# Şeyh Üveys Celâyir > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_%C3%9Cveys_Cel%C3%A2yir > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Şeyh Üveys Celâyir, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeyh_%C3%9Cveys_Cel%C3%A2yir (CC-BY-SA-4.0) ![Muhammed b. Muhammed el-'Arif, Ferhäd u Gülistan adlı eserini Farhädnäma, Karabağ ve Erdebil'den Şeyh Üveys Bahadur Han'a sunar (1369-72). Topkapı Sarayı Müzesi Yazma Eserler Kütüphanesi Ms. H. 678 (detay)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Muhammad_b._Muhammad_al-%27Arif_presents_his_work%2C_Farh%C3%A4d_u_Gulistan%2C_to_Shaikh_Uvays_Bahadur_Khan%2C_from_Farh%C3%A4dn%C3%A4ma%2C_Karabagh_and_Ardabil%2C_1369-72._Istanbul_Topkapi_Palace_Museum_Ms._H._678_%28detail%29.jpg/1280px-thumbnail.jpg) *Muhammed b. Muhammed el-'Arif, Ferhäd u Gülistan adlı eserini Farhädnäma, Karabağ ve Erdebil'den Şeyh Üveys Bahadur Han'a sunar (1369-72). Topkapı Sarayı Müzesi Yazma Eserler Kütüphanesi Ms. H. 678 (detay) (14th century painter and writer, public-domain)* - **Veraset:** Celâyir Sultanı - **Hüküm süresi:** 1356 – 1374 - **Önce gelen:** Hasan-ı Büzürg - **Sonra gelen:** Şeyh Hasan Celâyir - **Ölüm tarihi:** 10 Ekim 1374 - **Ölüm yeri:** Tebriz, İran - **Defin yeri:** Shadbad-e Mashayekh, Tebriz - **Eşi:** Haji Mama Khatun - **Hanedan:** Celâyiriler - **Babası:** Hasan-ı Büzürg - **Annesi:** Dilşad Hatun - **Dini:** Şii İslam **Şeyh Üveys Celâyir** (شیخ اوویز جلایر) [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'ın (1356-1374) ve [Azerbaycan'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan) (1360-1374) [Celâyir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2yir_Sultanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hükümdarıydı. [Hasan-ı Büzürg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan-%C4%B1_B%C3%BCz%C3%BCrg) ile [Çobanoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87obano%C4%9Fullar%C4%B1) prensesi Dilşad Hatun'un oğludur. ## Tahta yükselişi Şeyh Üveys Celâyir babasının yerine geçtikten kısa bir süre sonra, Celayirlilerin eski düşmanı Çobanoğulları, 1357'de [Canibeg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canibeg) komutasındaki [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) güçleri tarafından alt edildi. [Melik Eşref](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melik_E%C5%9Fref) idam edildi, [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan) fethedildi. Canibeg'in Azerbaycan'dan çekilmesi ve oğlu [Berdibeg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berdibeg)'in de 1358'de bölgeyi terk etmesi üzerine bölge, komşularının başlıca hedefi haline geldi. İlk başta Mavi Orda'nın egemenliğini tanıyan Şeyh Üveys Celâyir, eski Çobanoğulları topraklarını kendisi almaya karar verdi, hatta Melik Eşref'ın eski emirlerinden biri olan Ahi Juq bölgeyi [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)ın elinde tutmaya çalıştı. Üveys, Sitay dağı yakınlarında bir muharebede Çobanoğullarının kalıntılarına karşı hızlı bir zafer kazandıktan sonra Ağustos 1358'de bölgeyi fethetti. [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'a ek olarak artık [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'i de kontrolü altındaki büyük bir şehir olarak övünebilirdi. Cenevizlilerin civarda kale şehir kurmaya çalışmaları üzerine Cenevizlilerle bazı sorunlar yaşamış ve bu durum [Ceneviz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti)'in bölgeyi boykot etmesine