# 12. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu)

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/12._Kolordu_(Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: 12. Kolordu (Osmanlı İmparatorluğu), https://tr.wikipedia.org/wiki/12._Kolordu_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29 (CC-BY-SA-4.0)

- **Birim adı:** 12. Kolordu
- **Tarih:** 1911 – 1918
- **Ülke:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Sınıfı:** Piyade
- **Tipi:** Kolordu
- **Garnizon:** Musul
- **Savaşları:** I. Dünya Savaşı; Mezopotamya Cephesi; Sina ve Filistin Cephesi
- **Ünlü komutanları:** Miralay Fahreddin Bey; Mirliva Remzi Paşa; Abdülkerim Paşa; Miralay Fahrettin Bey (7 Mayıs 1918-12 Nisan 1919)

**12. Kolordu**, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na bağlı bir kolordudur. 1911 yılında Osmanlı askeri reformlarında kurulmuştur.

## Düzen

### 1911 Savaş Düzeni

Osmanlı Ordusu'na bağlı olarak 1911 yılında [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) merkezli olarak kuruldu. Kolordu seviyesine çıkarılması için yeniden yapılandı. Kolordu, 1911 [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) öncesinde aşağıdaki gibi yapılandırıldı:[^1]

- 12. Kolordu, [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul)
- [35. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/35._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), Musul
- 103. Piyade Alayı, [Revandiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Revandiz)
- 104. Piyade Alayı, Musul
- 105. Piyade Alayı, Musul
- 35. Piyade Taburu, Musul
- 35. Topçu Alayı, Musul
- 35. Tümen Grubu, Musul
- [36. Piyade Tümeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/36._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [Kerkük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerk%C3%BCk)
- 106. Piyade Alayı, Kerkük
- 107. Piyade Alayı, Kerkük
- 108. Piyade Alayı, [Süleymaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymaniye)
- 36. Piyade Taburu, Kerkük
- 36. Tümen Grubu, Kerkük
- 12. Kolordu'ya direkt bağlı birimler
- 13. Süvari Tugayı, Kerkük
- 33. Süvari Alayı, Kerkük
- 34. Süvari Alayı, Kerkük
- 35. Süvari Alayı, Kerkük
- Sınır müfrezeleri x 8

## I. Dünya Savaşı

### Ağustos 1914 Savaş Düzeni

Ağustos 1914'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^2]

- 12. Kolordu (Mezopotamya)
- [35. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/35._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [36. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/36._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Kasım 1914 Savaş Düzeni

Kasım 1914'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^3]

- 12. Kolordu (Suriye)
- 35. Tümen, 36. Tümen

### Nisan Sonu 1915 Savaş Düzeni

Nisan Sonu 1915'te kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^4]

- 12. Kolordu (Suriye)
- [38. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/38._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Yaz Sonu 1915, Ocak 1916 Savaş Düzeni

Yaz Sonu 1915, Ocak 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^5]

- 12. Kolordu (Suriye-Filistin)
- [41. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/41._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [42. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/42._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [46. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/46._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ağustos 1916, Aralık 1916 Savaş Düzeni

Ağustos 1916, Aralık 1916'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^6]

- 12. Kolordu (Suriye-Filistin)
- 41. Tümen, 42. Tümen, [43. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/43._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), 46. Tümen

### Ağustos 1917 Savaş Düzeni

Ağustos 1917'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^7]

- 12. Kolordu (Suriye-Filistin)
- [3. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/3._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [7. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29), [53. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/53._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ocak 1918 Savaş Düzeni

Ocak 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^8]

- 12. Kolordu (Suriye)
- 3. Tümen, 7. Tümen, [20. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/20._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Haziran 1918 Savaş Düzeni

Haziran 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^9]

- 12. Kolordu (Filistin)
- 3. Tümen, 7. Tümen, 20. Tümen

### Eylül 1918 Savaş Düzeni

Eylül 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^10]

- 12. Kolordu (Anadolu)
- [23. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/23._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

## Mondros Sonrası

### Kasım 1918 Savaş Düzeni

Kasım 1918'de kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^11]

- 12. Kolordu (Suriye)
- [23. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/23._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29)

### Ocak 1919 Savaş Düzeni

Ocak 1919'da kolordu aşağıdaki şekilde yapılandırıldı:[^12][^13]

- 12. Kolordu (Anadolu, [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya))
- [11. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/11._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ([Niğde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C4%9Fde))
- 12. Piyade Alayı, 33. Piyade Alayı, 127. Piyade Alayı
- [41. Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/41._Piyade_T%C3%BCmeni_%28Osmanl%C4%B1%29) ([Karaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaman))
- 131. Piyade Alayı, 132. Piyade Alayı, 139. Piyade Alayı
- 7. Süvari Alayı
- 20. Süvari Alayı

[^1]: Edward J. Erickson, Defeat in Detail, The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913, Westport, Praeger, 2003, p. 382.
[^2]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 38.
[^3]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 43.
[^4]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 86.
[^5]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 109, 126.
[^6]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 134, 154.
[^7]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 170.
[^8]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 181.
[^9]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 188.
[^10]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 197.
[^11]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 202.
[^12]: Edward J. Erickson, Order to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood Press, 2001, ISBN 0-313-31516-7, p. 209.
[^13]: Zekeriya Türkmen, Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2001, ISBN 975-16-1372-8, p. 326.