# Şeyh Şamil > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_%C5%9Eamil > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Şeyh Şamil, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyh_%C5%9Eamil (CC-BY-SA-4.0) ![1859'da Şamil](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Shamil_by_Denier.jpg/1280px-Shamil_by_Denier.jpg) *1859'da Şamil (Andrey Denyer, public-domain)* - **Veraset:** Çeçenistan ve Dağıstan İmamı - **Hüküm süresi:** 1834-1859 - **Önce gelen:** Hamzat Bey - **Sonra gelen:** Rus İmparatorluğu tarafından devrildi - **Doğum yeri:** Gimri, Dağıstan, Avar Hanlığı - **Ölüm yeri:** Medine, Hicaz, Osmanlı İmparatorluğu - **Defin yeri:** Baki Mezarlığı, Medine - **Babası:** Dengau - **Dini:** Sünni İslam **Şeyh Şamil** (26 Haziran 1797, [Gimri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gimri) - 4 Şubat 1871, [Medine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medine)), [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya) halklarının siyasi ve dinî önderi, Kuzey Azerbaycan, [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan), [Çeçenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C3%A7enistan) ve [Çerkesya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesya)'nın[^1] üçüncü imamı olan imam ve askerdir. [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'nın bağımsızlığı için mücadele etmiş olan Şeyh Şamil, Müslüman nüfusa sahip ülkelerde ün sahibidir. [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)lara karşı kazandığı zaferlerden ötürü "Kafkas Kartalı" ve "Rusya'nın Kâbusu" gibi isimlerle anılır.[^2] [Hamzat Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamzat_Bey)'den sonra Kafkasya'daki direnişçilerin komutanıdır ve aynı zamanda [Nakşibendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) şeyhlerinden Seyyid Cemaleddin Kumuki'nin halifelerindendir. Yirmi beş yıl sürdürdüğü savaş ile onu izleyenlerin benimsemiş oldukları [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) ve [tasavvuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf) inancı, günümüzde Kafkas halkları arasında oldukça yaygındır. ## Hayatı Dağıstan'ın [Gimri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gimri) köyünde 26 Haziran 1797 tarihinde dünyaya geldi. Bir görüşe göre [Avar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar_%28Kafkasya_halk%C4%B1%29) kökenlidir.[^3] Babası [Avarlardan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar_%28Kafkasya_halk%C4%B1%29) Muhammed, annesi Avar beylerinden Pîr Budak'ın kızı Bahu Mesedu'dur. Diğer görüşe göre ise Baba tarafından [Kumuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumuklar) kökenlidir.[^4][^5][^6][^7][^8] Avar Asıllı Devlet Adamı ve Tarihçi [Ramazan Abdulatipov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazan_Abdulatipov) ise annesinin kökeninin Mantaşhilal adlı Kumuk sülalesine mensup olduğunu belirtmiştir.[^9] Rus Yazar Verderevsky'ye göre Şamil kendisini "[Tatar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar)" olarak adlandırıyordu:[^10] Rus Devrimi öncesi kaynaklarda Kumuklar “Tatarlar” adı altında biliniyordu.[^11]*“Kendimi güçlü hükümdarlarla karşılaştırmaya cesaret edemiyorum: Ben basit bir Tatarım, Şamil; ama toprağım, ormanlarım ve boğazlarım beni birçok hükümdardan daha güçlü kılıyor".*Ailede hem Kumuk hem de [Avar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar_%28Kafkasya_halk%C4%B1%29) dilleri konuşuluyordu.[^12] Doğduğunda kendisine dedesi Ali'nin adı verildi. Ancak sürekli hasta olması nedeniyle ad değiştirmenin iyi geleceğine dair geleneksel inancın etkisiyle ailesi adını Şâmil (Şâmûîl, Şemûîl) olarak değiştirdi. Ardından arkadaşı Molla Muhammed ile birlikte Harakinili Said ve ileride kayınpederi olacak olan [Nakşibendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) şeyhi Cemâleddin Gazi Kumukî'den dinî ilimleri tahsil etti ve yirmi yaşlarında ileri bir seviyeye ulaştı. On beş yaşında at binmeye ve kılıç kullanmaya başlamıştır.