# 2008 Orta Asya enerji krizi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/2008_Orta_Asya_enerji_krizi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 2008 Orta Asya enerji krizi, https://tr.wikipedia.org/wiki/2008_Orta_Asya_enerji_krizi (CC-BY-SA-4.0) ![2007-2008 kışının sert geçen döneminde Tacikistan’a kamyonla yardım malzemeleri boşaltılıyor](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/Tajikistan_2008_Winter_1.jpg) *2007-2008 kışının sert geçen döneminde Tacikistan’a kamyonla yardım malzemeleri boşaltılıyor (US AID, public-domain)* **2008 Orta Asya enerji krizi**, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)’da yaşanan bir [enerji kıtlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enerji_krizi)dır. 2007-08 [kış](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9F)ının şiddetli havasıyla (1969’dan beri en soğuk kış)[^1] ve yüksek gıda ile yakıt fiyatlarıyla birleşince birçok kişi için ciddi sıkıntılara yol açmıştır.[^2] Aşırı soğuk hava elektrik talebini artırarak krizi daha da ağırlaştırmıştır. Durum en kötü [Tacikistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacikistan)’da yaşanmıştır. [Birleşmiş Milletler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fmi%C5%9F_Milletler), [STK](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivil_toplum_kurulu%C5%9Fu)lar ve [Kızılhaç ve Kızılay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uluslararas%C4%B1_K%C4%B1z%C4%B1lha%C3%A7_ve_K%C4%B1z%C4%B1lay_Hareketi) tarafından hükûmete yardım için yaklaşık [25 milyon ABD doları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerikan_dolar%C4%B1) tutarında uluslararası bir yardım çağrısı yapılmıştır.[^3] O dönemde BM, 2008-09 kışında milyonlarca kişinin açlıkla karşı karşıya kalabileceği konusunda uyarıda bulunmuştur.[^4] ## Dünya Bankası borcu ve fiyat artışları ![Tacikistan’da yardım malzemeleri](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Tajikistan_2008_Winter_2.jpg) *Tacikistan’da yardım malzemeleri (USAID, public-domain)* 2008 yılı Ocak ayının başında yetkililer, “hükûmetin [Dünya Bankası](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_Bankas%C4%B1)’na olan borcunu ödemesi” için elektrik fiyatlarında yüzde 20’lik bir artış duyurmuştur.[^5] Ulusal elektrik şirketi [Barqi Tojik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barqi_Tojik) yetkilisine göre kısıtlamalar daha sıkı hale gelecek ve elektrik fiyatlarının 2010’a kadar yükselmeye devam etmesi beklenmektedir.[^6] Nisan 2008’de Dünya Bankası’nın Avrupa ve Orta Asya baş ekonomisti Pradeep Mitra, alışılmadık bir açıklama yaparak en çok etkilenen ülkeleri sosyal yardım harcamalarını artırmaya ve sosyal programlarını “desteklemeye” çağırmıştır.[^7] Buna rağmen Mitra’nın odak noktası “enflasyon yönetimi”nde kalmış; etkilenen ülkelerin “özellikle ticaret kontrolleri uygulamaktan kaçınmalarını” önermiştir (birçok ülkenin gıda fiyat enflasyonundan halkını korumak ve gıdayı yurt içinde tutmak için yakın zamanda [aldığı önlemler](https://turkipedia.org/tr/wiki/2007-2008_d%C3%BCnya_g%C4%B1da_krizi)). Mitra, bunun “uzun vadede gıda arzına karşı çalışabileceğini” ileri sürmüştür.[^8] ## Elektrik kesintileri 13 Ocak 2008’den itibaren birçok köy günde yalnızca bir ila üç saat elektrik alabilmiş, başkent [Duşanbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Du%C5%9Fanbe) ise gece saatlerinde yerleşim bölgelerine elektrik vermeyi kesmiştir.[^9] 26 Ocak 2008’de Duşanbe, eğlence mekânlarına ([restoran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Restoran)lar, dükkânlar, eczaneler, pazarlar ve [hamam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamam)lar dâhil) elektrik vermeyi kesmiş, bu da birçok yerin ilkbahara kadar kapanmasına yol açmıştır. Şehirde görünen az sayıdaki ışık, jeneratör sahiplerinden, fabrikalardan veya yasadışı şekilde elektrik hatlarına bağlanan kişilerden gelmiştir. Kısıtlamanın 10 Şubat’ta sona ermesi planlanmış ancak daha sonra uzatılmıştır.[^10] Kısıtlamalardan muaf tutulan yerler arasında hükûmet daireleri, [hastane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hastane)ler ve büyük bir [alüminyum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C3%BCminyum) fabrikasına sahip olan [Tursunzoda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tursunzoda) gibi bazı sanayi şehirleri yer almıştır. Duşanbe ve diğer şehirlerde merkezi ısıtma sistemlerinin çalışmaması nedeniyle apartman dairelerinde yaşayanların evlerini ısıtmak için elektrikten başka imkânı kalmamıştır.[^11] ## Sert kış Durum, sıcaklıkların -20 derece Celsius’a düştüğü soğuk kışla daha da kötüleşmiştir. Duşanbe sakinleri, uyumak için birkaç ceket ve palto giydiklerini ve bütün aile bireylerinin sıcaklığı paylaşmak için tek bir yorgan altında yattıklarını bildirmiştir.[^12] BM’nin [Dünya Gıda Programı](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_G%C4%B1da_Program%C4%B1) da hem şehirlerde hem de kırsal alanlarda gıda durumunu acil kıtlık olarak ilan etmiştir.[^13] ## Medya bastırma iddiaları Ocak 2008 ortası itibarıyla devlet medyası sorunu tartışmamıştır.