# 1645-1669 Osmanlı-Venedik Savaşı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/1645-1669_Osmanl%C4%B1-Venedik_Sava%C5%9F%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 1645-1669 Osmanlı-Venedik Savaşı, https://tr.wikipedia.org/wiki/1645-1669_Osmanl%C4%B1-Venedik_Sava%C5%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/00/Venetiancrete.jpg) * (public-domain)* - **Çatışma:** 1645-1669 Osmanlı-Venedik Savaşı (Girit Savaşı) - **Parçası:** Osmanlı-Venedik Savaşları - **Tarih:** 1645–1669 - **Yer:** Girit, Dalmaçya ve Ege Denizi - **Sonuç:** Osmanlı zaferi - **Coğrafi değişiklikler:** Girit Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçti. - **Savaşan:** Osmanlı İmparatorluğu; Venedik Cumhuriyeti; Malta Şövalyeleri; Papalık Devleti; Fransa Krallığı - **Komutan:** Silahdar Yusuf Paşa; Koca Musa Paşa; Deli Hüseyin Paşa; Küçük Hasan Paşa; Voynuk Ahmet Paşa; Kara Murad Paşa; Köprülü Mehmed Paşa; Köprülü Fazıl Ahmed Paşa; Andrea Corner; Niccolò Ludovisi; Tommaso Morosini; Giovanni Battista Grimani; Giacomo da Riva; Alvise Mocenigo; Leonardo Foscolo; Lorenzo Marcello; Lazzaro Mocenigo; Francesco Morosini; Almerigo d'Este; François, Beaufort Dükü **Girit Savaşı** veya **Girit'in Fethi** (Κρητικός Πόλεμος, Guerra di Candia) [Osmanlı-Venedik savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Venedik_sava%C5%9Flar%C4%B1)nın beşincisine verilen addır. Savaş [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) ve müttefikleri ([Malta Şövalyeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri), [Papalık Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papal%C4%B1k_Devleti) ve [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)) ile [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) arasında gerçekleşmiştir. [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) adasının fethi 1645 yılında başlayıp 1669 yılına dek sürmüştür. Savaş kapsamında [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) haricinde [Ege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'de ve [Dalmaçya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalma%C3%A7ya)'da da çatışmalar yaşanmıştır. Girit'in büyük kısmı Osmanlılarca savaşın ilk yıllarında fethedilip [Girit Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%28eyalet%29) yapılsa da, [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye) kalesi uzun süre direnmeye devam etmiştir. [Kandiye Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) 1648'den 1669'a kadar sürmüştür. Kuşatma süresince Venedikliler Osmanlı'nın ikmal yollarını keserek orduyu çekilmeye zorlamayı amaçlamıştır. Böylece çatışmalar ada dışına taşmış, çeşitli deniz muharebeleri ve kıyı baskınları yaşanmıştır. ## Avlonya Hadisesi (1638) ve savaşın eşiğinden dönülmesi 1573 yılında [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) arasında imzalanan ve Venedik'in [Kıbrıs](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1br%C4%B1s)'ı Osmanlılara terk ettiği [İstanbul Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281573%29)'ndan sonra 1645 yılına kadar iki devlet arasında 72 yıllık bir barış dönemi hüküm sürdü. Bu barış döneminin sınandığı en önemli vaka, 1638 yazında [Marino Capello](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marino_Capello) komutasındaki 30 gemilik bir Venedik donanmasının Ali Biçin Reis komutasında korsanlık faaliyetinde bulunan [Tunus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus_%28eyalet%29) ve [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cez%C3%A2yir-i_Garp_%28eyalet%29) eyaletlerine bağlı 16 parçalık filoyu [takiple](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1cak_Takip) Osmanlıların [Avlonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avlonya) limanında kıstırıp tahrip etmesi oldu (tahribattan Avlonya limanı ve camisi de nasibini aldı). Bu hadise [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'i savaş durumuna getirdiyse de, uzun müzakerelerden sonra Venedik'in 30.000 [düka](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCka) altın tazminat vermeyi kabul etmesi[^1] ile durum yatıştı (16 Temmuz 1639 tarihinde zararların tazminini öngören bir anlaşma imzalandı).[^2] 1638 yılında Padişah [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın [Bağdat Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat_Seferi)'ne çıkması da Osmanlıların Venedik'e karşı şimdilik ayrı bir cephe açmama kararlarında etkili olmuştu.[^3] Nitekim; [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) 1640'ta ölüp yerine [İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_%28Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah%C4%B1%29) geçince [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'e bağışladığı [kapitülasyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapit%C3%BClasyon)lar 1641 yılında yeni bir [Ahidnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahidn%C3%A2me)yle yenilendi.