# 1658-1662 Osmanlı-Erdel Savaşı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/1658-1662_Osmanl%C4%B1-Erdel_Sava%C5%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: 1658-1662 Osmanlı-Erdel Savaşı, https://tr.wikipedia.org/wiki/1658-1662_Osmanl%C4%B1-Erdel_Sava%C5%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8f/Mehmedpasha.jpg)
* (public-domain)*

- **Çatışma:** 1658-1662 Osmanlı-Erdel Savaşı
- **Parçası:** Osmanlı-Macaristan Savaşları
- **Tarih:** 1658-1662
- **Yer:** Erdel
- **Bölge:** Macaristan
- **Sonuç:** Erdel Prensliği üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti pekişti
- **Coğrafi değişiklikler:** Yanova, Lugoş, Karansebeş ve Varadin doğrudan Osmanlı topraklarına katıldı
- **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Kırım Hanlığı; 22px Lehistan Krallığı (1658); 20px Erdel Prensliği; 22px Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu (1661-62)
- **Komutan:** Köprülü Mehmed Paşa; Seydi Ahmed Paşa; Küçük Mehmed Paşa; Köse Ali Paşa; 20px II. György Rakoçi; 20px Yanoş Kemeni; 22px Raimondo Montecuccoli
- **Güç:** Azamî 25-30.000; Asgarî 20.000
- **Kayıp:** Hafif; Ağır

**1658-1662 Osmanlı-Erdel Savaşı**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile (kendisine tâbi devletler arasında bulunmakla birlikte [II. György Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi) idaresinde bağımsız hareket etmeye başlayan) [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi) arasındaki askerî mücadele.

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi)'e yönelik üç askerî harekât (1658, 1659-1660 ve 1661-1662) sonucunda anılan Krallık üzerindeki egemenliğini yeniden tesis ederken; yaşanan mücadele [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun önce [II. György Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi), ardından ise [Yanoş Kemeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yano%C5%9F_Kemeni)'ye verdiği destek nedeniyle [1663 yılında bu İmparatorlukla başlayan savaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/1663-1664_Osmanl%C4%B1-Avusturya_Sava%C5%9F%C4%B1)ı tetikledi.

## Savaş öncesi

![1655 yılında Lehistan'ın işgali (mavi İsveç, açık yeşil ise Rus işgal bölgelerini göstermektedir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0f/Territorial_changes_of_Poland_1655.jpg)
*1655 yılında Lehistan'ın işgali (mavi İsveç, açık yeşil ise Rus işgal bölgelerini göstermektedir. (Esemono, public-domain)*

![1621 yılında Erdel Prensliği'ne bağlı bölgeler](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Bethlen_G%C3%A1bor_fejedelems%C3%A9ge.png/1280px-Bethlen_G%C3%A1bor_fejedelems%C3%A9ge.png)
*1621 yılında Erdel Prensliği'ne bağlı bölgeler (Petolaszlo, CC-BY-SA-3.0)*

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na tâbi devletlerden [Erdel Prensliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi), [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) kıtasını altüst eden [Otuz Yıl Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otuz_Y%C4%B1l_Sava%C5%9F%C4%B1) (1618-1648) sırasında [Gabriel Bethlen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Betlen_Gabor)'in devrinde (1613-1629) daha bağımsız bir siyaset izleyerek sözkonusu savaşa taraf olmuş, ayrıca [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'yla doğrudan diplomasi de yürütmüştü. Bu siyaset [II. György Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi)'nin döneminde (1648-1657) daha belirgin bir hal aldı ve [Osmanlı başkenti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nin dikkatini çekmeye başladı.

Nitekim [II. Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi), 1649 yılında [Kazak Hetmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_hetmanlar%C4%B1_listesi) [Bohdan Hmelnitski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bohdan_Hmelnitski)'yle ittifak kurduktan sonra, yine Osmanlılara tâbi [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak_Voyvodal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan_Prensli%C4%9Fi) voyvodalıklarını da etkisine aldı ve nihayet 6 Aralık 1656 tarihli [Radnot Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Radnot_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'yla [İsveç Kralı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sve%C3%A7_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi) [X. Karl Gustav](https://turkipedia.org/tr/wiki/X._Karl_Gustav)'la ittifaka girdi. Bunu müteakip, 1657 Ocak ayında kendini [Lehistan Kralı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi), oğlunu da Erdel Kralı yapmak amacıyla [II. Kuzey Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Kuzey_Sava%C5%9F%C4%B1)'na (1655-1660) dahil olarak [Polonya-Litvanya Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi)'ni işgale girişti. Başlangıçta başarılı gelişen İsveç-Erdel ittifakı sonucunda müttefik ordular 17 Haziran 1657'de [Varşova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Var%C5%9Fova)'yı istila etti.

