# Şeyyad Hamza > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyyad_Hamza > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Şeyyad Hamza, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyyad_Hamza (CC-BY-SA-4.0) **Şeyyad Hamza**, [13. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/13._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [Akşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C5%9Fehir) ve [Sivrihisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivrihisar)'da yaşamış sufi şairlerden biridir. ## Yaşam öyküsü Şeyyad Hamza'nın hayatı ile ilgili pek çok bilgi bulunmamaktadır. Hatta yaşadığı yüzyıl bile tartışma konusu olmuştur. Doerfer[^1] ve Adamoviç[^2] gibi araştırmacılar onun 14. ve 15. yüzyılda yaşadığını öne sürmüştür. Buna karşı Türk araştırmacı ve yazarlar çağdaş araştırmalarda Şeyyad Hamza'nın 13. yüzyılın son çeyreği ile 14. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını kanıtlamışlardır.[^3][^4] Şeyyad Hamza bir şiirinde, 1348 yılında Anadolu'da ortaya çıkmış kara veba salgınından söz etmektedir.[^5] [Akşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C5%9Fehir)'deki Nasreddin Hoca mezarlığında ise miladi takvime göre 1348 yılında ölmüş ASL HATUN BNT HMZ SYYAD (Hamza Şeyyad kızı Aslı Hatun) mezarı bulunmaktadır.[^6][^7] ## Tarikat Fuad Köprülü'ye göre Şeyyad Hamza Batini (yani [Babai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babailik), Haydari, Abdal, [Kalenderi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalenderilik)) babalarından biridir[^8], ama çağdaş zamanda Köprülü'ye ait bu yorumun gerçekliği sorgulanmaya başlanmıştır.[^9] ## Şeyyad adı ile ilgili görüşler Şeyyad sözcüğünün iki anlamı vardır. Birine yalancı, sahtekar, boşboğaz gibi anlamlar yüklenirken diğerine ise sıvacı, kireçli bina yapan kişi gibi anlamlar yüklenmektedir[^10][Lamii Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%A2mi%C3%AE_%C3%87elebi) onu iki fıkrasında boşboğaz olarak tanıtmaktadır[^11] ama Lamii Çelebi'nin eserinde geçen Şeyyad'ın Şeyyad Hamza olduğu kesin değildir.[^12] Başka bir olasılık ise bu adın Fuzuli (ve ya Hatayi) gibi alçak gönüllülük gösteren bir takma ad olmasıdır.[^13] Buna karşı Feridun N. Uzluk[^14] ve Amil Çelebioğlu[^15] gibi yazarlar bu adın 13. ve 14. yüzyılda yüksek sesle manzumeler okuyan kişilere verilen takma bir ad olduğunu öne sürerken, Sadettin Buluç 'Şeyyad' sözcüğünün [Mevleviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlev%C3%AElik) arasında kullanılan bir unvan olduğunu yazmaktadır[^16] ve Dâstân-ı Maktel-i Hüseyin adlı eserde Şeyyad-ı Mevlevi diye anılan bir [Mevlevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlev%C3%AElik) dervişi de bulunmaktadır.[^17] ## Sanatı Şeyyad Hamza [hece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece) ve [aruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)la şiirler söyleyebilen, [İslam kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)nü kavramış gezgin bir [mutasavvıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f)tır. [Hece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece) ile yazdığı parçalar [nazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir) tekniği itibarı ile güzeldir. [Aruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)la yazdığı parçalarda pek başarılı olamamıştır. Ayrıca [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir)lerinde Türk şiirinin kuruluşundan çizgiler vardır. Klasik şiirlerinde özellikle [naat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naat)ları önemlidir. Bu manzumelerinde kuvvetli bir [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) bilgisi ve İslam kültürü hâkimdir. Daha çok [sufi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f) çehresiyle tanınan Şeyyad Hamza, [dörtlük](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6rtl%C3%BCk), [mesnevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesnevi), [kaside](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaside), [gazel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazel) gibi nazım şekilleriyle manzum eserler vermiştir. Özellikle dini-tasavuufi Türk edebiyatı sahasında önemli bir yeri vardır.