[^4] ## Sümbül Ağa Vakası (1644) ve Osmanlı-Venedik Savaşı'nın başlaması İki devlet arasındaki kriz 1638-1639 döneminde diplomasi yoluyla çözülse de, 1644 yılında bu sefer beklenmedik bir vaka iki devleti savaşa sürükledi. [Sultan İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_%28Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah%C4%B1%29) tarafından azledilerek [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'a sürgüne gönderilen [Darüssade Ağası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1zlar_a%C4%9Fas%C4%B1) Sümbül Ağa'yı yeni görev yerine götüren İbrahim Reis [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)u; Sümbül Ağa'nın malları, [cariye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cariye)leri ve seçkin atlarıyla birlikte [Mekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mekke)'ye [kadı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1) tayin edilen Bursevî Mehmed Efendi ve o sene hacca gidecek 3.000 kadar hacı adayını da alarak (sadece dört topla ve yetersiz cephaneyle) yola çıktıktan sonra [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos) güneyinde [Malta korsanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri)nın saldırısına uğradı (28 Eylül 1644). Saldırıda Sümbül Ağa, İbrahim Çelebi ve pek çok insan ölürken geminin mallarına el koyan korsanlar, gemiyi [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'in [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya) limanına götürdüler. Gaspedilen geminin mallarının bir bölümü [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'in Venedikli valisine hediye edildiği gibi, bir bölümü de [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'te satıldı.[^5] Bu vaka üzerine Osmanlılar müteakip sefer mevsimi için askerî hazırlıklara başladılar. Olası bir taarruzun [Malta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta)'ya yönelmesi beklenirken ([Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) son olarak 1614 yılında [Malta'yı istila etmişti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malta_Seferi_%281614%29)), 30 Nisan 1645'te [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale)'den çıkan [Silahdar Yusuf Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_Yusuf_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 21 Haziran 1645'te [Navarin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navarin)'e ulaştı ve 23 Haziran 1645'te [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e çıkarma yaptı.[^6] ## Osmanlıların Girit'te üstünlük kurması (1645-1648) ![Hanya Kuşatması (1645)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Matth%C3%A4us_Merian%2C_Canea.png/1280px-Matth%C3%A4us_Merian%2C_Canea.png) *Hanya Kuşatması (1645) (Matthäus Merian, public-domain)* [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 25 Haziran 1645'te [kuşattığı Aya Todori adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aya_Todori_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1)ndaki kaleyi ele geçirerek güvenli bir sığınak bulduktan sonra, 27 Haziran'da [kuşattığı Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281645%29)'yı 22 Ağustos'ta fethetti.[^7] [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) Osmanlıların bu taarruzu karşısında müttefiklerinden yardım istedi. 71 parçalık Venedik donanması toplam 21 gemiden oluşan [Papalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papal%C4%B1k_Devleti), [Toskana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toskana_B%C3%BCy%C3%BCk_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Napoli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napoli_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Malta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri) filolarıyla buluşarak 4 Eylül 1645'te [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya) açıklarına ulaştıysa da, Osmanlı donanmasıyla ve Hanya'daki Türk garnizonuyla çatışmaya girmekten kaçındı. Müttefik donanma 3 Ekim'de [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit) sularından ayrılarak 23 Ekim'de [Messina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Messina)'ya döndü ve kışlamak üzere limanlarına dağıldı.[^8] Kasım ayında ise *Girit Serdarı* [Silahdar Yusuf Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_Yusuf_Pa%C5%9Fa) [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya)'da kuvvetli bir garnizon bırakarak [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a döndü, ancak bu hareketinden dolayı Padişah [İbrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_%28Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah%C4%B1%29) tarafından idam ettirildi (22 Ocak 1646). ![17. yüzyılda Resmo kalesi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Fortezza_Retimo_1700.JPG/1280px-Fortezza_Retimo_1700.JPG) *17. yüzyılda Resmo kalesi (Joseph Pitton de Tournefort, public-domain)* 1646 yılında [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) (savaşın müteakip evresinde neredeyse her yıl deneyeceği üzere) [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nı [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'nda ablukaya alarak [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'teki Osmanlı kuvvetlerine yönelik [lojistik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lojistik) hattını kesintiye uğratma stratejisini hayata geçirdi. Bununla