Buna mukabil, önce [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Lehistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) tarafında savaşa girerek 1657 Ağustos'unda [Krakov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krak%C3%B3w)'u ele geçirmesi, ardından ise [Danimarka Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Danimarka_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın [İsveç Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sve%C3%A7)'na savaş açması İsveç-Erdel ittifakının sahadaki üstünlüğünü sona erdirdi. İsveç'in Danimarka'yla mücadele girişmesi üzerine yalnız kalan Erdel ordusu [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)-[Lehistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) ordularına yenilerek [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'ya doğru çekilmek zorunda kaldı ve (keza [Lehistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) ile müttefik olan) [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusunca 31 Temmuz 1657'de hezimete uğratıldı.[^1]

Aynı dönemde ise [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) idaresinde köklü bir değişiklik meydana gelmiş; uzun süren istikrarsızlık ve görevleri kısa süren [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)ların ardından, 15 Eylül 1656 tarihinde [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa) geniş yetkilerle sadrazam olmuştu. 1645 yılında [Eğri Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fri_%28eyalet%29) yapan ve [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi) meselelerine hâkim olan[^2] [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa), ([1645-1669 Osmanlı-Venedik Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1645-1669_Osmanl%C4%B1-Venedik_Sava%C5%9F%C4%B1) bağlamında) 1657 yılında [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) donanmasını [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281657%29)'de yenilgiye uğratıp, [Bozcaada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaada_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281657%29) ile [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281657%29)'yi kurtararak [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'na yönelik Venedik ablukasını kırdıktan sonra 1657 yılının sonunda [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi)'nın yarattığı sorunlara yoğunlaştı.

[Osmanlı Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nın emriyle 3 Kasım 1657'de Macar Dieti ([Lehistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi)'na) "*izinsiz savaş açtığı*" gerekçesiyle [II. Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi)'yi tahhtan indirdiyse de, adıgeçen 9 Ocak 1658'de yeniden tahta çıktı. Bir kez daha tahttan indirilip yeniden tahta çıktıktan sonra[^3] Osmanlılar sorunu kökten çözmek amacıyla sefer kararı aldı.

## Savaş

### Osmanlıların birinci harekatı (1658)

[Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın 13 Nisan 1658'de [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de otağ-ı hümâyûnunu kurmasından dokuz hafta sonra toplanan orduyla [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel) üzerine yürüdü. [Silistre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre) Beylerbeyi Kadri Paşa ve [Budin Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29) Kenan Paşa'nın eyalet askerlerinin de katıldığı Osmanlı ordusu 31 Ağustos'ta kuşattığı [Yanova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu)'yı 1 Eylül'de ele geçirdi.[^4]

Ardından, [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Kazak Hetmanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hetmanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) süvarileri [Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi)'yi ele geçirmek amacıyla [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi)'nın başkenti [Alba Iulia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alba_Julia)'yı (*Weissenburg/Erdel Belgradı*) istila etti. Ancak, Rakoçi [Tisa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tisa) nehrini aşarak [Kutsal Roma İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na sığındı. Macar Dietinin talebi üzerine Osmanlılar askerî harekâtlarını durdurdular ve [Barçay Akoş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bar%C3%A7ay_Ako%C5%9F)'u tahta çıkardılar. 14 Eylül 1658 tarihinde imzalanan beş maddelik [ahidnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahidn%C3%A2me)yle [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi)'nın ödemekle yükümlü olduğu vergi 15.000 [duka](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCk)dan 40.000'e çıkarıldığı gibi, 500.000 [thaler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thaler) savaş tazminatı vermeye ve [Lugoş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lugoj), [Şebeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Caransebe%C8%99) ve [Yanova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu)'nın Osmanlı topraklarına ilhakını kabule mecbur bırakıldı.[^5] Özel olarak [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan gönderilmiş olan kapıcıbaşı (Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı tüm devletlerin idarecilerine uygulanan protokol uyarınca) Barçay'a bir kaftan, bir kuka ve bir topuz teslim etti. [Budin Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29) Kenan Paşa [Yanova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu)'nın muhafızlığına, [Temeşvar Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teme%C5%9Fvar_%28eyalet%29) [Cengizzade Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengizzade_Ali_Pa%C5%9Fa) ise ahidnamenin gözetilmesi görevine getirildi.[^6]