[^13] Yirmi yaşında çoğu spor dalında yetenek sahibi biri hale gelmiştir. Ayrıca [Nakşibendi tarikatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik)nda aldığı bu eğitim onda [Rusların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya); [Kafkasya'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ortadan kaldırmak istediği İslamiyet'i, tekrar canlandırmak ve yaymak için uğraşmasına, özgürlük, direniş ve İslam Birliği gibi bazı düşüncelerin gelişmesini sağlamıştır. [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'na karşı [Dağıstan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1stan)'da başlattığı savaşını [Çeçenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C3%A7enistan)'da sürdürmüştür. Savaş, Kuzeybatı Kafkasya'da devam eden [Rus-Çerkes Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus-%C3%87erkes_Sava%C5%9F%C4%B1) ile birleşmiştir.[^14] 1848 yılında Şamil, Çerkesya'ya komutanı [Naib Muhammed Emin](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2ib_Emin_Pa%C5%9Fa)'i gönderdi.[^15][^16] ## Sürgün günleri ![Şeyh Şamil Ruslarla dağ başında (1800 yıllar)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/%C5%9Eeyh_%C5%9Famil_ruslarla_da%C4%9F_ba%C5%9F%C4%B1nda-resim_1800_y%C4%B1llar.JPG/1280px-%C5%9Eeyh_%C5%9Famil_ruslarla_da%C4%9F_ba%C5%9F%C4%B1nda-resim_1800_y%C4%B1llar.JPG) *Şeyh Şamil Ruslarla dağ başında (1800 yıllar) (tacirci, public-domain)* Dönemin güçlü devletlerinden biri olan Rusya'nın engellemesiyle dost olan ülkelerden gelen yardımlar kesilince, Şeyh Şamil ülkesinin gücünün tükenişini görmüştür. 1859'un 6 Eylül'ünde 70 bin kişilik Rus ordusuna, yanında birkaç yüz kişi kalıncaya kadar direndikten sonra, savaşı sürdürmesinin tehlikeli olduğunu anlayan Şeyh Şamil, [Çarlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yetkilileriyle müzakereler yaparak, silah bırakma yolunu seçti.[^17] Rus Çarı [II. Aleksandr](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Aleksandr), Şeyh Şamil'i sarayın kapısında son derece nazik karşıladı ve kılıcını almayarak kendisine olan hayranlığını dile getirdi.[^18] Şeyh Şamil, bir ay kadar sarayda misafir edildikten sonra, saygın tutsak olarak esaret yıllarını geçireceği [Kaluga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaluga)'ya gönderildi. Sürgüne gittiği çeşitli Rus kentlerinde sempati toplayarak günlerini geçirdi. Şeyh Şamil davasına sadık bir insan olarak yaşamıştır; bu uğurda annesi ile arasında geçen olay tarihe geçmiştir: Savaş dönemlerinde halktan bazıları "Artık teslim olalım, anlaşma yapalım." diye söylenmeye başlamıştır. Bunun üzerine Şeyh Şamil teslim olmaktan bahsedene kırbaç cezası vermeyi uygun görmüştür. Bu durumdan çekinen halk çareyi Şeyh Şamil'in annesine gitmekte bulmuşlardır. Annesi Şeyh Şamil'e teslim olma teklifini sorunca Şeyh Şamil koymuş olduğu kanundan ödün vermemiştir. Cezayı yaşlı bir kadın çekemeyeceğinden, ceza oğluna intikal ettirilmiş böylece Şeyh Şamil kendini kırbaçlattırmıştır.[^19] ## Vefatı Sürgünde on yıl kadar geçirdikten sonra [Çar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar), Şeyh Şamil'in [hac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac)ca gitmesine izin verdi. Kendi isteği ile gönderildiği [Kiev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiev)'den 31 Mayıs 1869'da [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gitti. Gittiği gün sadrazam ve [şeyhülislam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BClislam) ile görüştü. Ardından 15 Ağustos 1869'da [Dolmabahçe Sarayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolmabah%C3%A7e_Saray%C4%B1)'nda Padişah [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz) ile görüştü. Padişah kendisine ve aile bireylerine maaş bağlattı. 15 Ocak 1870'te Abdülaziz'e veda ziyaretinde bulunmasının ardından yedi ay kaldığı İstanbul'dan 25 Ocak 1870'te hac vazifesini yerine getirmek için ayrıldı.[^20] Hac görevini yerine getirdikten sonra Şeyh Şamil, Şubat 1871'de Medine'de öldü. Şeyh Şamil, Medine'de bulunan [Cennetü'l-Baki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baki_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ye defnedildi.