birlikte; [Bozcaada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaada)'yı ele geçirmek isteyen [Tomaso Morosini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tomaso_Morosini) komutasındaki [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) filosu ve birliği 31 Mart 1646 tarihinde adaya çıkarma yapan [Rumeli Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_%28eyalet%29) [Küçük Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Hasan_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) birliğince yenilgiye uğratıldı. Boğazdan çıkan [Koca Musa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_Musa_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) ada önlerindeki [muharebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaada_Deniz_Muharebesi_%281646%29)de Venediklileri mağlup ederek ablukayı kırdı ve 26 Mayıs 1646'da [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya) limanına vararak Osmanlı donanması karaya takviye birlikleri çıkardı. 7 Ekim'de adanın bir diğer kuvvetli kalesi [Resmo'yu kuşatan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resmo_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) 16 Kasım 1646'da kaleyi fethetti.[^9] [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya)'dan sonra [Resmo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resmo)'nun da kaybına engel olamayan Venedik Başamirali Capello Venedik Senatosu tarafından azledildi ve yerine Battista Grimani getirildi.[^10] Venedik Donanması [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ndeki harekâtını sürdürdü ve [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya)'dan dönen [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'yla çarpıştığı 27 Ocak 1647'de [Bibercik Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bibercik_Deniz_Muharebesi)'nde hem Venedikli Amiral Tomasso Morosini hem de Osmanlı [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)sı [Koca Musa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_Musa_Pa%C5%9Fa) öldüler. Muharebe belirleyici mahiyette olmasa da ve iki taraf birbirine üstünlük sağlayamasa da, iki donanmanın da komutanlarının ölmesi açısından önemlidir. [İnebahtı Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebaht%C4%B1_Deniz_Muharebesi)'nden (1571) bu yana ilk kez bir [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)nın bir deniz muharebesinde çarpışırken ölmesi bu mevkiye atanan ardıllarını daha temkinli yaptı. Öte yandan, hala [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga) ağırlıklı [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın da [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon) ağırlıklı hale gelmiş Venedik donanmasından ateş gücü ve top menzili açısından geride kalmaya başladığı görüldü (Osmanlılar ilk kadırgadan kalyona geçiş denemesini 1651'de yapacaklar, ancak başarılı olamayınca asıl geçiş [Merzifonlu Kara Mustafa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merzifonlu_Kara_Mustafa_Pa%C5%9Fa)'nın sadrazamlığı \[1676-1683\] döneminde 1680'den sonra mümkün olacaktır[^11]). 1647 yılında çekingen davranarak [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ndeki Venedik blokajını aşamayan [Kara Musa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Musa_Pa%C5%9Fa)'nın yerine getirilen [Damat Fazlı Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2mad_Fazl%C4%B1_Pa%C5%9Fa)'nın [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e ulşatırdığı takviye kuvvetlerle [Küçük Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Hasan_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) adanın [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye) hariç diğer önemli kalelerini ([Yerapetra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerapetra), Mirabelo ve Milopotamu) zaptetmeyi başardı.[^12] Bu suretle; 1648 yılına gelindiğinde Türk ordusu adanın Kandiye hariç neredeyse tamamına hâkimiyet kurmuş ve adıgeçen kaleyi ablukaya almıştı. 1648 yılında ise [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ne gelen 48 parçalık [Venedik donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) [İpsara](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0psara) adası civarındayken 17 Mart 1648'de çıkan [karayel](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27deki_r%C3%BCzg%C3%A2rlar) fırtınası nedeniyle felakete uğradı.[^13] Dolayısıyla, 1648 sefer mevsimi başladığında Osmanlı ordusu ve donanması [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye)'yi de ele geçirerek adanın fethini tamamlamaya çok yakın durumdaydı. ## Venedik'in Ege ve Dalmaçya'da üstünlüğü ele geçirmesi (1648-1657) ![Çanakkale Deniz Muharebesi (1656)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Battle_of_the_Dardanelles_%281656%29%28Pieter_Casteleyn%2C_1657%29.jpg) *Çanakkale Deniz Muharebesi (1656) (Pieter Casteleyn, public-domain)* 1654-1657 arasınde [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) Venediklilerin [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) önündeki ablukasını aşma çabalarında çok büyük zorluklarla karşılaştı ve bu durum iç buhranlara neden oldu. 1654 yılında [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Kara Dev