Seferin Osmanlılar açısından zaferle sonuçlanmasına rağmen, [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa) [Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi)'yi ele geçirme amacına ulaşamadı ve [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da giderek büyüyen [Abaza Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abaza_Hasan_Pa%C5%9Fa) ayaklanmasını bastırmak üzere geri dönmek zorunda kaldı ve 13 Ekim 1658'de törenle [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'ye girdi.[^7]

### Osmanlıların ikinci harekatı (1659-1660)

![II. György Rákóczi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/97/Portrait_of_Gy%C3%B6rgy_II._R%C3%A1k%C3%B3czi_17._c..jpg)
*II. György Rákóczi (Peter Aubry, public-domain)*

![17. yüzyılda Varadin Kalesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Oradea_by_Braun_Hogenberg_%28middle_size%29_%2897693279%29.jpg/1280px-Oradea_by_Braun_Hogenberg_%28middle_size%29_%2897693279%29.jpg)
*17. yüzyılda Varadin Kalesi (Georg Braun, public-domain)*

Osmanlı ordusu çekilince Rakoçi 1659 başlarında tekrar [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel)'e dönerek [Varad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varad)'a yerleşti. Ayrıca, [Varad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varad), [Kaloşvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalo%C5%9Fvar), [Tokaj](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokaj) ve [Zatmar ve Zabolç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Szabolcs-Szatm%C3%A1r-Bereg)'un [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından işgaline göz yumdu. Ayrıca [Eflak Voyvodası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak_Voyvodal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Radu Gioan Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Radu_Gioan_Bey) (III. Mihnea)'yı kendi tarafına çekti ve isyana teşvik etti. Silistre Valisi [Can Arslan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Can_Arslan_Pa%C5%9Fa) ve [Elbasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elbasan) Sancakbeyi Mehmed Bey komutasındaki Osmanlı askerleri ile [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ndan gelen 20.000 atlının yardımıyla Radu Gioan Bey 12 Kasım 1659'da [Yaş muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C5%9F_Muharebesi_%281659%29)nde mağlup edildi ve Prensliğin merkezi de [Targovişte](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Cuma)'den [Bükreş](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCkre%C5%9F)'e taşındı. Voyvodalığa ise I. Ghika getirildi.

[Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ise Osmanlılara karşı daha sert bir siyaset izlenmesini isteyen Macar zadegânının (Nadasdy, Zrinyi ve Batthyany) baskısıyla 1659 Ağustos'unda August von Mayern adlı elçisini Osmanlı sarayına gönderdiyse de, Rakoçi'nin [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na teslim edilmesi talebinden başka yanıt alamadı. Aynı yılın Aralık'ında [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)'ya giden Osmanlı Elçisi Süleyman Ağa da Osmanlılara tâbi Erdel Kralı Barçkay Akoş'un desteklenmeye devam edeceğini bildirdi.[^8]

1659'da [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak)'taki isyan Osmanlılar tarafından bu şekilde bastırılırken [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa) da aynı yıl içinde [Abaza Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abaza_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın ayaklanmasını sonlandırmayı başardı ve yeniden [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel) işlerine odaklandı. Aynı yıl [Seydi Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seydi_Ahmed_Pa%C5%9Fa), [Budin Beylerbeyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29)ne ve [Yanova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu) Muhafızlığına atandı. 1659 sonlarında Rakoçi'nin üzerine yürüyen Seydi Ahmed Paşa, [Eğri Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fri_%28eyalet%29) [Sarı Hüseyin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_H%C3%BCseyin_Pa%C5%9Fa)'nın askerleriyle birlikte 22 Kasım 1659'da [Deva](https://turkipedia.org/tr/wiki/DEVA_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29) civarındaki [Demirkapı Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demirkap%C4%B1_Muharebesi)'nde 3.700 ölü veren Erdel ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattı. Rakoçi ise [Oraștie](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ora%C8%99tie)'ye (*Szasvaros/Broos*) çekildi.[^9]

