto](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siamanto) - Yazar, şair, siyasetçi, Ermeni Ulusal Meclisin üyesi - Öldürüldü.[^75][^76][^77][^78][^79] - [Gomidas Vartabed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gomidas_Vartabed) - Müzisyen, Papaz - Kurtuldu (Delirmiş)[^80] - [Hagop Terziyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hagop_Terziyan) - Eczaneci - Öldürüldü.[^81][^82] - [Haig Tirâkyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayig_Tir%C3%A2kyan) - Siyasetçi - Öldürüldü.[^83][^84] - [Harutün Şahrigyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harut%C3%BCn_%C5%9Eahrigyan) - Siyasetçi, avukat. - Öldürüldü.[^85][^86] - Serovpe Noradungyan - Sanasaryan profesörü - Öldürüldü.[^87][^88] - [Şavarş Krisyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eavar%C5%9F_Krisyan) - Yazar, ilk Osmanlı gazeteyi kurulan - Öldürüldü.[^89] - [Levon Kirişçiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levon_Kiri%C5%9F%C3%A7iyan) - Profesör, şair - Öldürüldü.[^90][^91][^92] - [Aram Andonyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aram_Andonyan) - Yazar - Kurtuldu[^93] - Hovannes Kımpetyan - Şair - Öldürüldü.[^94][^95] - [Yenovk Şahen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenovk_%C5%9Eahen) - Aktör, tiyatrocu - Öldürüldü.[^96][^97] - Levon, Mihran ve Kevork Kayıkcıyan kardeşleri - İş adamlar - Üçü birden Öldürüldü.[^98][^99][^100] - Kevork Hürmüz - Osmanlı imparatorluğunun London Times muhabiri - Öldürüldü.[^101] - [Harutün Cangülyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harut%C3%BCn_Cang%C3%BClyan) - Siyasetçi, yazar. - Öldürüldü.[^102][^103] - [Melkon Gürciyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melkon_G%C3%BCrciyan) (Hrant) - Yazar, profesör, gazeteci - Öldürüldü.[^104][^105] - Harutün Kalfayan - Bakırköy belediye başkanı - Öldürüldü.[^106][^107] - [Hamparsum Boyacıyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamparsum_Boyac%C4%B1yan) - Siyasetçi, doktor, 1908 sonrası Ermeni Ulusal Meclisinde Kumkapı delegesi, Osmanlı Parlamentosu'nda Adana Mebusu. - Öldürüldü.[^108][^109][^110] - Vramşabuh Samuelov - Tüccar ve bankacı - Öldürüldü.[^111][^112] - [Armen Doryan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armen_Doryan) - Fransız şair, gazeteci. - Öldürüldü.[^113][^114][^115][^116][^117] - [Jak Sayabalyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jak_Sayabalyan) (Paylag) - 1901-1905 tarihlerin arasında Konya İngiliz Konsolosun tercümanı, bir buçuk yıl sonra konsolos yardımcısı. Başkentte 1909'dan sonra, gazeteci - Öldürüldü.[^118][^119][^120] - [Gigo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krikor_Torosyan) (Krikor Torosyan) - Gazeteci (Gigo gazeteyi bulan) - Öldürüldü.[^121][^122][^123][^124][^125] - Hampartsum Hampartsumyan - Yazar - Öldürüldü.[^126][^127] - [Karekin Çakalyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karekin_%C3%87akalyan) - Öğretmen - Öldürüldü.[^128] - [Yervant Odyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yervant_Odyan) - Yazar - Kurtuldu[^129] - Adom Şahen - Yazar - Öldürüldü.[^130] - Mihrdat Haygazn - Vatansever, eğitimci ve Ermeni Ulusal Meclisi üyesi. - Öldürüldü.[^131] - Abraham Hayrigyan - Türkolog, Ardi üniversite yönetmeni ve Ermeni Ulusal Meclisi üyesi. - Öldürüldü.[^132][^133] - Mıgırdıç Hovanesyan - Öğretmen - Öldürüldü.[^134] - Aristakes Kasparyan - Avukat, iş adamı, Ermeni Ulusal Meclisi üyesi - Öldürüldü.[^135][^136] - Püzant Keçyan - Editör, gazete Piuzantion'un sahibi, tarihçi - Kurtuldu (Delirmiş)[^137] - Onig Mağazacıyan - Kumkapı Progresif Dernek Başkanı - Öldürüldü.[^138] - [Sarkis Minasyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarkis_Minasyan) - Droşak baş editörü 1909 sonra öğretmen, yazar ve Osmanlı başkentinde siyasi aktivist; Ermeni Ulusal Meclisin üyesi - Öldürüldü.[^139] - Haçik İdareciyan - Öğretmen - Öldürüldü.[^140] - Krikor Hürmüz - Yazar, gazeteci - Öldürüldü.[^141][^142] - Zareh Mumciyan - Tercuman - Öldürüldü.[^143][^144] - Nerses Zakaryan - Vatansever, eğitimci, Ermeni Ulusal Meclisin üyesi. - Öldürüldü.[^145] - Aris Israelyan - Öğretmen ve yazar. - Öldürüldü.[^146] - Nerses Papazyan - Azadamard gazetenin editörü, eğitimci ve din adamı - Öldürüldü.[^147][^148][^149] - [Parseğ Şahbaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Parse%C4%9F_%C5%9Eahbaz) - Avukat, gazeteci, köşe yazarı - Öldürüldü.[^150][^151] - Mihran Tabakyan - Eğitimci, yazar - Öldürüldü.[^152][^153] - Krikor Yesayan - Fransız ve matematik öğretmeni, tercuman. - Öldürüldü.[^154] - Vahan Kehyan - Eğitimci ve zanaatkâr - Öldürüldü.[^155] - Stepan Miskiciyan - Doktor - Öldürüldü.[^156][^157] - Sarkis Parseğyan - Eğitimci - Öldürüldü.[^158] - [Zabel Esayan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zabel_Yesayan) - Romancı, şair, yazar, çevirmen ve öğretmen - Kurtuldu.[^159] ## Ayrıca bakınız - [Ermeni Kırımı kurbanları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1_kurbanlar%C4%B1_listesi) [^1]: Jones, Adam. Genocide a comprehensive introduction. Routledge, 2006, s. 106. [^2]: Rubenstein, Richard L.. Jihad and genocide. Rowman & Littlefield Publishers, 2010, s. 51. [^3]: Kuper, Robert Melson ; with a foreword by Leo. Revolution and genocide : on the origins of the Armenian genocide and the Holocaust. University of Chicago Press, 1996, s. 144. [^4]: Horne, edited by John. A companion to World War I. Wiley-Blackwell, 2012, s. 191. [^5]: (Hg.), Tessa Hofmann. Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich : 1912-1922. Lit, 2007, s. 64. [^6]: Teotoros Lapçinciyan (Teotig): Ամէնուն Տարեցոյցը. Ժ-ԺԴ. Տարի. 1916-1920. [Everyman's Almanac. 10.-14. Year. 1916-1920], G. Keshishian press, Constantinople 1920 [^7]: Avagyan, Karine (2002). Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի [Relic of the Genocide or to those who suffered in the name of the cross and died for their faith] (in Armenian). Erevan : "Zangak 97": Mughni. ISBN 978-99930-2-436-1. OCLC 62755097 [^8]: Zawēn, Armenian Patriarch of Constantinople (2002). Patriarkʻakan hushers [My Patriarchal Memoirs]. Translated by Ared Misirliyan, copyedited by Vatche Ghazarian. Barrington, RI: Mayreni. p. 66. ISBN 978-1-931834-05-6. LCCN 2002113804. OCLC 51967085 [^9]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^10]: Raymond Kévorkian: Le Génocide des Arméniens, Odile Jacob, Paris 2006 2-7381-1830-5 p. 662 [^11]: (Hg.), Tessa Hofmann. Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich : 1912-1922. Lit, 2007, s. 64. [^12]: Ternon, Yves; Bey, Naim (1989), Enquête sur la négation d'un génocide (in French), Marseille: Éditions Parenthèses, p. 27, ISBN 978-2-86364-052-4, LCCN 90111181, OCLC 20116240. [^13]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^14]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^15]: Why is the Armenian Genocide commemorated on April 24?. NorSerunt. [^16]: Göçek, Fatma Müge. The Transformation of Turkey Redefining State and Society from the Ottoman Empire to the Modern Era.. I.B. Tauris & Co., 2011, s. 216-222. [^17]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^18]: Ohanian, Pascual. Turquía, estado genocida: (1915-1923). 1986, s. 598-599. [^19]: Tuğlacı, Pars. Örnek bir Osmanlı vatandaşı Kirkor Zohrab Efendi. Pars Yayınları, 2008, s. 86. [^20]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^21]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^22]: İzrail, Nesim Ovadya. 24 Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara. 2013. [^23]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^24]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^25]: Göçek, Fatma Müge. The Transformation of Turkey Redefining State and Society from the Ottoman Empire to the Modern Era.. I.B. Tauris & Co., 2011, s. 216-222. [^26]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^27]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^28]: İzrail, Nesim Ovadya. 24 Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara. 2013. [^29]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^30]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^31]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^32]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^33]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^34]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^35]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^36]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^37]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^38]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^39]: Raymond Kévorkian: Le Génocide des Arméniens, Odile Jacob, Paris 2006 2-7381-1830-5 p. 662 [^40]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^41]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^42]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^43]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^44]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^45]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^46]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^47]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^48]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^49]: (Hg.), Tessa Hofmann. Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich : 1912-1922. Lit, 2007, s. 64. [^50]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^51]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^52]: (Hg.), Tessa Hofmann. Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich : 1912-1922. Lit, 2007, s. 64. [^53]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^54]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^55]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^56]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^57]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^58]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^59]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^60]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^61]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^62]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^63]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^64]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^65]: Göçek, Fatma Müge. The Transformation of Turkey Redefining State and Society from the Ottoman Empire to the Modern Era.. I.B. Tauris & Co., 2011, s. 216-222. [^66]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^67]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^68]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^69]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^70]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^71]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^72]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^73]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^74]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^75]: (Hg.), Tessa Hofmann. Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich : 1912-1922. Lit, 2007, s. 64. [^76]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^77]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^78]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^79]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^80]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^81]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^82]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^83]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^84]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^85]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^86]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^87]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^88]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^89]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^90]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^91]: Göçek, Fatma Müge. The Transformation of Turkey Redefining State and Society from the Ottoman Empire to the Modern Era.. I.B. Tauris & Co., 2011, s. 216-222. [^92]: İzrail, Nesim Ovadya. 