Murat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Murad_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 16 Mayıs 1654'te [Giuseppe Delfino](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giuseppe_Delfino) komutasındaki [Venedik donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)nı [Çanakkale önlerinde mağlup ederek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281654%29)[^14] [Ege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ye açılmayı başardı. Buna mukabil, bir yıl sonra [Zurnazen Mustafa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zurnazen_Mustafa_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 21 Haziran 1655'te [Lazaro Mocenigo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazaro_Mocenigo) komutasındaki Venedik donanmasına [İkinci Çanakkale Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281655%29)'nde mağlup oldu. Bununla birlikte, hırpalanmış Osmanlı donanması Venediklilerin taarruz ettiği [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora)'daki [Benefşe kalesini kuşatmadan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Benef%C5%9Fe_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281655%29) kurtarmayı başardı.[^15]. 1656 yılı ise [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) için felaket oldu. Nitekim; [Sarı Kenan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1_Kenan_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) 26 Haziran 1656'daki [Üçüncü Çanakkale Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281656%29)nde [Lorenzo Marcello](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lorenzo_Marcello) komutasındaki Venedik donanmasına karşı büyük bir yenilgi aldı. Osmanlı donanması 1571 yılındaki [İnebahtı Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebaht%C4%B1_Deniz_Muharebesi)'nden beri en ağır yenilgiyi alırken, Venedikliler 5 mavna, 13 [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga) ve 6 [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)u ele geçirdiler, ayrıca 4 mavna, 34 [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga) ve 22 [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon) ise battı ya da yakıldı. Buna ilaveten Osmanlı gemilerindeki yaklaşık 5.000 Hristiyan forsa da Venedikliler tarafından kurtarıldı.[^16] Buna karşılık, Venedik donanması sadece 3 gemi kaybetmiş; ayrıca 207 denizcisi ölmüş, 260'ı yaralanmış, 94'ü ise kaybolmuştu. Ölenler arasında Donanmanın komutanı Lorenzo Marcello da vardı. Venediklilere destek olan [Malta filosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri) gemi kaybetmezken, 40 denizcisi ölmüş ve 100'den fazlası yaralanmıştı.[^17] Venedik donanması bu zaferinden sonra [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni) ve [Bozcaada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaada)'yı işgal etti. ![Çanakkale Deniz Muharebesi (1657) ve Amiral Mocenigo'nun ölümü](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d5/Giuseppe-gatteri-1657-morte-di-lazzaro-mocenigo.jpg) *Çanakkale Deniz Muharebesi (1657) ve Amiral Mocenigo'nun ölümü (Giuseppe Lorenzo Gatteri, public-domain)* [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nın 1655 ve 1656 yıllarında uğradığı bu büyük yenilgiler [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da büyük bir buhrana yolaçtı. 4-8 Mart 1656 tarihlerinde [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da patlayan askerî isyan [Vaka-i Vakvakiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vaka-i_Vakvakiye) ile sonuçlandı ve aşırı baskı altındaki Padişah [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) âsilerin istediği saray ağalarını öldürtmek zorunda kaldı. Osmanlı donanmasının 26 Haziran'daki hezimeti ise buhranı derinleştirdi. Venedik donanmasının [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) önlerine gelme olasılığına karşı [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) [Boynueğri Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Boynuyaral%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın sağlam göstermek için surların deniz tarafını badanalatması ve üzerindeki evleri yıktırması başkentte daha büyük bir paniğe yol açtı ve yiyecek ve eşya fiyatları aşırı derecede yükseldi. Hazinenin sıkıntısını gidermek için "*imdâdiye*" adıyla bir vergi konulduysa da bundan umulan gelir sağlanamadı. [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed), topladığı meşveret meclisinde bizzat sefere çıkma isteğinde bulunduysa da sadrazam tarafından engellendi. Ardından ise 15 Eylül 1656'da [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa) olağanüstü yetkilerle Sadrzamlığa getirildi ve Osmanlı tarihinde 1683'e dek sürecek [Köprülüler Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BCler_Devri) başladı.[^18] Osmanlılar 1656-1657 kışını [İnebahtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebaht%C4%B1_Deniz_Muharebesi) sonrasındaki gibi donanmalarını yeniden inşa ederek geçirdiler. 