![Barçay Akoş](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Barcsay%C3%A1kos.jpg)
*Barçay Akoş (public-domain)*

İlkbahar geldiğinde [Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi) 40.000 kişilik ordusuyla [Sibin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibin)'i (*Hermannstadt*) kuşattıysa da, bölgeye gelen [Yanova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu) Muhafızı [Küçük Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Mehmed_Pa%C5%9Fa) komutasındaki Osmanlı birliği karşısında 13 Mayıs 1660 tarihinde [Sibin Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibin_Muharebesi)'nde bir kez daha yenilgiye uğrayarak[^10] kuşatmayı kaldırdı ve [Kaloşvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalo%C5%9Fvar)'a (*Klausenberg*) çekildi. Bununla birlikte, [Seydi Ahmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seydi_Ahmed_Pa%C5%9Fa) komutasındaki 20-25.000 kişilik Osmanlı eyalet ordusu Erdel ordusunu burada yakaladı ve 22 Mayıs 1660'taki [Kaloşvar Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalo%C5%9Fvar_Muharebesi)'nde büyük bir zafer daha kazandı. Erdel ordusu 5.000 ölü verirken, yaralı olarak [Varad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varad)in'e kaçan [Rakoçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi) de aldığı ağır yaraların etkisiyle 7 Haziran 1660'ta hayatını kaybetti.[^11]

[Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel)'de bu gelişmeler olurken, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da da 16 Nisan 1660'ta *Erdel Serdarlığı*na [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Köse Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6se_Ali_Pa%C5%9Fa) getirildi. Rumeli ordusuyla harekete geçen Köse Ali Paşa 15 Temmuz 1660'ta kuşattığı [Varad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varad)in kalesini 27 Ağustos'ta fethetmeyi başardı.[^12] 25 Eylül 1660'ta yeni Erdel Kralı Barçay Akoş'a yeni bir [ahidnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahidn%C3%A2me) vererek bir kez daha [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi) üzerindeki Osmanlı hakimiyetini pekiştirdi.[^13]

### Osmanlıların üçüncü harekatı (1661-1662)

![Yanoş Kemeni](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Johann_Kem%C3%A9ny_-_F%C3%BCrst_von_Siebenb%C3%BCrgen.jpg)
*Yanoş Kemeni (public-domain)*

![Mihal Apafi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a8/Michiele_Abaffi_principe_di_Transilvania_anno_1666.jpg)
*Mihal Apafi (Meyfsens, public-domain)*

Erdel Dietinin tahttan feragat eden Osmanlı destekli Barçay Akoş'un yerine 1 Ocak 1661'de [Yanoş Kemeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yano%C5%9F_Kemeni)'yi kral seçmesi [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun üçüncü askerî harekât için karar almasına neden oldu.

Esasen [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Kemeni'yi de tanıyabileceğini açığa vurmuş, ancak birtakım katı koşullar öne sürmüştü. Buna göre Kemeni'den Osmanlılara Erdel Krallığının borçlu olduğu savaş tazminatının kalan kısmının ödenmesi, oğlunun rehin verilmesi ve bizzat [Temeşvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teme%C5%9Fvar)'a gelerek *Erdel Serdarı* [Köse Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6se_Ali_Pa%C5%9Fa)'nın elinden törenle beratını alması talep edilmişti. Kemeni bu koşulları kabul etmediği gibi, [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun desteğini istedi (23 Nisan 1661). [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a arabuluculuk için gelen Roma-Cermen elçisi Reininger'e Kemeni'ye destek verilmesinin [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) açısından savaş nedeni olacağı bildirildi.[^14]