[^18] ## Eserleri Şeyyad Hamza'nın bilinen beş [mesnevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesnevi)si ve diğer şiirleri mevcuttur.[^19] ### Destân-ı Yûsuf 1529 beyitten oluşur. Kullanılan aruz kalıbı "fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıdır. Bu mesnevi eser Şeyyad Hamza'nın en meşhur mesnevisi olup [Yûsuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29) ve [Züleyhâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BCleyh%C3%A2) hikâyesinin anlatır. Bu konu [Kur’an](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kur%27an)'daki [Yûsuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_%28anlam_ayr%C4%B1m%C4%B1%29) kıssasında bulunmaktadır. Bu eserin [Sula Fakih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sula_Fakih)'in aynı adlı eserinden özetlenerek kaleme alındığı kabul edilmektedir. Kaynağı Kur'an tefsirleri olmakla beraber Şeyyad Hamza bu manzum eserinde bu konuyu kendi düşünceleri ve duyguları ile geliştirmiş ve sade bir uslûp ile kaleme almıştır. Modern [divan edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1) kritiklerine göre bu eser [Eski Anadolu Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Anadolu_T%C3%BCrk%C3%A7esi)nin kuruluş dönemi özelliklerini yansıtmaktır. Yine bu kritikler bu [mesnevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesnevi)deki ağız özellikleri, arkaik kelimeler ve [deyim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deyim)ler bakımından eserin dönemin en karakteristik mesnevisi olduğunu kabul etmektedirler.[^20] Bu eser üzerinde yapılan modern akademik kritik incelemeler şunlardır: Talat Tekin (1951) *Șeyyad Hamza’nın Destân-i Yusuf Mesnevisi Üzerinde Dil Tetkikleri*, mezuniyet tezi. Türkiyat Araştırma Merkezi; Osman Yıldız (2008) *Seyyad Hamza, Yusuf u Züleyha \[Destân-i Yûsuf\] Giriş-İnceleme-Metin-Dizinler*, Ankara; İbrahim Taş, (2008) *Yusuf ve Zeliha*, İstanbul; Emin Eminoğlu, (2008) *Destân-i Yûsuf*. s. 184-186). Stephanie Bowie Thomas (1992) *The Story of Joseph in İslamic Literatüre With on Annotated Translation of the Pre-Ottoman Destân-i Yusuf by Seyyad Hamza*, New York, Colombia University adı ile basılmış kitap hazırlanan bir yüksek lisans tezinin İngilizce çevirisidir. Ayrıca bu mesnevinin tam metni kritik eklerle birlikte bastırılıp yayımlanmıştır: Ümit Özgür Demirci ve Şenol Korkmaz *Giriş-Metin-Günümüz Türkçesine Aktarma-Dizin ve Sözlük-Tıpkıbasım*.[^21] ### Dâsitân-ı Sultân Mahmûd 79 beyitlik bir mesnevidir. Eserde Sultan [Gazneli Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahmud_Gaznev%C3%AE) ile bir derviş arasında yapılan edebî ve felsefi diyalog ele alınmakta ve değişik iki kişisel felsefi görüşe göre madde ile anlam karşılaştırılması yapılmaktadır. Ana teması nefsini kontrol etmesini bilen dervişin saltanat süren hükümdardan daha üstün bir insan olduğu iddiasıdır. Şeyyad Hamza'nın şiirlerinin çoğunda olduğu gibi dönem devlet idarecilerinin zulmü ele alınmakta ve şikayet konusu edilmektedir.[^22] ### Ahvâl-i Kıyâmet Bu mesnevi eserin büyük bir kısmı olan 289 beyitlik metin Şeyyad Hamza tarafından yazılmıştır. Tek yazma nüsha Ankara'daki [Millî Kütüphane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_k%C3%BCt%C3%BCphane)'de bulunmaktadır (nr. 3772, vr. 69b-80b). Bu yazma nüsha asıl Şeyyad Hamza metni değildir. Bu nüshadan, sonradan görüşleri değişik olan Seyyad Îsâ tarafından Şeyyad Hamza metnin bazı kısımlarının değiştirildiği ve metne yeniden 55 beyit daha eklendiği anlaşılmaktadır. Eserde ele alınan başlıca konular kıyamet kopması, Kur'an-ı Kerim'deki Yûsuf kıssasın nasıl ortaya çıkacağı; evrenin, varlıkların ve meleklerin nasıl öldürülüp nasıl diriltileceği, paygamber [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)'in İslam ümmetine nasıl şefaat edeceğidir.