# 1139 Gence depremi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/1139_Gence_depremi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: 1139 Gence depremi, https://tr.wikipedia.org/wiki/1139_Gence_depremi (CC-BY-SA-4.0) ![Depremden sonra Gürcistan Krallığı tarafından ele geçirilmiş Gence'nin kale kapıları](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Gate_of_Ganja%2C_Gelati_Monastery.jpg/1280px-Gate_of_Ganja%2C_Gelati_Monastery.jpg) *Depremden sonra Gürcistan Krallığı tarafından ele geçirilmiş Gence'nin kale kapıları (BRUTE, CC-BY-2.0)* - **1900 öncesi:** yes - **Yerel saat:** Gece yarısı - **Büyüklük:** 7.3 Mw - **Konum:** Gence, Büyük Selçuklu İmparatorluğu; (günümüzde Azerbaycan) - **Kayıplar:** 230.000 - 300.000 **1139 Gence depremi**, 30 Eylül 1139 tarihinde [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) şehri yakınlarında meydana gelen bir deprem.[^1] Depremin merkezi Gence'nin yaklaşık 50 km güneyinde yer almıştır. 9 şiddetinde gerçekleşen bu sarsıntı sonucunda [Kapaz Dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapas_Da%C4%9F%C4%B1) çökerek [Ağsu Çayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fsu_%C3%87ay%C4%B1)'nın önünü kesmiş ve doğal baraj oluşumu neticesinde başta [Göygöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kg%C3%B6l_%28g%C3%B6l%29), [Maralgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maralg%C3%B6l), [Ceyrangöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyrang%C3%B6l), [Ördekgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96rdekg%C3%B6l), [Zeligöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zelig%C3%B6l), [Ağgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F_G%C3%B6l), [Karagöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karag%C3%B6l_%28Gence%29) ve [Şamlıgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaml%C4%B1g%C3%B6l) oluşmuştur. Bazı kaynaklara göre 230.000, bazılarına göre ise 300.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Depremin ardından Gence şehri, eski konumunun biraz doğusunda yeniden inşa edilmiştir.[^2] ## Tarihçe Gence depremi, [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hakimiyeti döneminde, 30 Eylül 1139 tarihinde meydana gelmiştir. Depremin görgü tanığı olan Genceli bölge sakini, tarihçi ve hukukçu [Mhit'ar Goş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mhitar_Go%C5%9F), yaşananları şu şekilde tasvir etmektedir*: "Areg ayının 18. günü, Cuma gününden Cumartesiye geçen gece (30 Eylül 1139, Cumartesi günü) Tanrı'nın şiddetli gazabı dünyaya boşaldı. Yerin hiddeti ve kuvvetli sarsıntı, dehşetli bir öfkeyle *[*Alban*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albanya)* topraklarına ulaştı. Bunun sonucunda başkent Gence de sakinlerini yutarak cehenneme atıldı."*[^3] Gence'de deprem sırasında ölenlerin sayısı kesin olarak bilinmemektedir. [İbnü'l-Esir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C4%B0bn%C3%BC%27l-Es%C3%AEr)'e göre ölenlerin sayısı 230 bin kişi,[^4] [El-Bundari](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Bundari)'ye göre ise 300 bin kişidir. Doğal afetten yararlanarak Kral Demetre ve başkomutan [İvane Mhargrdzeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0vane_Mhargrdzeli) liderliğindeki [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) birlikleri şehre saldırdılar.[^5] Mhit'ar Goş bu konuda şöyle yazmaktadır: *"Acımasızca ve kaba bir şekilde davranıyor, hayatta kalanların üzerine saldırıyor ve onları ya kılıçtan geçiriyor ya da kendilerine köle yapıyorlardı (satıyorlardı). Onlar bu önemli şehrin aniden cehenneme dönüşmesini, yığınla altın ve insan cesedi yığınının birbirine karışmasını görseler de şehre karşı merhametli olmayı düşünmediler; altın ve gümüş hazinelerini kazıp götürdüler, saldırıları ve işkenceleriyle (halka) depremin kendisinden daha fazla acı verdiler"*. Kaynakların verdiği bilgilere göre Gürcüler, yanlarında [Gence'nin şehir kapılarını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence_kap%C4%B1lar%C4%B1) da götürdüler.[^6] Selçuklu sultanının valisi [Kara Sungur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Sungur), kendi birlikleriyle Gence'ye hareket etmiş ve Gence yakınlarındaki savaşta Gürcüleri mağlup ederek şehirden uzaklaştırmıştır. Ayrıca Kara Sungur'un liderliğinde şehrin yeniden inşasına başlanmıştır.[^7] [Nizami Gencevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niz%C3%A2m%C3%AE-i_Gencev%C3%AE), söz konusu deprem hakkında "[İskendername](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skendern%C3%A2me)" adlı eserinde bilgi vermiştir:[^8] Deprem sonucunda [Kapaz Dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kepez_Da%C4%9F%C4%B1) çökerek [Ağsu Çayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fsu_%C3%87ay%C4%B1_%28Azerbaycan%29)'nın önünü kesmiş ve [Göygöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kg%C3%B6l_%28g%C3%B6l%29), [Maralgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maralg%C3%B6l), [Ceyrangöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyrang%C3%B6l), [Ördekgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96rdekg%C3%B6l), [Zeligöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zelig%C3%B6l), [Ağgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F_G%C3%B6l) [Karagöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karag%C3%B6l_%28Gence%29) ve [Şamlıgöl](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaml%C4%B1g%C3%B6l) oluşmuştur.[^9] Bu konuda [Genceli Kirakos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirakos_Gandzaketsi) şöyle yazıyordu: "Dağı ve düzlüğü duman ve bulutlar bürüdü, dehşetli bir deprem meydana geldi. Gence dağıldı. Sonuçta Kapaz Dağı uçtu ve tepelerden akan küçük çayların önünü keserek göller meydana getirdi". [^1]: Fuad Sultanov, Z. Sultanova. Zəlzələlər, Bakü, Azərnəşr, 1958, s. 21. [^2]: fhn.gov.az. Tarihte Yaşanmış Kaza ve Felaketler. Azerbaycan Olağanüstü Haller Bakanlığı. [^3]: Ziya Bünyadov. Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər). Şərq-Qərb, 2007, s. 168-169. [^4]: İbnü'l-Esir. Tarih-ül Kamil. Gürcüler üzerine Sultan Mahmud'un zaferi hakkında. P. K. Juse çevirisi. "İbnü'l-Esir'in El-Kamil fi't-Tarih (Tam Tarih Külliyatı) eserinden Azerbaycan tarihine dair materyaller" baskısından yeniden üretilmiştir. Bakü. AzFan. 1940. [^5]: Kirakos Gandzaketsi. Ağvank Ülkesi Tarihinin Kısa Özeti (çev. L. A. Hanlaryan). Metin şu yayından alınmıştır: Kirakos Gandzaketsi. Ermenistan Tarihi. Moskova. Nauka. 1976. [^6]: Ziya Bünyadov. Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər). Şərq-Qərb, 2007, s. 168-169. [^7]: Ziya Bünyadov. Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136-1225-ci illər). Şərq-Qərb, 2007, s. 168-169. [^8]: Bayram Apoyev. Nizami Gəncəvi irsindən pedaqoji prosesdə istifadə işinin sistemi (Dərs vəsaiti). "Mütərcim", 2012, s. 51. [^9]: fhn.gov.az. Tarihte Yaşanmış Kaza ve Felaketler. Azerbaycan Olağanüstü Haller Bakanlığı.