# 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı, https://tr.wikipedia.org/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Torelli2.jpg/1280px-Torelli2.jpg)
* (Stefano Torelli, public-domain)*

- **Çatışma:** 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı
- **Parçası:** Osmanlı-Rus Savaşları
- **Tarih:** 1768–1774
- **Yer:** Doğu Avrupa, Kafkasya, Akdeniz, Ege Denizi
- **Sonuç:** Rus zaferi; Küçük Kaynarca Antlaşması
- **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Kırım Hanlığı; Çerkesya; Rus İmparatorluğu; Zaporojya Kazakları; Yunan isyancılar; Kartli-Kaheti Krallığı; İmereti Krallığı; Mısır Eyaleti
- **Komutan:** III. Mustafa; I. Abdülhamid; Halil Paşa; Hüsameddin Paşa; Baron de Tott; II. Kaplan Giray; Mısost Bematıqo; II. Katerina; Pyotr Rumyantsev; Grigori Potyomkin; Aleksey Orlov; Aleksandr Suvorov; Fyodor Uşakov; Vasili Dolgorukov-Krimski; Weismann von Weißenstein; Samuel Greig; Gottlieb von Totleben; Petro Kalnyshevsky; II. Erekle; I. Solomon

**1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı**, [Osmanlıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Ruslara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yenik düşmesiyle sonuçlanmış bir savaştır. Savaş [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa), [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya), [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz) ve [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'nde sürdürülmüştür. Bu çatışmanın sonucunda [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'nın güneyi, [Kuzey Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya) ve [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m), Rusya'nın eline geçmiştir.

## Nedenleri

Savaş ilk önce [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'da kralla soylular arasında çıkan bir anlaşmazlık yüzünden başladı. Rus Çariçesi [II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina) [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ı parçalamak amacıyla [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ın içişlerine karışıyordu. Kralı soylulara karşı desteklemek amacıyla bölgeye [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) askerlerini gönderdi. Askerler [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) sınırları içindeki [Balta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balta%2C_Ukrayna) kentine girerek katliam yaptılar.[^1] [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Padişahı [III. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mustafa) bu durumu protesto ederek 25 Eylül 1768 tarihinde [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya savaş açtı. [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'da krala karşı çıkan soylular [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin yanında yer aldılar. [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) da [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) donanmasına danışmanlar göndererek [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın yanında yer aldı. Osmanlı padişahı, Çerkes prensi Bematıqo Mısost'a halife olarak Kafkasya'daki tüm Müslüman halkların resmen Rusya ile savaşa katılmalarını emrettiğini belirten bir mektup gönderdi ve zaten [Rus-Çerkes Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus-%C3%87erkes_Sava%C5%9F%C4%B1) sebebiyle Rusya ile savaşan Çerkesler bunu kabul etti.[^2]

## Cepheler

![Aziz Elizabeth kalesinin kalıntıları](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/35-101-0621_Kropyvnytsky_SAM_5051.jpg/1280px-35-101-0621_Kropyvnytsky_SAM_5051.jpg)
*Aziz Elizabeth kalesinin kalıntıları (Haidamac, CC-BY-SA-4.0)*

Ocak 1769'da Kırım Hanı [Kırım Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Giray) liderliğindeki 70.000 kişilik Türk-Tatar ordusu orta Ukrayna topraklarını işgal etti. Kırım Tatarları, Türkler ve Nogaylar Yeni Sırbistan'ı harap etti ve önemli sayıda köleyi götürdü. Baskınları [Aziz Elizabeth Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aziz_Elizabeth_Kalesi)'nin garnizonu tarafından püskürtüldü ve ardından General [Rumyantsev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pyotr_Rumyantsev)'in birlikleri Karadeniz'e yönelik saldırılarına devam etti[^3]

