# 16. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/16._Kolordu_(Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: 16. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu), https://tr.wikipedia.org/wiki/16._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Birim adı:** 16. Kolordu
- **Tarih:** 1915 – 1918
- **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Sınıfı:** Piyade
- **Tipi:** Kolordu
- **Savaşları:** I. Dünya Savaşı; Kafkasya Cephesi
- **Ünlü komutanları:** Miralay Kannengiesser Bey; Mirliva Mustafa Kemal Paşa (19 Ağustos 1915-7 Mart 1916)

**16. Kolordu** [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) dönemi askerî birimlerinden biridir.

## Düzen

### Ağustos 1916, Aralık 1916 Savaş Düzeni

Ağustos 1916, Aralık 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^1]

- 16. Kolordu (Kafkasya)
- [5. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/5._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [8. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/8._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ağustos 1917 Savaş Düzeni

Ağustos 1917'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^2]

- 16. Kolordu (Kafkasya)
- 5. Tümen, 8. Tümen

## Bitlis 1916

5. Piyade Tümeni 13., 14. ve 15. [Piyade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyade) [Alay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alay)larından oluşmaktaydı. 2000–3000 arasında Şeyh [Muhammed Diyauddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_Diyauddin), [Mutki Aşireti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutki_A%C5%9Fireti) Reisi [Hacı Musa Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Musa_Bey) ve diğer [milis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milis) birlikler bulunmaktaydı. 7 Kasım 1916 tarihinde [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) [Bitlis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bitlis) bölgesinde 5. Tümen komutanlığındaki görev değişikliğini, arazi üzerindeki tertibatını, ihtiyaçlarını ve genel durumunu görmek ve [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van) Harekât [Müfreze](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCfreze)sinin hareketini temin etmekle görevliydi. Mustafa Kemal 10 Kasım - 21 Kasım tarihleri arasında Bitlis merkezinde Milis Komutanlarla görüşmüş, hastane, askerî birlikler, bazı [türbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrbe) ve camileri gezmiştir. Ayrıca 15 Kasım 1916 tarihinde [Rahva Ovası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rahva_Ovas%C4%B1)'nda bulunan Yarbay [Ali Çetinkaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C3%87etinkaya) komutasındaki Türk Birliğine bir tatbikat yaptırmıştır.

[^1]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 134, 154.
[^2]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 170.