1657 yazında [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Topal Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Topal_Mehmed_Pa%C5%9Fa) komutasındaki [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1), karadan Sadrazam [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa)'nın da desteğiyle 17-19 Temmuz 1657 tarihinde [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) donanmasıyla [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) önlerinde yaptığı [deniz muharebesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281657%29) (kayıplara uğramasına rağmen) zafer kazandı.[^19] Ağustos ayında [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ne açılan Osmanlı donanması 31 Ağustos'ta Venedik işgalindeki [Bozcaada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaada_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281657%29)'yı, ardından ise 12 Kasım'da [Limni'yi kuşatıp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281657%29) geri almayı başardı.[^20] Bu sayede, Osmanlılar Venediklilerin [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) önündeki ablukasını kırmış oldular. ## Savaşta göreli durgunluk dönemi (1658-1665) ![Sakız Deniz Muharebesi (1659)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/%28Venice%29_Francesco_Morosini_insegue_l%27armada_turca_Aprile_1659-_Museo_Correr.jpg/1280px-%28Venice%29_Francesco_Morosini_insegue_l%27armada_turca_Aprile_1659-_Museo_Correr.jpg) *Sakız Deniz Muharebesi (1659) (Didier Descouens, public-domain)* Osmanlılar Venedik donanmasının [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1) ablukasını kırıp [Limni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Limni) ve [Bozcaada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaada)'yı geri aldıktan sonra [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ndeki askerî duruma denge geldi. 1658 yılında [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun (*kendisine tâbi devletler arasında bulunmakla birlikte *[*II. György Rakoçi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Gy%C3%B6rgy_R%C3%A1k%C3%B3czi)* idaresinde bağımsız hareket etmeye başlayan*) [Erdel Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel_Prensli%C4%9Fi)'yla giriştiği [savaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/1658-1662_Osmanl%C4%B1-Erdel_Sava%C5%9F%C4%B1) [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'un dikkatini (1662'ye dek) [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'ten [Macar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan) cephesine kaydırmasına yolaçtı. Bu dönemde, [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'in [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a elçi göndererek Osmanlılara yaptığı barış teklifi, Osmanlıların [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'in tamamen kendilerine terki koşulunun Venediklilerce kabul görmemesi nedeniyle bir sonuca ulaşmadı.[^21][^22] [Çanakkale Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281657%29)'nde ölen Amiral Mocenigo'nun yerine Francesco Morosini Başamiralliğe getirildi. **1658** yılında Morosini'nin filosu [Ege Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'nde fırtınaya tutulup tahribata uğradı, [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale) açıklarına giden Contarini de [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nın Ege'ye açılmasını engelleyemedi. Venedik donanmasının planladığı [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya) taarruzu Osmanlıların zamanlıca haber alıp kaleyi berkitmeleri sonucu iptal edilirken, Osmanlı donanmasının da Ege'deki son Venedik adası [İstendil](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stendil)'e saldırısı da sonuçsuz kaldı. Venedik ve müttefiklerinin *General Proveditore* [Marino Marcello](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marino_Marcello) komutasında [Ayamavra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lefkada)'ya taarruzları da Türk garnizonu tarafından püskürtüldü. **1659** yılında da Venedik donanması Osmanlılara göre nispeten faal tutumunu sürdürdü. [Kalamata](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalamata), [Halkidiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halkidiki), [Çeşme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C5%9Fme) ve [Meis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meis)'i yakan Venedikliler buraları ele geçiremediler. Venedik ve Osmanlı donanmaları iki kez muharebeye tutuştuysa da Nisan'daki [Sakız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1z_Deniz_Muharebesi_%281659%29) ve [Çanakkale deniz muharebeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281659%29)nde taraflar sonuç alamadılar. Aynı yıl [Köprülü Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Mehmed_Pa%C5%9Fa) [Fatih Sultan Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) tarafından 1456'da inşa edilen [Kale-i Sultaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kale-i_Sultaniye) ve [Kilitbahir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kilitbahir_Kalesi) kalelerinin [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'nın savunması için yetersiz kalmaya başladığını görerek [Gelibolu Yarımadası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu_Yar%C4%B1madas%C4%B1)'nın ucuna [Seddülbahir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedd%C3%BClbahir_Kalesi) kalesini[^23], [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) yakasının girişine ise [Kumkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumkale)'yi inşa ettirdi. **1660** yılına gelindiğinde Osmanlılar [Erdel'le mücadeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/1658-1662_Osmanl%C4%B1-Erdel_Sava%C5%9F%C4%B1)ne odaklanmayı sürdürürken, savaş yorgunu [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)'te de [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ile [İspanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0spanya) arasındaki 1635-1659 savaşını bitiren [Pireneler Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pireneler_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'ndan sonra (son dönemde Osmanlılarla ilişkileri soğuklaşan) [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'dan destek alabilme olanağı ortaya çıktı[^24] (o tarihe kadar Venedik [Papalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Papal%C4%B1k_Devleti), [Toskana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toskana_B%C3%BCy%C3%BCk_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Napoli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Napoli_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Malta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hospitalier_%C5%9E%C3%B6valyeleri)'dan destek alıyordu). 1660 Nisan'ında Prens Almerigo d'Este komutasındaki 4.200 Fransız askerini, Alman paralı savaşçıları ile [Savoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Savoy_D%C3%BCkal%C4%B1%C4%9F%C4%B1) askerleri izledi. Bununla birlikte, Venedik'in 22 Ağustos-15 Eylül 1660 tarihlerindeki [Hanya Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281660%29) Türk birliklerince püskürtüldüğü[^25] gibi, Eylül'de [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye) önlerinde kuşatmayı sürdüren Türk ordusuna yönelik taarruz da başarısız oldu. Ağır kayıplara uğrayan Fransız birliğinin komutanı Prens Almerigo yaralı olarak nakledildiği [Nakşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fa)'da öldü, Fransız birliği de geri döndü. [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya) ve [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye)'de yenilgilere uğrayan Venedikli Başamiral Francesco Morosini'nin yerine [Giorgio Morosini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giorgio_Morosini) atandı. **1661** yılında [Ege](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Denizi)'ye açılan [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) ablukaya aldığı [İstendil](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stendil)'de hastalanan [kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Hüsambeyzade Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsambeyz%C3%A2de_Ali_Pa%C5%9Fa)'nın ölümü üzerine geri çekildi. Ada civarında kalan Osmanlı filosuna [Değirmenlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C4%9Firmenlik%2C_Yunanistan) civarında yetişen Venedik donanması [buradaki muharebede](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C4%9Firmenlik_Deniz_Muharebesi_%281661%29) Osmanlı filosunun artçı gemilerini imha etti. **1662** yılında ise Venedik donanması bu defa 29 Eylül'de [İstanköy Deniz Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stank%C3%B6y_Deniz_Muharebesi_%281662%29)'nde [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'dan gelen Osmanlı takviye filosuna büyük zarar verdi. **1663**, **1664** ve **1665** yıllarında ise kaydadeğer hiçbir çarpışma olmadı. ## Osmanlıların son taarruzu ve zaferi (1666-1669) [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu); [1658-1662 arasında Erdel'le](https://turkipedia.org/tr/wiki/1658-1662_Osmanl%C4%B1-Erdel_Sava%C5%9F%C4%B1), [1663-1664 arasında da Kutsal Roma İmparatorluğu'yla savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/1663-1664_Osmanl%C4%B1-Avusturya_Sava%C5%9F%C4%B1)nı zaferle bitirdikten sonra, yeniden [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'teki mücadelesine odaklandı. 23 Mart 1666'da Divan'da Girit Seferi için [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) [Köprülü Fazıl Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_F%C3%A2z%C4%B1l_Ahmed_Pa%C5%9Fa) Serdarlığa, [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Merzifonlu Kara Mustafa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merzifonlu_Kara_Mustafa_Pa%C5%9Fa) onun yerine Sadaret Kaymakamlığına, [Şam Beylerbeyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam_%28eyalet%29) [Kaplan Mustafa Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaplan_Mustafa_Pa%C5%9Fa) da [Kaptan-ı derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya)lığa atandı.