1661 Temmuz'unda Osmanlılar farklı cephelerden Erdel'e yönelik harekete geçtiler. [Silistre Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silistre_%28eyalet%29) Ali Paşa ve [Kırım hanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_hanlar%C4%B1_listesi) [IV. Mehmet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed_Giray) Osmanlılar tarafından Erdel krallığına atanan [Mihal Apafi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihal_Apafi)'yi tahta çıkarmak için Erdel'e yürüdüler. [Budin Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29) İsmail Paşa [Hatseg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatseg) vadisini istila ettikten sonra [Orăștie](https://turkipedia.org/tr/wiki/Or%C4%83%C8%99tie) (*Szasvaros/Broos*) ve [Sebeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sebe%C5%9F) (*Szasszebes*) adlı [Sakson](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saksonlar) kasabalarını yıkıma uğrattı. Kırım atlıları ise [Aşağı Vinçazvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1_Vin%C3%A7azvar)'a (*Alvincz/Vințu de Jos*) ilerleyince Yanoş Kemeni [Negrilești](https://turkipedia.org/tr/wiki/Negrile%C8%99ti)'ye (*Negerfalva*) çekildiyse de Kırım atlılarının takibinden kurtulamadı ve [Baia Mare](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baia_Mare)'de (*Nagybanya*) yakalanarak [muharebeye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nagybanya_Muharebesi) mecbur kaldı ve yaklaşık 4.000 esir vererek yenildi.

*Erdel Serdarı* [Köse Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6se_Ali_Pa%C5%9Fa) de emrindeki Osmanlı ordusuyla Kırım atlılarının güzergahını takip etti ve [Khust](https://turkipedia.org/tr/wiki/Khust)'a (*Huszt*) 1,5 kilometre uzaklıkta karargah kurdu. Kemeni harpten kaçındığı gibi, Ali Paşa'nın gönderdiği elçi Hüseyin Paşa'yı kurşuna dizdirdi. Köse Ali Paşa ise buna mukabil [Máramaros](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A1ramaros) (*Marmaroş*) palatinliğini yakıp yıktı. Ardından, [Mureş Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mure%C5%9F_Nehri) boyunca güneye inerek yüzlerce köyü istila etti[^15] ve 14 Eylül 1661'de [Mihal Apafi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihal_Apafi)'yi Kral ilan ederek taç taktı.[^16]

Bu esnada takviye Alman askerleriyle [Kaloşvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalo%C5%9Fvar)'a kadar ilerlemiş bulunan Yanoş Kemeni tekrar geri çekilirken, [Köse Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6se_Ali_Pa%C5%9Fa) da 17-19 Ekim 1661'de tüm Erdel kentlerinden Mihal Apafi'ye sadakat yemini etmelerini istedi. Bunların bir bölümü yaklaşan kış mevsimine güvenerek çekimserlik gösterince [Budin Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budin_%28eyalet%29) İsmail Paşa bunlardan [Csíkszék](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cs%C3%ADksz%C3%A9k) (Csik) kenti üzerine yürüdü ve Kırım atlılarının da desteğiyle burayı ele geçirip istila etti. Köse Ali Paşa ise [Fogaras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fogaras) üzerinden [Târnava](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%A2rnava)'ya (*Kukel/Kokulu*) geçti ve çevresini yaktıktan sonra 20 Kasım 1661'de [Sibin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibin)'i (*Hermannstadt*) zaptetti. Bu harekâtın sonucunda tüm Erdel pasifize oldu ve Köse Ali Paşa Mihal Apafi'nin muhafazası için İbrahim Paşa komutasında 2.000 Türk ve 18 bölük [Eflak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eflak_Voyvodal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) askeri bıraktı ve kışlamak üzere ordusuyla [Temeşvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teme%C5%9Fvar)'a çekildi.

Bununla birlikte, [Köse Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6se_Ali_Pa%C5%9Fa)'nın kışlamak için çekilmesinden istifade etmek isteyen Yanoş Kemeni 1661 Aralık'ında Mihal Apafi üzerine yürüdü. Apafi'nin yarım talebi üzerine [Yanova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ineu) Muhafızı [Küçük Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Mehmed_Pa%C5%9Fa) [Sighișoara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sighi%C8%99oara)'ya (*Schassburg*) ilerledi. 23 Ocak 1662'deki [Sighișoara Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sighi%C8%99oara_Muharebesi)'nde Yanoş Kemeni'nin komutasındaki Erdel/Macar-Alman-Hırvat ordusu bozguna uğrarken, Yanoş Kemeni de hayatını kaybetti.[^17]