[^21] [Lak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Laklar) kökenli müridi [Muhammed Emin](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2ib_Emin_Pa%C5%9Fa), başlangıçta Ruslara karşı önemli başarılar kazandıysa da 1859 yılında Şeyh Şamil'in silah bırakmasına rağmen Çerkesya'da mücadeleyi sürdürme kararını almasıyla tartışmalı bir liderlik yürüttü. ## Ailesi ### Eşleri 1. Fatimat 2. Cevheret 3. Zahidet 4. Emine 5. Şovanat ### Erkek çocukları 1. [Gâzi Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi_Muhammed_Pa%C5%9Fa), ([Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nın hizmetine girerek [93 Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi)'nde Ruslara karşı savaşmıştır) 2. Muhammed Şâfiî (Rusların hizmetinde bulunarak orduda tuğgeneralliğe kadar yükselmiştir) 3. Ahmed Cemâleddin 4. Muhammed Sâid 5. Cemaleddin 6. [Muhammed Kâmil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed_K%C3%A2mil_%C5%9Eamil) (Osmanlı'nın hizmetine girerek general rütbesine kadar yükselmiştir) ### Kız çocukları 1. Fatimat 2. Nafisat 3. Necabat 4. Bahu-Mesedu 5. Safiyat ## Dış bağlantılar - [Historical Formation of Chechen Resistance](https://web.archive.org/web/20091229135530/http://www.yale.edu/agrarianstudies/papers/11noxchi.pdf) - [Chechens Follow Shamil](https://web.archive.org/web/20081011234949/http://www.coloradocollege.edu/academics/FYE/Essays/Stempf.asp) - [Shapi Kaziev. Imam Shamil. "Molodaya Gvardiya" Press. Moscow, 2001, 2003, 2006, 2010.](http://www.kaziev.ru/index/imam_shamil/0-44) ISBN 978-5-235-03332-0 - [Shapi Kaziev. Akhoulgo. Caucasian War of XIX-th century. The historical novel. "Epoch", Publishing house. Makhachkala, 2008.](http://www.kaziev.ru/index/ahulgo/0-42) ISBN 978-5-98390-047-9 - [Muhammed Tahir el-Karahi, Kafkasya Mücadihi Şeyh Şamil'in Hatıraları, yay. H. Ahmet Özdemir, TC Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2005.](http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/74863.asp?cp1=1) [^1]: Walter Richmond, The Circassian Genocide. [^2]: İleri, Emin. Kafkasya'nın özgürlük savaşçısı: Şeyh Şamil. Anadolu Ajansı, 2020. [^3]: TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 39, sayfa: 67 [^4]: Блиев, Марк Максимович, Россия и горцы Большого Кавказа: на пути к цивилизации, https://books.google.com.pa/books?id=_5oiAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s, 2004, 279, isbn=5-244-01004-2}} ,> [^5]: Халилов А. М., Идрисов М. М., Шамиль в истории Северного Кавказа и народной памяти, https://books.google.ru/books?ei=xu7MVML9M6b7ywP2vID4Dw&hl=ru&id=xQchAQAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=прапрадед, Махачкала,1998, 119}} ,> [^6]: Халилов А. М., Национально-освободительное движение горцев Северного Кавказа под предводительством Шамиля, https://books.google.ru/books?ei=ifPMVLD7CYa7ygPD5YCIAQ&hl=ru&id=RyRpAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Амирхан, Махачкала, Дагучпедгиз, 1991, 181}} ,> [^7]: Шамиль на Кавказе и в России, Биографический очерк / сост. М.Н. Чичагова — СПб.: Типография и литография С. Муллер и И. Богельман, 1889 [^8]: Дауев, Саламу Ахмедович. Чечня: коварные таинства истории / Саламу Дауев. - М. : Русь, 1999, стр. 133-136 [^9]: Очерк первый. Рождение горца // Знамение судьбы // Родники разума и души // сборник произведений.. Фонд Книжный Союз, 2016, s. С. 263. — 749 с. [^10]: Плен у Шамиля. Правдивая повесть о восьмимесячном и шестидневном в (1854—1855 г.) пребывании в плену у Шамиля семейств: покойного генерал-майора князя Орбелиани и подполковника князя Чавчавадзе, основанная на показаниях лиц, участвовавших в событии // Журнал для чтения воспитанникам военно-учебных заведений, Том 121. № 483. 1856 [^11]: Анатольевна, Суздальцева Ирина. Внешний облик, социальная организация и население Терского города в xvii - начале XVIII веков. 2008, s. 24-30. [^12]: -. [^13]: Şeyh Şamil. [^14]: Rus-Çerkes Savaşı. [^15]: Tarihte Kafkasya. İstanbul Matbaası, 1958. [^16]: Khoon, Yahya. Muhammad Amin: Imam Shamil’s Naib to the Circassians in the Northwest Caucasus. 2010. [^17]: ŞEYH ŞÂMİL - TDV İslâm Ansiklopedisi. [^18]: “Şeyh Şamil büyük bir mücahiddi”. [^19]: Oruç Mehmet, "Şeyh Şamil'in Kararlılığı", Türkiye Gazetesi, Turkiyegazetesi.com, 18.2.2009, Erişim: 20 Şubat 2014 [^20]: TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 39, sayfa: 69 [^21]: Kafkasya'nın özgürlük savaşçısı Şeyh Şamil, 150 yıl önce bugün vefat etti.