[^26] [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da sefer hazırlıkları yapılırken, [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da 12 yıldır gözetim altında tutulan [Balyos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balyos)u aracılığıyla yeni bir barış teklifinde bulundu. Buna mukabil Türk tarafı barış koşulları olarak; (I) [Suda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suda) kalesinin yıkılması, (II) [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye) kalesinin [Venedikliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti)de kalmasına karşılık her yıl 12.000 altın ödenmesi, (III) Savaş [tazminat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tazminat)ı olarak 100.000 altın ödenmesi, (IV) Venediklilerin [Dalmaçya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalma%C3%A7ya) ve [Bosna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bosna-Hersek)'da zapt ettikleri kalelerin geri verilmesi ve (V) Türk tutsaklarının iadesini öne sürdü ve (VI) Türk tarafının da [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye) karşısına inşa ettiği iki kaleyi yıkmayı taahhüt etti. Venedik Balyosu tüm koşulları kabul etmesine rağmen, [Suda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suda) kalesinin yıkılmasına kesinlikle karşı çıktığından bu barış girişi de akim kaldı.[^27] 20 Mayıs 1666'da [Edirne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edirne)'de hareket eden [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) [Mora](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mora)'ya ulaştıktan sonra 6-9 Kasım'da [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)yla [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e ([Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya) limanına) nakledildi. Osmanlılar 1666-1667 kışını yoğun bir hazırlıkla geçirdiler. Ayrıca, [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r_%28eyalet%29), [Trablusgarp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_%28eyalet%29), [Tunus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus_%28eyalet%29) ve [Cezayir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cez%C3%A2yir-i_Garp_%28eyalet%29) eyaletlerinden takviye kuvvet istediler. [Venedik donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) 7 Mart 1667'de [İskenderiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skenderiye)'den gelen küçük takviye filosunu [Aya Todori](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aya_Todori_Adalar%C4%B1) açıklarında mağlup etti. 6 Mayıs 1667'de 70 parçalık [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) [Hanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanya)'ya kuvvetli takviyeler getirdi. [Köprülü Fazıl Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_F%C3%A2z%C4%B1l_Ahmed_Pa%C5%9Fa)'nın 25 Mayıs'ta başlattığı [Kandiye Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) Kasım'da sonlandırıldı. Türk askerlerinin 33 hücum, İtalyan askerlerinin ise 17 [huruç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Huru%C3%A7) icra ettikleri kuşatmada [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) 8.000, Venedik ordusu ise 4.000 zayiat verdi.[^28] ## Ateşkes ve barış (1669-1670) Taraflar arasındaki savaş hali 5 Eylül 1669 tarihinde imzalanan [Kandiye Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye_M%C3%BCtarekesi)'yle sona erdi.[^29] Sözkonusu mütarekeyle [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye) kalesini [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na terk etti ve [Kırabosa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rabosa), [Suda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suda) ve [Spina Langa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Spina_Langa) kaleleri hariç [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'in kaybını kabul etti. Buna karşılık, Venedikliler [Dalmaçya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalma%C3%A7ya) ve [Arnavutluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutluk) kıyılarında zaptettikleri yerleri de ellerinde tuttular. Mütarekenin imzası ve Venediklilerin [Kandiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye)'yi tahliyesinden sonra taraflar barış müzakerelerine de giriştiler. [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın 22 Mayıs 1670 tarihinde verdiği [ahidnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahidn%C3%A2me)yle iki devlet barış durumuna geçtiler.[^30] ## Savaşın sonuçları Savaştan [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) galip çıkarken [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) 1204'ten beri yönettiği Doğu Akdeniz'deki son büyük adasını kaybetti ve bir daha geri alamadı. Sözkonusu savaş tarihleri boyunca sekiz kez (1416-19, 1423-30, 1463-79, 1499-1503, 1537-1540, 1570-73, 1645-69, 1684-99 ve 1715-18) harbeden Doğu Akdeniz'in iki süper gücünün en uzun savaşları oldu. Keza [Kandiye Kuşatması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandiye_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1) da dünya askerî tarihinin en uzun süreli kuşatmaları arasında yeraldı. Savaş, [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)ndaki kaydadeğer gerilemeyi de gözler önüne serdi. 