24 Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara. 2013. [^93]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^94]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^95]: Göçek, Fatma Müge. The Transformation of Turkey Redefining State and Society from the Ottoman Empire to the Modern Era.. I.B. Tauris & Co., 2011, s. 216-222. [^96]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^97]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^98]: Avagyan, Karine (2002). Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի [Relic of the Genocide or to those who suffered in the name of the cross and died for their faith] (in Armenian). Erevan : "Zangak 97": Mughni. ISBN 978-99930-2-436-1. OCLC 62755097 [^99]: Raymond Kévorkian: Le Génocide des Arméniens, Odile Jacob, Paris 2006 2-7381-1830-5 p. 662 [^100]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^101]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^102]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^103]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^104]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^105]: The Cream of the Armenian Leadership Is Murdered. Institute on the Holocaust and Genocide, 1999, s. 66. [^106]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^107]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^108]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^109]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^110]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^111]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^112]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^113]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^114]: Göçek, Fatma Müge. The Transformation of Turkey Redefining State and Society from the Ottoman Empire to the Modern Era.. I.B. Tauris & Co., 2011, s. 216-222. [^115]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^116]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^117]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^118]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^119]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^120]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^121]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^122]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^123]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^124]: İzrail, Nesim Ovadya. 24 Nisan 1915 İstanbul, Çankırı, Ayaş, Ankara. 2013. [^125]: Demirer, Temel. Hrant'in katil(ler)i. Pêrî Yayınları, 2009, s. 139. [^126]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^127]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^128]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^129]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^130]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^131]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^132]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^133]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^134]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^135]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^136]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^137]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^138]: Raymond Kévorkian: Le Génocide des Arméniens, Odile Jacob, Paris 2006 2-7381-1830-5 p. 662 [^139]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^140]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^141]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^142]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^143]: Avagyan, Karine (2002). Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի [Relic of the Genocide or to those who suffered in the name of the cross and died for their faith] (in Armenian). Erevan : "Zangak 97": Mughni. ISBN 978-99930-2-436-1. OCLC 62755097 [^144]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^145]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^146]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^147]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^148]: 24 Nisan'da ne Olmuştu?. Taraf, 24 Nisan 2008. [^149]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^150]: Zarakolu, Ragip. Ölüme giden sürgün. Köxüz Girişimcilerinin Amaçları ve Dayandıkları Program. [^151]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^152]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^153]: Smith, Walter George. Journal of a Journey to the Near East. The Armenian Review, 1971, s. 20-4. [^154]: Raymond Kévorkian: Le Génocide des Arméniens, Odile Jacob, Paris 2006 2-7381-1830-5 p. 662 [^155]: Avagyan, Karine (2002). Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի [Relic of the Genocide or to those who suffered in the name of the cross and died for their faith] (in Armenian). Erevan : "Zangak 97": Mughni. ISBN 978-99930-2-436-1. OCLC 62755097 [^156]: Avagyan, Karine (2002). Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի [Relic of the Genocide or to those who suffered in the name of the cross and died for their faith] (in Armenian). Erevan : "Zangak 97": Mughni. ISBN 978-99930-2-436-1. OCLC 62755097 [^157]: Palakyan, Grigoris (2002). Le Golgotha arménien : de Berlin à Deir-es-Zor 1. La Ferté-sous-Jouarre: Le Cerle d'Écrits Caucasiens. pp. 87–94. ISBN 978-2-913564-08-4. OCLC 163168810 [^158]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011. [^159]: 24 Nisan 1915 İstanbul Ermeni tehcirinde Ermeni gazeteci ve yazarlar da öldürüldü. Gazeteciler, 23 Nisan 2011.