[^14] Daha sonra Şubat ayı boyunca, karartmalar sırasında hastanelerin doğum koğuşlarında çocukların öldüğüne dair çok sayıda Batı medyası haberi ortaya çıkmıştır. Tacik hükûmeti, karartmaların herhangi bir ölümden sorumlu olmadığını savunmuştur.[^15] Tacik hükûmeti uluslararası yardım çağrısında bulunmuştur.[^16] Bu arada yardım çalışanları ve diplomatlar hükûmeti olağanüstü hâl ilan etmeye çağırmıştır.[^17] Krizin yönetimi, siyasi liderliğin yetkinliği hakkında sorular doğurmuştur.[^18] ## Kıtlık uyarısı 3 Mart 2008’de Tacikistan’daki krizin hafiflediği bildirilmiştir: “Bundan sonra (en azından bir sonraki kışa kadar) Duşanbe’nin elektrik sorunu olmayacak ve bu kışın başında uygulamaya konulan sıkı program, Barqi Tojik’in kararıyla 1 Mart 2008’de Duşanbe’de kaldırılmıştır.”[^19] [*The Christian Science Monitor*](https://turkipedia.org/tr/wiki/The_Christian_Science_Monitor), neweurasia ve diğer medya gözlemcileri, enerji kesintilerinin bir sonucu olarak yeni başlayan bir açlık krizinin tam bir [kıtlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1tl%C4%B1k)a dönüşeceğini öngörmüş, bu da daha sonra gerçekleşmiştir.[^20] BM uzmanları 10 Ekim’de, Tacikistan’ın 6,7 milyon nüfusunun neredeyse üçte birinin 2008-09 kışı için yeterli yiyeceği olmadığını açıklamıştır.[^21] ## Kırgızistan ![Kırgızistan’da bir elektrik santrali](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Kyrgyz_power_station.jpg) *Kırgızistan’da bir elektrik santrali (USAID, public-domain)* Hidroelektrik kaynakları bakımından zengin olan [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)’da da soğuk hava, talebi 2006/2007 kışına göre yüzde 10 daha yüksek hale getirmiş ve hidroelektrik güç için ana [Toktogul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toktogul) rezervuarını tüketmiştir.[^22] ## Özbekistan 2007 Aralık ayının sonlarından itibaren alışılmadık derecede sert hava, Özbekistan genelinde birçok eve ve işyerine gaz arzını dondurmuştur. Bunun sonucunda hükûmete karşı, kesintisiz gaz ve elektrik arzı talep eden çok sayıda gösteri ve protesto yapılmıştır.[^23] Hükûmetin tepkisi çeşitlilik göstermiş; [Karakalpakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpakistan)’da protestocularla görüşüp durumu düzelteceklerini vaat ederken, [Hazarasp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarasp) yerel yönetim başkanı bir kadının şikâyetine, sokağındaki bütün evlere gazı tamamen keserek karşılık vermiştir.[^24] Özbekistan’da bazı kişiler ısıtma için “geleneksel yöntemlere” başvurabilmiş; bazı köylerde evlerini ısıtmak ve yemek pişirmek için ağaçları kestikleri için hiç ağaç kalmadığı bildirilmiştir. Bunun ekonomiye olumsuz etkisi beklenmiştir çünkü yapraklar yerel [ipek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0pek) sanayisi için gereklidir ve bu ağaçlarda yetişen meyveler birçok köylü için ana gelir kaynağıdır.[^25] ## Türkmenistan [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan)’ın bazı vilayetlerinde köylüler, şehirlerde merkezi ısıtma borularının bakımsız kaldığı ve yeterli ısı üretmediği için evlerini ısıtmanın geleneksel [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) yolu olan [saksaul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haloxylon_ammodendron) bitkilerini yakmıştır.[^26] ## Ayrıca bakınız - [Enerji krizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enerji_krizi) [^1]: GHCN Climate data for Tashkent 1880 to 2008 [^2]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^3]: Situation Report No. 4 – Tajikistan – Cold Wave/Compound crisis (25 February 2008) United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs [^4]: EurasiaNet.org. [^5]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^6]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^7]: UNIAN, April 16, 2008 [^8]: UNIAN, April 16, 2008 [^9]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^10]: Nafisa Pisarejeva. Tajiks Pull the Plug on Cafés. 1 Şubat 2008. [^11]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^12]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^13]: Natalia Antelava. Tajikistan 'facing food crisis'. 6 Şubat 2008. [^14]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^15]: Ivan Watson. Crisis Looms as Bitter Cold, Blackouts Hit Tajikistan. 8 Şubat 2008. [^16]: Severe energy crisis leaves Tajikistan without heat and water. 7 Şubat 2008. [^17]: Ivan Watson. Crisis Looms as Bitter Cold, Blackouts Hit Tajikistan. 8 Şubat 2008. [^18]: Jyldyz Mamytova and Yaroslav Razumov. Cold Snap Wreaks Havoc on Central Asian Power. 31 Ocak 2008. [^19]: Vadim. Electricity crisis solved in Dushanbe. 3 Mart 2008. [^20]: Vadim. Hunger to replace energy crisis. 4 Mart 2008. [^21]: EurasiaNet.org. [^22]: Jyldyz Mamytova and Yaroslav Razumov. Cold Snap Wreaks Havoc on Central Asian Power. 31 Ocak 2008. [^23]: Uzbekistan Sees Rare Protests Over Gas Shortage. 25 Ocak 2008. [^24]: Uzbekistan Sees Rare Protests Over Gas Shortage. 25 Ocak 2008. [^25]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008. [^26]: Farangis Najibullah. Tajikistan: Energy shortages, extreme cold create crisis situation. 13 Ocak 2008.