## Savaş sonrası

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun; kendine tâbi olmakla birlikte bağımsız hareket etmeye başlayan [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi)'yla savaşı, özellikle dış siyasette daha etkili bir siyaset icra etmeyi hedefleyen [Köprülüler Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BCler_Devri)'nin ilk yıllarına denk geldi. [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'yı altüst eden [Otuz Yıl Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otuz_Y%C4%B1l_Sava%C5%9F%C4%B1)'na (1618-1648) taraf olmayan ve daha ziyade önce doğuda [Safevî Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29)'yle uzun süreli savaşa (1623-1639), ardından ise [Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz)'de [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'le keza uzun süreli [Girit Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1645-1669_Osmanl%C4%B1-Venedik_Sava%C5%9F%C4%B1)'na (1645-1669) girişen Osmanlılar, diğer taraftan batı ve kuzey sınırlarında [Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'yla (1606-1663) ve [Lehistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi)'yla (1621-1672) uzun süreli barış dönemleri yaşıyordu (Lehistan'la sadece 1633-34'te düşük yoğunluklu bir savaş meydana gelmişti). 1658-1662 arasındaki Osmanlı-Erdel Savaşı, Osmanlıların aktif kuzey siyasetine dönüşünü simgeledi.

Savaş sonucunda ise [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi) üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti pekişirken, Osmanlıların tayin ettiği [Mihal Apafi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihal_Apafi) 1661'den 1690'a kadar hüküm sürerek en uzun süreli [Erdel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel) hükümdarlarından biri oldu.

[Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun özellikle [Yanoş Kemeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yano%C5%9F_Kemeni)'ye verdiği siyasî ve askerî destek, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun 1663 yılında bu ülkeye savaş açmasının gerekçesini teşkil etti.

[^1]: "The Northern Wars: War, State and Society in Northeastern Europe 1558–1721", Robert I. Frost, Longman (2000), ISBN 978-0-582-06429-4, s.179
[^2]: "Beiträge zur Lebensgeschichte des Köprülü Mehmed", Joszef Blaskovics, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae II (1960), S.51-55
[^3]: "Rákóczy", Robert Nisbet Bain, Encyclopædia Britannica. c.22, Cambridge University Press, s.867–868
[^4]: "Macaristan'da Osmanlı Hakimiyetinin ve İdari Teşkilatının Kuruluşu ve Gelişmesi", Sadık Bilge, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (2000), sy.11, s.66
[^5]: "Devlet-i Aliyye Osmanlı İmparatorluğu üzerine araştırmalar III: Köprülüler devri", Halil İnalcık, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul (2015), s.46
[^6]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.11, s.34
[^7]: "Devlet-i Aliyye Osmanlı İmparatorluğu üzerine araştırmalar III: Köprülüler devri", Halil İnalcık, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul (2015), s.47
[^8]: "'Şahinler'in Pençesinde bir Erdel Hükümdarı: Köprülü İktidarı ve II. György Rakoczi, Özgür Kolçak, Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi (2013), sy.23, s.38-39
[^9]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.11, s.61
[^10]: "Türk Savaş ve Barışları", M. Orhan Bayrak, Kastaş Yayınları, İstanbul (1990), ISBN 975-7639-13-3, s.123
[^11]: "Osmanlı İmparatorluğu Tarihi", Johann Wilhelm Zinkeisen, Yeditepe (2011), ISBN 978-605-4052-68-4, c.4, s.620-621
[^12]: "Osmanlı Devleti'nin 1660-1661 (Hicri 1070-1071) Tarihli Sefer Bütçesi", Dorukhan Selçuk, Marmara Üniversitesi, İstanbul (2016), s.14-16
[^13]: "Barcsay Akos'un Erdel Krallığına ait bir takım Vesikalar", İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Belleten, Ankara (1943), s.54
[^14]: "Osmanlı İmparatorluğu Tarihi", Johann Wilhelm Zinkeisen, Yeditepe (2011), ISBN 978-605-4052-68-4, c.4, s.628-631
[^15]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.11, s.85-86
[^16]: "Osmanlı Devleti'nin 1660-1661 (Hicri 1070-1071) Tarihli Sefer Bütçesi", Dorukhan Selçuk, Marmara Üniversitesi, İstanbul (2016), s.16
[^17]: "A három részre szakadt ország és a török kiűzése (1526–1698): 1606–1698", Katalin Péter & Zsigmond József Nagy, Magyarország történeti kronológiája, II: 1526–1848 [Historical Chronology of Hungary, Volume I: 1526–1848] (Macarca). Akadémiai Kiadó (1981), ISBN 963-05-2662-X, s.481