neden olmuştur. Kendilerini sadece sembolik [ilhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhan)ların emiri olarak iddia eden seleflerinin aksine, Şeyh Üveys [*sultan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan), [*han*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_%28%C3%BCnvan%29) ve hatta [*ilhan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhan) gibi kraliyet unvanları kullanmıştır. Daha sonra [emir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29)i Ali Piltan'ı, Ahi Cuk'un saklandığı [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van)'a gönderdi. Ancak 28 Ocak 1359'da feci bir yenilgiye uğrayan Üveys, Bağdat'a çekilmek zorunda kaldı ve Tebriz'i geçici olarak Ahi Cuk'a kaptırdı. Aynı yıl [Muzafferîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muzaffer%C3%AEler_%28%C4%B0ran%29) Tebriz'i ele geçirince, [Mübârizüddin Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCb%C3%A2riz%C3%BCddin_Muhammed) bölgenin yeni hükümdarı ve yeni rakibi oldu. Ancak bu rekabet, [Şah Şücâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_%C5%9E%C3%BCc%C3%A2_Muzaffer%C3%AE)'nın kendi babasını kör edilip hapsetmesiyle son buldu. Artık Üveys, Azerbaycan'ın efendisi olmuştu. Timurtaş, Çobanoğulları topraklarını geri almak için sefere çıktıysa da [Ahlatlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat) Hızırşah (ö. 1384) tarafından 1360 yılında idam edilmek üzere Üveys'e teslim edildi. ## Saltanatını sağlamlaştırması ![Şeyh Üveys Celâyir'in Madeni Parası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Coin_of_Shaykh_Uways_Jalayir.jpg/1280px-Coin_of_Shaykh_Uways_Jalayir.jpg) *Şeyh Üveys Celâyir'in Madeni Parası (Classical Numismatic Group ; \[1\], CC-BY-SA-3.0)* Şeyh Üveys Celâyir, iktidarı sırasında [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'daki nüfuzunu artırmaya çalıştı. Muzafferîler'in iktidar mücadelelerine katılarak Şah Mahmud'un kardeşi Şah Şuca'ya karşı mücadelesini destekledi. Şah Mahmud, 1363 civarında [Şiraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiraz)'ı fethederek destek gördü ve daha sonra oğlu 1369/70'te Şeyh Üveys Celâyir'in kızlarından biriyle evlendi. 1364 yılında Şeyh Üveys Celâyir, Şirvanşah Kavus'a karşı sefer düzenledi ancak Bağdat valisi Hoca Murjan'ın başlattığı bir isyan, onu otoritesini yeniden tesis etmek için geri dönmeye zorladı. İsyanı [Memlük Sultanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti)'ndan [Eşref Şaban](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._%C5%9E%C3%A2ban) da destekledi. Üveys, Murjan'ı yenmeyi başarsa da sonunda affedildi ve 1367'de tekrar vali olarak göreve getirildi ve 1374'teki ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. ![Şeyh Üveys Celâyir için hazırlanmış Farsça bir el yazmasının kolofonu. Celâyir İran'ında Mart-Nisan 1362'de oluşturuldu](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/The_colophon_of_a_manuscript_made_for_Shaykh_Uways_%28r._1356-74%29%2C_Jalayirid_Iran%2C_dated_March-April_1362.jpg/1280px-The_colophon_of_a_manuscript_made_for_Shaykh_Uways_%28r._1356-74%29%2C_Jalayirid_Iran%2C_dated_March-April_1362.jpg) *Şeyh Üveys Celâyir için hazırlanmış Farsça bir el yazmasının kolofonu. Celâyir İran'ında Mart-Nisan 1362'de oluşturuldu (Christies.com, public-domain)* 1366 yılında Şeyh Üveys Celâyir, [Karakoyun Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakoyunlular)'ne karşı yürüdü ve [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul)'da