![Sakız adası açıklarında Osmanlılarla Ruslar arasında yapılan deniz savaşı (1770)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Battle_of_Chios_%281770%29%2C_by_Ivan_Aivazovsky_%281848%29.jpg/1280px-Battle_of_Chios_%281770%29%2C_by_Ivan_Aivazovsky_%281848%29.jpg)
*Sakız adası açıklarında Osmanlılarla Ruslar arasında yapılan deniz savaşı (1770) (Ohannes Ayvazyan, public-domain)*

Savaşın başlamasıyla [Lehistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lehistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), 3 büyük devlet ([Prusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prusya), [Avusturya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avusturya_Ar%C5%9Fid%C3%BCkl%C3%BC%C4%9F%C3%BC) ve [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)) tarafından kıskaca alındı. Rus generali [Aleksandr Suvorov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aleksandr_Suvorov), Leh ordusunu 23 Mayıs 1771 tarihinde [Lanckorona](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lanckorona)'da, 23 Kasım 1771 tarihinde de [Stolowice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Stolowice)'de yendi. Böylece Lehistan'daki savaş sona erdi. Kazandığı bu zaferlerle yıldızı parlayan Suvorov Osmanlı cephesine gönderildi.

Kırım Hanı Kırım Giray, Şubat 1769'da Güney Rusya'ya başarılı akınlar yaptı. Sadrazam [Yağlıkçızade Mehmed Emin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9Fl%C4%B1k%C3%A7%C4%B1z%C3%A2de_Mehmed_Emin_Pa%C5%9Fa) 1 Mayıs 1769'da ve sadrazam [Moldovancı Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moldovanc%C4%B1_Ali_Pa%C5%9Fa) 12 Ağustos 1769'da iki başarılı [Hotin Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hotin_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281769%29) yaptılar. Fakat Kırım Giray'ın ölümünden sonra Rus orduları [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a girdiler. [Yeniçeriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)in artan başarısızlıkları ve emre karşı çıkmaları gibi nedenlerle Ruslar [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'a girdiler. 21 Eylül 1769 tarihinde de Hotin'i ele geçirdiler. Ruslar [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ni içten çökertmek için [Mora Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'ndaki [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum)lar arasında ayaklanma çıkarttılar. [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Mandalzade Hüsameddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mandalz%C3%A2de_H%C3%BCs%C3%A2meddin_Pa%C5%9Fa), 9 Nisan 1770 tarihinde Mora Yarımadası'na bir çıkartma yaparak bu ayaklanmayı bastırdı.

Ancak [Osmanlıların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)'da [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) karşısındaki yenilgileri devam etti. Rus kumandanı [Petro Rumyantsev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pyotr_Rumyantsev) 7 Temmuz 1770'te Prut nehrinin bir kolu olan Larga nehri boylarında, [Larga Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hantepesi_Muharebesi)'nde Kırım Hanı Kaplan Giray komutasındaki Kırım Hanlığı ve Osmanlı Ordusunu yine bu yerin yakınında Prut nehrinin bir kolu olan Kagul Irmağı'nda [Kartal Ovası Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartal_Ovas%C4%B1_Muharebesi_%281770%29)'nde, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)leri ve [Kırım Tatarlarından](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1) oluşan büyük bir orduyu ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu meydan muharebeleri akabinde savaşın yönü tamamen Osmanlı İmparatorluğu aleyhine döndü. Rus birlikleri İsmail, Akkerman, Bender kalelerini ellerine geçirdiler. Ayrıca [Çariçe II. Katerina](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Katerina) Aleksey Grigoryeviç Orlov komutasındaki Rus donanmasını [Baltık Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balt%C4%B1k_Denizi)'nden [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'e gönderdi. İlk defa Akdeniz'e savaşa giren Rus donanması [İzmir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir) yakınlarında [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme%2C_%C4%B0zmir) burnu ile [Sakız Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Adas%C4%B1) arasında [Osmanlı donanmasıyla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) savaşa tutuştu. 5-7 Temmuz 1770 tarihleri arasında yapılan bu savaşta Rus donanması Osmanlıları büyük bir yenilgiye uğrattı. Bu olaydan sonra Rus donanması 1770-1774 yılları arasında 5 yıl daha [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'nde kaldı. Bilinmeyen nedenlerle 2 Kasım 1772 ve 9-10 Haziran 1774 tarihlerinde iki kez daha Çeşme Limanı'na gelerek kaleyi ve şehri tekrar topa tuttu.

