# 1916 Orta Asya Ayaklanması > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/1916_Orta_Asya_Ayaklanmas%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 1916 Orta Asya Ayaklanması, https://tr.wikipedia.org/wiki/1916_Orta_Asya_Ayaklanmas%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c4/Kyrgyz_fleeing_to_China_after_the_1916_Central_Asian_revolt.jpg) * (public-domain)* - **Çatışma:** 1916 Orta Asya Ayaklanması - **Tarih:** 3 Temmuz 1916 (16 Tem 1916, ) – Şubat 1917 - **Yer:** Orta Asya - **Sonuç:** İsyan bastırıldı. - **Savaşan:** Rus İmparatorluğu; Rus Türkistanı; Buhara Emirliği; Kazak Cüzleri; Türk boy konfederasyonları; Kazak isyancılar; Kırgız isyancılar; Destek:; Osmanlı; Almanya - **Komutan:** Aleksey Kuropatkin; Nikolay Suhomlinov; Mihail Folbaum; Muhammed Alim Han - **Güç:** 14,5 tabur, 33.000 kişi; Bilinmeyen; Kaçan az sayıdaki savaş esiri gönüllüleri - **Kayıp:** 97 ölü, 86 yaralı ve 76 kayıp; On binlerce ölü ve esir; ~100,000–500,000 Orta Asyalı sivil (Türkler, Tajikler) ölü; 2,325 Rus sivil ölü; 1,384 kayıp **1916 Orta Asya Ayaklanması** veya **Ürkün Ayaklanması**, Temmuz 1916-Şubat 1917 tarihleri arasında [Rus Türkistanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_T%C3%BCrkistan%C4%B1)'nda [Çarlık yönetimine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) karşı meydana gelen bir [ayaklanma](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0syan)dır. Ayaklanma, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın [Doğu Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1_Do%C4%9Fu_Cephesi)'nde resmî olarak askerlik hizmetinden muaf tutulan Müslümanların zorla askere alınmak istenmesi üzerine çıkmıştır. Bununla birlikte Çarlık yönetimi altındaki farklı etnik gruplar arasındaki gerilimleri de içermekteydi.[^1] Ayaklanma, [Rus ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorluk_Ordusu) tarafından kanlı bir şekilde bastırılmış olup binlerce [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar) ve [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)'ın [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e göçüne yol açtı. Buna karşın, Rus devleti [Ekim Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekim_Devrimi) gerçekleşene kadar bölgede tam düzeni sağlayamadı. [Aleksandr Kerenski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Kerenski) gibi bazı Rus liberalleri ve tarihçileri bu olaylara uluslararası bir ilgi getirdiler.[^2] [Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) döneminde ayaklanmanın liderleri Çarlık rejimine karşı savaşan devrimci kahramanlar ilan edildi. Ağustos 2016'da [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan)'da bir kamu komisyonu 1916 ayaklanmasının bastırılmasını soykırım olarak adlandırılması sonucuna vardı.[^3] ## Arka plan 19. yüzyılın ikinci yarısında [Rusya’nın Orta Asya’yı fethetmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar%C4%B1n_Orta_Asya%27y%C4%B1_Fethi), Orta Asya halkları üzerinde sömürgeci bir rejimin dayatılmasına yol açtı. Bölge halkı Çarlık makamları tarafından vergilendiriliyor ve Rus İmparatorluğu nüfusunun yaklaşık %10’unu oluşturmasına rağmen 435 sandalyeli [Devlet Duması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devlet_Dumas%C4%B1_%28Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)’nda hiçbir şekilde temsil edilmiyordu. 1916 yılına gelindiğinde, Türkistan ile [Bozkır Genel Valiliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozk%C4%B1r_Genel_Valili%C4%9Fi)’nde, [1861’de serfliğin kaldırılmasını](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6yl%C3%BC_serfli%C4%9Finin_kald%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1) öngören reformdan sonra, 19. yüzyılın ikinci yarısında başlayan Rus ve Ukraynalı yerleşimcilerin iskânı nedeniyle birçok toplumsal, toprakla ilgili ve etnikler arası çelişki birikmişti. Çeşitli toprak ve yasama reformlarıyla yeni bir iskân dalgası başlatılmıştı. 2 Haziran 1886 ve 25 Mart 1891 tarihlerinde, "*Türkistan Krayı’nın Yönetimine Dair Nizamname*" ile ["''Akmola''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akmola_%28il%29)*, *[*Semipalatinsk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semey)*, *[*Semireçye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedisu_b%C3%B6lgesi)*, *[*Ural*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Da%C4%9Flar%C4%B1)* ve Turgay bölgelerinin yönetimine dair Nizamname*" başlıklı çeşitli düzenlemeler kabul edildi. Bu düzenlemeler, söz konusu bölgelerdeki toprakların büyük kısmının [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) mülkiyetine geçirilmesine imkân tanıdı. Yerli halktan her bir aileye, sürekli kullanım hakkı kapsamında 15 akrelik bir toprak parçasına sahip olma izni verildi.[^4] 1906–1912 yılları arasında ise, Kazakistan’da ve Orta Asya’nın geri kalanında uygulanan [Stolypin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pyotr_Stol%C4%B1pin) reformlarının bir sonucu olarak, Rusya’nın merkezî bölgelerinden 500.000’e kadar köylü hanesi bu topraklara nakledildi.[^5] ## Dış bağlantılar - [100. YILINDA ORTA ASYA’DA 1916 İSYANI VEGÜNÜMÜZ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ.](http://www.academia.edu/32207950/100._YILINDA_ORTA_ASYA_DA_1916_%C4%B0SYANI_VE_G%C3%9CN%C3%9CM%C3%9CZ_A%C3%87ISINDAN_DE%C4%9EERLEND%C4%B0R%C4%B0LMES%C4%B0) - [Photo gallery of human and animal remains from Urkun incident at Bedel Pass](http://www.rferl.org/specials/gallery/Urkun/gallery.swf), from [*RFE/RL*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zg%C3%BCr_Avrupa_Radyosu) - [Semirechye on Fire. A Story of Rebellion](https://rtd.rt.com/films/semirechye-on-fire/) - Documentary on the 1916 Rebellion [^1]: Трагедия 1916 года: Девяносто пять лет со дня восстания. [^2]: Abraham, Richard. Alexander Kerensky : the first love of the revolution. New York : Columbia University Press, 1987. [^3]: Kyrgyzstan Renames Soviet-Era October Revolution Day, Lengthens Holiday. 2 Kasım 2017. [^4]: "Istoriya Turkestana" История Туркестана [History of Turkestan] (in Russian). Archived from the original on 2013-05-04. [^5]: "Istoriya Turkestana" История Туркестана [History of Turkestan] (in Russian). Archived from the original on 2013-05-04.