liderleri Birdi Hoca'yı ve kardeşi [Bayram Hoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayram_Hoca)'yı Muş Muharebesi'nde yendi. Daha sonra, bu arada Tebriz'e iki kez saldıran [Şirvanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan%C5%9Fah) [Keykâvus](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Keyk%C3%A2vus_Kesrani)'a yeniden yöneldi. Emir Bayram Bey, [Şamahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamah%C4%B1)'yı 3 ay kuşattıktan sonra Kâvûs, 3 ay daha hapsedildi. Affedildi ve oğlu [Huşeng](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BB%C5%9Feng_%28%C5%9Eirvan_%C5%9Fah%C4%B1%29)'ın 1372'ye kadar Üveys'in rehin tutulmasıyla Celâyir vasalı olmayı kabul etti. 1367'de kardeşi Emir Kasım veremden öldü, Şirvan'ı ele geçiren gözde komutanı Bayram Bey de aşırı içkiden öldü. Ertesi yıl Üveys eşi Hacı Mama Hatun'u da kaybetti. ![Tebriz'deki Kur'an ve El Yazmaları Müzesi'nde bulunan Şeyh Üveys Celâyir'in mezar taşı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/09/Tombstone_of_Shaykh_Uways.jpg) *Tebriz'deki Kur'an ve El Yazmaları Müzesi'nde bulunan Şeyh Üveys Celâyir'in mezar taşı (Cavidaga, CC-BY-SA-4.0)* ## Saltanatın sonu 1369 yılında [Venedik Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) ile ilişki kurmayı denedi ancak başaramadı. Doğuya doğru daha da genişlemek amacıyla [Gürgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrgan)'de hüküm süren Emir Vali'ye karşı savaştı ve onu 1371'de [Rey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rey)'de yendi. Ancak kardeşi Amir Zahid'in Ujan'da sarayın çatısından düşerek ölmesi üzerine geri dönmek zorunda kaldı. Rey valiliği, iki yıl sonra Adil Ağa'nın takip ettiği Kutluğ Şah'ın eline emanet edildi. Şeyh Üveys Celâyir seferleri nedeniyle İran'da çok zaman geçirdi ve 10 Ekim 1374'te Tebriz'de öldü; ancak Bağdat başkenti olarak kaldı. Onun döneminde Celâyiriler Devleti en güçlü dönemini yaşıyordu. Askeri maceralarının yanı sıra, bölgede son yıllarda büyük zarar gören ticari işletmeleri canlandırma çabaları ve sanata olan ilgisiyle tanınıyordu. Tarihçisi Ebu Bekir el-Kutbi el Ahri, Şeyh Üveys Celayir'in *Tarık-i Şeyh Üveys'te* yaptıklarını yazmıştır. Şeyh Üveys Celâyir'in yerine oğlu Şeyh Hasan Celâyir geçti,[^1] ancak aynı gün hemen suikasta uğradı. ## Çocukları Hacı Mama Hatun (ö. 1368) ile evlenmiş ve bu evlilikten birkaç çocuğu olmuştur: - [Şeyh Hasan Celâyir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Hasan_Cel%C3%A2yir) (ö. 9 Ekim 1374) — Tebriz [*ulema*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulema)sının ileri gelenlerinden Kadı Şeyh Ali'nin kızıyla evlidir. - Şeyh Ali Celâyir - Bağdat Valisi - Şah Veled Celayirî - Sultan Mahmud Celâyir - Sultan Aveys Celâyir - Sultan Muhammed Celâyir - [Şeyh Hüseyin Celâyir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_H%C3%BCseyin_Cel%C3%A2yir) (k. 1382) - 1374'te sultan oldu - [Şeyh Bayezid Celâyir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Bayezid_Cel%C3%A2yir) - [Sultaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultaniye%2C_Zencan)'nin hükümdarı - [Sultan Ahmed Celâyir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cel%C3%A2yir) (ö. 1410) — Erdebil Valisi, Hüseyin'in yerine geçti - Ala-du-Devlet Celâyir - Hüseyin bin Ala-du-Devlet Celâyir - [Döndü Hatun](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6nd%C3%BC_Hatun) (Tartışmalı) [^1]: Morgan, David. Medieval Persia 1040-1797. Routledge, 2015.