Osmanlı Orduları; 2 Ağustos 1771'de Özi (Kırım), 12 Eylül 1771'de Yerköy (Boğdan), 29 Haziran 1773'te [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre) (Boğdan), 20 Ekim 1773'te [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna)'da bazı zaferler kazandılar. Ancak bu zaferler savaşın gidişinin Osmanlı İmparatorluğu aleyhine sürmesini engelleyemedi. 1774 yılında [Rumyantsev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pyotr_Rumyantsev)'in komutası altında tekrar saldırıyla geçen [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ordusu [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna) nehrini geçerek [Şumnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eumnu)'ya doğru ilerlemeğe başladı. Bu sırada Osmanlı tahtı el değiştirmiş, [III. Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Mustafa) ölmüş, yerine kardeşi [I. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abd%C3%BClhamid) tahta geçmişti. Sadrazam [Muhsinzade Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhsinz%C3%A2de_Mehmed_Pa%C5%9Fa) Rus ordusunu karşılamak üzere yeniçeri Ağası Yeğen Mehmed Paşa kumandasında gönderdiği bir ordu Kozluca'da Rumyantsev'in ordusuna yenildi. Rumyantsev bu başarıdan sonra [Şumnu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eumnu)'ya kadar ilerledi.

## Savaşın Sonuçları

![Küçük Kaynarca Antlaşması'yla Türk heyet başkanı Ahmed Resmî Efendi'nin şahsında Osmanlı İmparatorluğu'nun kolunun kesildiği alegorisini yapan bir gravür](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/87/Treaty_of_K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_1774.jpg)
*Küçük Kaynarca Antlaşması'yla Türk heyet başkanı Ahmed Resmî Efendi'nin şahsında Osmanlı İmparatorluğu'nun kolunun kesildiği alegorisini yapan bir gravür (Late 18th-century engraving (Cabinet of engravings, Romanian Academy, Bucharest)., public-domain)*

21 Temmuz 1774 tarihinde tahta yeni geçmiş olan [Osmanlı Padişahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) [I. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abd%C3%BClhamid), [Küçük Kaynarca Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Kaynarca_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nı imzalayarak savaşa son verdi. Bu antlaşmayla [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'a bağımsızlık verildi. Ama [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın asıl amacı bağımsız olan [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı kısa bir süre sonra topraklarına katmaktı. 9 yıl sonra 1783 yılında Rusya [Kırım'ı ilhak ederek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_K%C4%B1r%C4%B1m%27%C4%B1_ilhak%C4%B1) resmen kendine bağladı. Kısa bir süre sonra da Ruslarla Osmanlılar arasında tekrar savaş çıktı.

Harbin ardından Osmanlı hazinesinin sıkıntılarına çözüm maksadıyla 1775'te "[eshâm-ı Osmâniyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esham_usul%C3%BC)" denilen iç borçlanma sistemine geçilmiştir.[^4]

[^1]: The Deterioration of Ottoman Administration In the Light of the Ottoman-Russian War of 1768-1774, Metin Bezikoğlu, Bilkent Üniversitesi Master tezi, Eylül 2001, sayfa 43. <http://www.thesis.bilkent.edu.tr/0001807.pdf>
[^2]: Мальбахов Б. К. Кабарда на этапах политической истории (середина XVI — первая четверть XIX века). — Москва: «Поматур», 2002. — С. 302. — ISBN 5-86208-106-2.
[^3]: О устройстве новых укреплений по границам Екатеринославской губернии
[^4]: H. Gerber, "The Monetary System of Ottoman Empire", Journal of the Economic and Social History of the Orient, Leiden 1957, XXV/3 (1982), s.308-324.