1574'te [Tunus'un Fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunus%27un_Fethi_%281574%29)nden bu yana 70 yılı aşkın süre esaslı bir savaşa girmemiş donanmanın muharip gücünün geri gittiği görüldüğü gibi, [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon) tipi yelkenli gemilere karşı [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga) tipi kürekli gemilerde ısrarın yanlış olduğu da ortaya çıktı. Nitekim, Osmanlılar 1651'de ilk kez [kadırga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1rga)dan [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)a geçiş hamlesinde bulundularsa da, kalyonları yönetebilecek vasıfta denizcilerin bulunmaması [Nakşe yenilgisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fe_Deniz_Muharebesi)yle belli oldu. 1656'daki [Çanakkale hezimeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Deniz_Muharebesi_%281656%29) sonrasında ise [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon) üretimi ve kullanımına (1681'e dek) son verildi. Kaldı ki, Osmanlı donanması lojistik açıdan da çağın gerisinde kalmıştı. Zira, Venedik donanması ana üssünden [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'na kadar neredeyse her yıl 1.750 kilometre katederek başarılı bir abluka icra ederken, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'daki üssünden 300 kilometre ötedeki [Çanakkale Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Bo%C4%9Faz%C4%B1)'an ulaşan [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nın ablukayı yaramadığı oluyordu.[^31] ## Savaş sonrası [Osmanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'i tamamen ele geçirmelerini müteakip adada süratle idarî teşkilatlanmalarını da kurdular.[^32] [^1]: "Girit Savaşları ve Birleşik Hristiyan Orduları", Türkler c.IX, Nuri Adıyeke, Ankara (2002), s.1352 [^2]: İslam Ansikolopedisi, "Avlonya" maddesi, Machiel Kiel, Türk Diyanet Vakfı, İstanbul (1991), c.4, s.119. [^3]: "Osmanlı Kaynaklarında Girit Seferi", Hasan Ali Cengiz, Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, c.9, sy.17 (Ocak 2019), s.107 [^4]: "Kriz ve Savaş Arasında 1641 Tarihli Venedik Ahidnâmesi", Mikail Acıpınar, Cihannüma Tarih Ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, c.1, sy.1 (Ocak 2016) [^5]: "Girit’in Fethi ve Osmanlı İdaresinin Kurulması", Ersin Gülsoy, Tatav Yayınları, İstanbul (2004), s. 26 [^6]: "Venice, Austria and the Turks in the 17th Century", Kenneth Setton, American Philosophical Society (1991), ISBN 978-0-87169-192-7, s.126 [^7]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.122-123 [^8]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.122-124 [^9]: Kâtip Çelebi, c.2, s.914 [^10]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.130 [^11]: "Kadırga'dan Kalyon'a - XVII. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Gemi Tekonoljisi'nin Değişimi", İdris Bostan, Osmanlı Araştırmaları XXIV, İstanbul (2004), s.71-79 [^12]: "Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi’nde Hilal-i Ahmer (Kızılay) Cemiyeti’nin Girit’te Görevlendirdiği İmdad-ı Sıhhi Heyetleri ve Faaliyetleri", Belgi dergisi, sy.22, Yaz 2021 (II), s.335 [^13]: "Girit Seferi (1645-1669)", Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi, ATASE Yayınları, Ankara (1977), s.41 [^14]: Somel, Selçuk Akşin. Historical dictionary of the Ottoman Empire. Scarecrow Press, 2012. [^15]: "Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi / Girit Seferi (1645-1669)", ATASE Yayınları, Ankara (1977), s.56 [^16]: "Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century, Volume 192" Kenneth Meyer Setton, American Philosophical Society (1991), s. 183 [^17]: Anderson,R.C. (2005 orj.1952), Naval wars in the Levant 1559-1853, Liverpool:Liverpool University Press ve Martino s. 161 [^18]: İslam Ansiklopedisi, "Mehmed IV" maddesi, Abdülkadir Özcan, Türk Diyanet Vakfı, Ankara (2003), c.28, s.414. [^19]: "Naval Wars in the Levant 1559–1853", R. C. Anderson Princeton University Press, Princeton (1952), OCLC 1015099422, s.166 [^20]: "Büyük Osmanlı Tarihi", Joseph von Hammer, c.11, s25-30 [^21]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.167 [^22]: "Venice, Austria and the Turks in the 17th Century", Kenneth Setton, American Philosophical Society (1991), ISBN 978-0-87169-192-7, s.188-189 [^23]: Çanakkale Tarihi Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı resmî sitesi, Seddülbahir Kalesi maddesi. [^24]: "Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century", Kenneth Meyer Setton, Philadelphia (1991): The American Philosophical Society. ISBN 0-87169-192-2, s.189 [^25]: "Naval wars in the Levant, 1559-1853", R.C. Anderson, Princeton University Press (1952), s.171-172 [^26]: "Girit Seferi (1645-1669)", Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi, ATASE Yayınları, Ankara (1977), s.65 [^27]: "Girit Seferi (1645-1669)", Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi, ATASE Yayınları, Ankara (1977), s.65 [^28]: "Girit Seferi (1645-1669)", Türk Silahlı Kuvvetler Tarihi, ATASE Yayınları, Ankara (1977), s.70 [^29]: "Tarih-i Fazıl Ahmed Paşa / Feth-i Kandiye", Mühürdar Hüseyin Ağa, s.41 [^30]: Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Düvel-i Ecnebiye Defterleri, sy. 16, s.11-18/4 [^31]: "Navals Aspects of the Ottoman Conquests of Rhodes, Cyprus and Crete", Svatopluk Soucek, Studia Islamica, sy.98/99 (2004), s.252-253 [^32]: "Girit’in Fethi ve Adada Osmanlı İdaresinin Tesisi (1645-1670), Ersin Gülsoy, Marmara Üniversitesi, İstanbul (1997)