[^23] Bu eser üzerinde yüksek lisans tezi: Esra Durmaz (1994) *Seyyad Hamza’nın Ahvâl-i Kıyameti*, MU Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.[^24] ### Mi‘racnâme 545 beyitlik sade bir dille yazılmış, didaktik konulu bir eserdir. Bu eser üzerinde yüksek lisans tezi: Gülten Fesel Güzelışık (1996) *Şeyyad Hamza: Mi‘racnâme*, MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. ### Vefât-ı Hazret-i Muhammed aleyhi’s-selâm 453 beyitliktir. Ancak bunlardan 356 tanesi Şeyyad Hamza'ya aittir. Geri kalan 127 beyti müstensihe aittir. Bu eser üzerinde yuksek lisans tezi: Fatma Turhal Güler (1996) *Vefât-ı Hazret-i Muhammed aleyhi’s-selam* MÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü). ### Diğer şiirleri Şeyyad Hamza'nın mesnevileri dışında 16 parça şiiri daha tespit edilmiştir. İkisi beşerî bir aşkın dinsel olmayan karakterde ifadesi olarak görülmüştür. #### Seçilmiş bir şiir Şeyyad Hamza'nın şiirlerine bir örnek olarak "değil mi" redifli gazelinden seçilmiş şu beyitler verilmektedir:[^25] *Begüm hûblar sana müştak değil mi* *Ya hüsnün bahçası Uçmak değil mi* *Dudağın şerbeti sayru sağıldır* *Sözün hastelere tiryak değil mi* *Kamu tertiblerün yirlü yirinde* *Seni koçmak Sekiz uçmak değil mi* *Eğer ben hastenün elin alursan * *Sirât köprüsün geçmek değil mi* [^1]: Gerhard Doerfer, Zum Vokalismus nichterster Silben im altosmanischen Originaltexten, Stuttgart 1985, s.14-15 [^2]: Adamoviç, Konjugationsgeschichte der türkischen Sprache, Leiden 1985, s.7 [^3]: Dr. Emin Eminoğlu, Şeyyad Hamza / Destan-ı Yusuf (Dil İncelemesi-Metin-Dizin), İQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2. Baskı Aralık, İstanbul 2008, s.31 [^4]: Metin Akar, Şeyyad Hamza Hakkında Yeni Bilgiler, I-II, Marmara Üniversitesi Türklük Araştırmaları Dergisi, S.2, 1987, 1-22 [^5]: Dr. Emin Eminoğlu, Şeyyad Hamza / Destan-ı Yusuf (Dil İncelemesi-Metin-Dizin), İQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2. Baskı Aralık, İstanbul 2008, s.31, 32 [^6]: Dr. Emin Eminoğlu, Şeyyad Hamza / Destan-ı Yusuf (Dil İncelemesi-Metin-Dizin), İQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2. Baskı Aralık, İstanbul 2008, s.30 [^7]: Rıfkı Melul Meriç, Şeyyad Hamza, Türk Yurdu, I. 1340/1922, s.27-34 [^8]: M.F. Köprülü, Selçuklular Devrinde Anadolu Şairleri, I. Şeyyad Hamza, Türk Yurdu, I. 1340/1922, s. 27-34 [^9]: Dr. Emin Eminoğlu, Şeyyad Hamza / Destan-ı Yusuf (Dil İncelemesi-Metin-Dizin), İQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2. Baskı Aralık, İstanbul 2008, s.26 [^10]: Kaynak: Cengiz, Halil Erdoğan (2. bas. 1983) Divan Şiiri Antolojisi, Ankara:Bilgi Yayınevi ISBN 2789754941026 say.108 [^11]: F. Nafiz Uzluk, "Şeyyad Sözü Hakkında Araştırma", DTCF Dergisi, VII/4, 1949, 590-591 [^12]: Şeyyad Hamza. [^13]: Dehri Dilçin, Şeyyad Hamza, Yusuf ve Zeliha, TDK, İstanbul 1945, s.8 [^14]: F. Nafiz Uzluk, "Şeyyad Sözü Hakkında Araştırma", DTCF Dergisi, VII/4, 1949, 587-92 [^15]: Amil Çelebioğlu, Şeyyad maddesi, Türk ansiklopedisi, XXXII, 1982, s.83-84 [^16]: Sadettin Buluç, Şeyyad Hamza maddesi, İA, XI, 1970, 497-498 [^17]: Dâstân-ı Maktel-i Hüseyin, Millî Ktp., nr. A 8294/2 [^18]: Arşivlenmiş kopya. [^19]: Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza" Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105 Online: [^20]: Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza" Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105 Online: [^21]: Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza" Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105 Online: [^22]: Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza" Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105 Online: [^23]: Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza" Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105 Online: [^24]: Tavukçu, Orhan Kemal (2010) "Şayyad Hamza" Turkiye Diyanet Vakfi İslâm Ansiklopedisi. c.39 say. 104-105 Online: [^25]: Kaynak: Cengiz, Halil Erdoğan (2. bas. 1983) Divan Şiiri Antolojisi, Ankara:Bilgi Yayınevi ISBN 2789754941026 say.108