# 13. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/13._Kolordu_(Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: 13. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu), https://tr.wikipedia.org/wiki/13._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Die_Kaukasusfront._Grosser_Bilderatlas_des_Weltkrieges%2C_Bruckmann._1.jpg/1280px-Die_Kaukasusfront._Grosser_Bilderatlas_des_Weltkrieges%2C_Bruckmann._1.jpg)
* (Bruckmann, F., public-domain)*

- **Birim adı:** 13. Kolordu
- **Tarih:** 1911 – 1918
- **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Sınıfı:** Piyade
- **Tipi:** Kolordu
- **Garnizon:** Bağdat
- **Savaşları:** I. Dünya Savaşı; Irak Cephesi; İran Cephesi
- **Ünlü komutanları:** Mirliva Hüsamettin Paşa; Mirliva Ali İhsan Paşa (Şubat 1916-Ekim 1917); Miralay Selâhattin Bey

**13. Kolordu**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na bağlı bir kolordudur. 1911 yılında Osmanlı askeri reformlarında kurulmuştur.

## Düzen

### 1911 Savaş Düzeni

Osmanlı Ordusu'na bağlı olarak 1911 yılında [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat) merkezli olarak kuruldu. Kolordu seviyesine çıkarılması için yeniden yapılandı. Kolordu, 1911 [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) öncesinde aşağıdaki gibi yapılandırıldı:[^1]

- 13. Kolordu, [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)
- [37. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/37._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), Bağdat
- 109. Piyade Alayı,
- 110. Piyade Alayı, Bağdat çevresi
- 111. Piyade Alayı, Bağdat
- 37. Piyade Taburu, [Necef](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necef)
- 37. Topçu Alayı, Bağdat
- 37. Tümen Grubu, Bağdat
- [38. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/38._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29), [Basra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra)
- 112. Piyade Alayı, Basra
- 113. Piyade Alayı, Amara, Bağdat
- 114. Piyade Alayı, [Müntafik](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCntafik)
- 38. Piyade Taburu, Bağdat çevresi
- Topçu Taburu, Bağdat
- 13. Kolordu'ya direkt bağlı birimler
- 14. Süvari Tugayı, Bağdat
- 33. Süvari Alayı, Bağdat
- 34. Süvari Alayı, Bağdat
- 35. Süvari Alayı, Bağdat
- 25. Dağ Topçu Taburu, Bağdat
- 13. Bakım Bölüğü, Bağdat
- 13. Telgraf Bölüğü, Bağdat
- 13. Ulaştırma Taburu, Bağdat
- Sınır müfrezeleri x 6

## I. Dünya Savaşı

### Ağustos 1914 Savaş Düzeni

Ağustos 1914'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^2]

- 13. Kolordu (Mezopotamya)
- [37. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/37._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Kasım 1914 Savaş Düzeni

Kasım 1914'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^3]

- 13. Kolordu ([3. Ordu](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Ordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)'ya transfer)
- 37. Tümen

### Yaz Sonu 1915 Savaş Düzeni

Yaz Sonu 1915'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^4]

- 13. Kolordu (Mezopotamya)
- [35. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/35._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [38. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/38._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29)

### Ocak 1916 Savaş Düzeni

Ocak 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^5]

- 13. Kolordu (Mezopotamya)
- 35. Tümen, [52. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/52._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ağustos 1916, Aralık 1916 Savaş Düzeni

Ağustos 1916, Aralık 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^6]

- 13. Kolordu (Mezopotamya)
- [2. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/2._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [4. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/4._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [6. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/6._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ağustos 1917, Ocak 1918, Haziran 1918, Eylül 1918 Savaş Düzeni

Ağustos 1917, Ocak 1918, Haziran 1918, Eylül 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^7]

- 13. Kolordu (Mezopotamya)
- 2. Tümen, 6. Tümen

## Mondros Sonrası

### Kasım 1918 Savaş Düzeni

Kasım 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^8]

- 13. Kolordu (Mezopotamya)
- 2. Tümen, 6. Tümen

### Ocak 1919 Savaş Düzeni

Ocak 1919'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^9][^10]

- 13. Kolordu (Mezopotamya, Diyâr-ı Bekir)
- 2. Tümen (Salur)
- 14. Piyade Alayı, 15. Piyade Alayı, 24. Piyade Alayı
- [5. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/5._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) (Mardin)
- 1. Piyade Alayı, 6. Piyade Alayı, 18. Piyade Alayı
- 12. Süvari Alayı

[^1]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, p. 382.
[^2]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 38.
[^3]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 43.
[^4]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 109.
[^5]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 126.
[^6]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 134, 154.
[^7]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 170, 181, 188, 197.
[^8]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 202.
[^9]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 209.
[^10]: Zekeriya Türkmen, Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2001, ISBN 975-16-1372-8, p. 326.